Fa'asalalauga o La'au ma Manu i le Lalolagi
Pendahuluan
O la'au ma manu o ni vaega taua ia o le si'osi'omaga o le Lalolagi, e fesoasoani i le tele o ituaiga o meaola eseese. E taua tele le sao o la'ua uma i le tausia o le paleni o le si'osi'omaga ma le tu'uina atu o auaunaga taua mo le olaga o tagata. O le tufatufaina o la'au ma manu i le lalolagi atoa e a'afia i mea eseese, e aofia ai le tau, eleele, maualuga, ma fegalegaleaiga ma isi ituaiga. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le auala e salalau ai la'au ma manu i le lalolagi atoa, o mea e a'afia ai lo latou tufatufaina atu, ma le taua o le tele o ituaiga o meaola i le olaga i le Lalolagi.
Tufatufaina o La'au o le Lalolagi
O le Flora e faasino i ituaiga laau uma e maua i se itulagi faapitoa. O le tufatufaina atu o flora i le lalolagi atoa e matua eseese lava, e fuafua i tulaga o le siosiomaga i itulagi taitasi. O sone laau i le lalolagi atoa e masani ona vaevaeina i ni vaega autu, e pei o vaomatua o le teropika, savannas, vaomago, toafa, ma tundra, e tofu ma uiga tulaga ese.
1. Vaomatua o le Vaomatua
O vaomatua vaomatua e maua i tafatafa o le ekueta ma e lauiloa i lo latou tele o ituaiga eseese. E maua pea timuga i le tausaga atoa, ma avea ai ma siosiomaga lelei mo le tuputupu aʻe o laʻau. O vaomatua vaomatua e maua i eria e pei o le Amazon i Amerika i Saute, le Congo i Aferika, ma vaega o Asia i Sautesasae, e pei o Initonesia ma Malasia. O laʻau e pei o laʻau dipterocarp, orchids, ma le rattan o nisi ia o faʻataʻitaʻiga o laʻau e masani ona maua i vaomatua vaomatua.
2. Savannah
O le savanna o se si'osi'omaga e pulea e laufanua mutia ma ni nai la'au e salalau solo, e masani ona maua i itulagi o le teropika ma le subtropics. O le savanna Aferika, lea e aofia ai atunuu e pei o Kenya ma Tanzania, o se tasi o savanna sili ona lauiloa i le lalolagi. O la'au i lenei itulagi ua fetu'una'i e ola i tulaga mago ma o nisi taimi e umi ai le lāmala. O akasia ma baobab o ni fa'ata'ita'iga o la'au e masani ona maua i savanna.
3. Fanua mutia
E salalau lautele laufanua mutia i nofoaga e iai timuga feololo, e mago nai lo vaomatua ae sili atu le susū nai lo toafa. O laufanua vao o Asia Tutotonu ma laufanua laugatasi o Amerika i Matu o ni faʻataʻitaʻiga ia o siʻosiʻomaga o laufanua mutia. O mutia e teteʻe i le lāmala, fugālaau vao ma laʻau tetele o ni laʻau masani ia e maua iinei. E taua tele lenei laʻau mo le taofia o le eleele mai le faigofie ona soloia.
4. Toafa
O toafa o nofoaga e matuā itiiti lava timuga ma tulaga faigata o le siosiomaga. O laau o le toafa, e pei o cacti ma nisi laau succulents, ua fetuutuunai e ola i sina vai itiiti. O le Toafa o Sahara i Aferika i Matu ma le Toafa o Atacama i Amerika i Saute o ni faataitaiga ia o ia siosiomaga. O laau o le toafa e masani ona i ai aa uumi e oo atu ai i le vai i le eleele ma ni lau laiti pe leai foi e faaitiitia ai le faʻamamago o le vai.
5. Tundra
O le Tundra o se si'osi'omaga e matuā maualalo le vevela ma e pu'upu'u le vaitau e ola ai, e masani ona maua i itulagi polar. O iinei, e masani ona aisa le eleele, e ta'ua o le permafrost. O la'au o le Tundra e aofia ai mosses, lichens, ma nisi mutia ma la'au laiti. O le Arctic tundra i le itu i matu o Kanata ma Rusia o se fa'ata'ita'iga o se itulagi tundra.
