Inisinia Fa'a-Kenetika

Inisinia Fa'asolopito: Fa'ailoaina o le Avanoa ma Lu'itau i le 21 Seneturi

O le inisinia kenera, o se matata ua faʻateleina ona pulea talanoaga faasaienisi ma faʻalauaʻitele i le seneturi lona 21, o se lala o le biotechnology e mafai ai ona suia saʻo kenera o se meaola. O lenei tekinolosi ua tatalaina ai le faitotoʻa i le tele o faʻafouga faafomaʻi, faʻatoʻaga, ma alamanuia, ma avea ai ma se tasi o alualu i luma faasaienisi sili ona taua i le talafaasolopito o tagata. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le gafatia o le inisinia kenera ma luʻitau tau amio ma le siʻosiʻomaga o loʻo feagai ma ia.

O se Talafaasolopito Pupuu o le Inisinia o Keneta

O le inisinia kenera, e taʻua foʻi o le suiga o kenera, na amata i le mauaina o le DNA o se mea tau kenera i le 1953 e James Watson ma Francis Crick. O lenei mauaina na suia ai le biotechnology, ma mafai ai e saienitisi ona faʻasaʻoina kenera o meaola. I le 1973, na manuia ai le atinaʻeina e saienitisi o le uluai metotia DNA recombinant, ma amatalia ai le vaitaimi o inisinia kenera faʻaonaponei. O lenei mauaina na mafai ai ona faʻaofiina le DNA mai le tasi meaola i le isi, ma tatala ai le faitotoʻa i le tele o faʻaoga faʻafomaʻi ma faʻapisinisi.

Alualu i Luma i le Inisinia o Keneta i le Matāgaluega Faafoma'i

O se tasi o faʻaoga sili ona tele e mafai ona faʻaaogaina i le inisinia kenera o loʻo i totonu o vailaʻau. O lenei tekinolosi e mafai ai ona atiaʻe togafitiga o kenera e mafai ona togafitia ai faʻamaʻi sa le mafai ona faʻamaloloina muamua. O togafitiga kenera, lea e aofia ai le suia poʻo le toe faʻaleleia o kenera ua leaga i sela o le tagata, ua faʻaalia le manuia i le togafitia o faʻaletonu kenera e pei o le hemophilia, muscular dystrophy, ma nisi ituaiga o tauaso.

O le tekinolosi CRISPR-Cas9, o se meafaigaluega fou e fa'asa'o ai kenera, ua suia ai le auala a saienitisi i togafitiga o kenera. O togafitiga o kenera e fa'aaoga ai le CRISPR e mafai ai ona fa'asa'o lelei kenera, ma fa'aitiitia ai le lamatiaga o a'afiaga e le mana'omia. E ui o lo'o i ai pea lona fa'aogaina i vaila'au i le tulaga fa'ata'ita'i, ae e le mafai ona fa'atauva'aina le gafatia o le CRISPR e suia ai le lumana'i o vaila'au.

Fouga Fou i le Vaega o Faatoaga

E le gata i le vailaʻau, ae ua i ai foʻi se aafiaga tele o le inisinia o kenera i le vaega o faʻatoʻaga. O faʻatoʻaga ua suia faʻakena (GMO) ua faʻaaogaina lautele i le lalolagi atoa, ma ofoina atu ai ni faʻamanuiaga taua i le faʻateleina o fua, teteʻe atu i manu faʻalafua ma faʻamaʻi, ma le onosaʻi i tulaga ogaoga o le tau.

O fa'ato'aga e pei o le sana, pi, ma le vavae e masani ona suia fa'ale-kenera e fa'ateleina ai lo latou gaosiga ma le malosi e toe fa'aleleia ai. Fa'atasi ai ma le fa'atupula'ia pea o le faitau aofa'i o le lalolagi, o lenei mea fou ua va'aia o se fofo talafeagai e fa'amautinoa ai le saogalemu o mea'ai i le lalolagi atoa.

Mataupu Tau Amio ma le Siosiomaga

E ui o le tele o aogā o le inisinia fa'a-kenetika, ae o lenei tekinolosi e iai fo'i le tele o mataupu tau amio ma le si'osi'omaga. I le vaega o fa'ato'aga, e masani ona tula'i mai popolega e uiga i aafiaga umi o fa'ato'aga GMO i le siosiomaga ma le soifua maloloina o tagata. O nisi tagata atamamai e finau mai o le fa'aaogaina o fa'ato'aga GMO e mafai ona o'o atu ai i le fa'aitiitia o le tele o meaola eseese ma le tula'i mai o manu fa'alafua e tete'e atu i vaila'au fa'asaina.

I le matāgaluega faafomaʻi, o popolega e faʻatatau tele i le faʻaaogaina o le inisinia kenera e faʻasaʻo ai pepe o le tagata, lea e ono i ai ni aʻafiaga loloto tau amio. O popolega e uiga i le togafitiga o kenera germline, lea e ono iʻu ai i suiga tumau tau kenera e tuʻufaasolo atu i augatupulaga o lumanaʻi, e masani ona avea ma finauga vevela i le va o tagata atamamai i amioga ma saienitisi.

Tulafono Faatonutonu ma Faiga Faavae

O le faʻaaogaina saogalemu ma le amiotonu o le inisinia kenera e manaʻomia ai tulafono faatonutonu ma faiga faʻavae atoatoa. E eseese auala e vaʻavaʻaia ai lenei tekinolosi e atunuʻu taʻitasi, e atagia mai ai eseesega i aganuʻu faʻalotoifale, amioga tatau, ma tulaga faatauaina. O faʻalapotopotoga e pei o le Faʻalapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi (WHO) ma Malo Aufaatasi (UN) o loʻo faʻaauau pea ona galulue e faʻatuina ni taʻiala faʻavaomalo mo le faʻaaogaina o inisinia kenera, ma le faʻamoemoe e faʻamautinoa lona faʻaaogaina ma le faʻaeteete ma le saogalemu.

I le Iunaite Setete, o ofisa e pei o le Food and Drug Administration (FDA), le Matagaluega o Faatoaga a le Iunaite Setete (USDA), ma le Environmental Protection Agency (EPA) e i ai se sao taua i le faatonutonuina o oloa fa'atekonolosi. I le taimi nei, o le Iuni a Europa e foliga mai e sili atu le fa'aeteete, fa'atasi ai ma tulafono ma aiaiga fa'amalosia e fa'atatau i oloa GMO.

Le Lumanai o le Inisinia Fa'a-Kenetika

A o tatou agai atu i le lumanai, o le gafatia o le inisinia o kenera ua foliga mai ua faateleina le lautele ma le eseese. Faatasi ai ma le alualu i luma o tekinolosi ma le malamalama loloto i le genome, o le a faaauau pea ona aliaʻe mai ni talosaga fou e ono faaaogaina. Peitai, ina ia faateleina ai faamanuiaga o lenei tekinolosi ae faaitiitia ai tulaga lamatia, e taua tele mo le lalolagi atoa ona auai i ni talanoaga e fausia ma galulue faatasi.

E taua tele fo'i a'oa'oga a le lautele i le fa'amautinoaina o le manino ma le mafai ona maua o fa'amatalaga e feso'ota'i ma le inisinia o kenera. E tatau i le lautele ona maua fa'amatalaga sa'o ma atoatoa e faia ai fa'ai'uga atamai e uiga i le gafatia ma lu'itau o lo'o tu'uina mai e lenei tekinolosi.

I'uga

O le inisinia o kenera o se matata e folafola mai ai le tele o avanoa i le soifua maloloina ma faatoaga, ae o loo i ai foi luitau faigata tau amio ma le siosiomaga. O le alualu i luma o tekinolosi e pei o le CRISPR o loo faatusa i le gafatia o tagata soifua mo le fou, ae faamanatu mai ai foi ia i tatou le tiutetauave tele e o faatasi ma lo latou faaaogaina. Faatasi ai ma tulafono faatonutonu talafeagai ma talanoaga faifai pea, o le inisinia o kenera e mafai ona i ai se aafiaga lelei tele i tagata soifua, ma avea ai ma poutū i le faatulagaina o lo tatou lumanai.

Taofi faamatalaga