Tufatufaina o Manu o le Lalolagi
O manu fe'ai e aofia ai manu uma o lo'o nonofo i le Lalolagi, ma o lo latou tufatufaina atu e a'afia i le tele o mea, e pei o le maua o mea'ai, le tau, ma nofoaga. O le tufatufaina atu o manu fe'ai e masani ona fesoota'i ma le tufatufaina atu o la'au, aua e fa'alagolago le tele o manu i la'au mo mea'ai ma fale.
1. Vaomatua o le Vaomatua
O vaomatua vaomatua o le nofoaga lea o le tele o ituaiga manu eseese, e aofia ai primates, manu felelei ese, reptiles, ma le tele o iniseti. O le tele o nofoaga laiti i totonu o nei vaomatua e mafai ai ona ola le tele o ituaiga manu mai le fola o le vaomatua e oo atu i le tumutumu. O manuki, jaguars, le tele o ituaiga o gata oona, ma toucans o ni faataitaiga ia o manu e nonofo i vaomatua vaomatua.
2. Savannah
O laufanua o le Savanna, aemaise lava i Aferika, o le nofoaga lea o nisi o ituaiga o mammals tetele lauiloa i le lalolagi, e pei o elefane, leona, serafa, ma zebra. O nei manu ua alualu i luma e ola i siosiomaga e mafai ona matuā mago ma faalagolago i femalagaaiga e maua ai le vai ma meaai.
3. Fanua mutia
O laufanua mutia o le nofoaga lea o le tele o ituaiga o manu fe'ai ma a latou manu fe'ai. O le bison Amerika, antelope, ma manu fe'ai eseese e pei o aeto ma haiki o ni vaega taua ia o le siosiomaga o laufanua mutia. O nei manu e masani ona fausia ni lafu tetele e feoa'i solo i laufanua mutia e saili mea'ai.
4. Toafa
I le toafa, o manu e pei o kamela, moʻo, gata, ma coyote ua fetuutuunaʻi e feagai ai ma tulaga faigata o le leai o se vai. O le tele o manu i le toafa e feoaʻi i le pō, e ʻaloʻalo ese mai le la vevela i le ao ma saili meaʻai i le pō. O isi fetuutuunaʻiga e aofia ai le lelei o le metabolism ma le mafai ona teuina le vai i o latou tino.
5. Tundra
O manu o le tundra e aofia ai le tele o ituaiga e matuā tete'e atu i le malulu, e pei o tia, urosa pole, luko, ma ituaiga eseese o manu felelei, e pei o lulu ma swans. O nei manu e mafiafia o latou fulufulu ma ni vaega o ga'o e fesoasoani ia i latou e ola ai i le vevela tele.
Le Taua o le Eseesega o Meaola
E taua tele le eseesega o meaola mo le soifua maloloina o lo tatou paneta. E fesoasoani la'au ma manu i le soifua maloloina o le siosiomaga, e ala i le tu'uina atu o auaunaga taua e pei o le fa'apupulaina o la'au, fa'amamāina o le vai, sapalai o mea'ai, ma le tausia o le paleni o kasa i le ea. E le gata i lea, e iai le taua tau tamaoaiga ma aganu'u o meaola eseese, e ala i le tu'uina atu o puna'oa fa'alenatura taua mo tagata soifua ma musuia ai faatufugaga ma le fa'aleagaga.
Peita'i, o lo'o feagai le tele o ituaiga o meaola ma ni fa'amata'u matuia mai gaoioiga a tagata, e pei o le fa'aleagaina o vaomatua, fa'aleagaina o le siosiomaga, suiga o le tau, ma le soona fagota. O le mea lea, e taua tele taumafaiga fa'asao e puipuia ai le tele o ituaiga o meaola ma fa'atumauina le paleni o le si'osi'omaga. O le fa'asaoina o nofoaga, fa'avaeina o nofoaga puipuia, ma a'oa'oga ma le malamalama lautele o ni la'asaga taua ia e ausia ai lenei sini.
I'uga
O le salalau solo o la'au ma manu i le lalolagi atoa o le taunuuga lea o se fegalegaleaiga faigata i le va o mea tau si'osi'omaga ma le evolusione i le tele o miliona tausaga. O lenei eseesega e le gata ina matagofie ma ofoofogia, ae e taua foi mo le ola o tagata ma le paneta. O le malamalama atili i le auala e salalau solo ai la'au ma manu, e mafai ai ona tatou talisapaia ma faasaoina lenei tamaoaiga faalenatura mo tupulaga o le lumanai. O taumafaiga faasao ma le pulega gafataulimaina e taua tele i le faamautinoaina o loo tausia ma faagaoioia le tele o meaola e pei ona faamoemoeina.