Ituaiga o Uiga e tusa ai ma le A'oa'oga Fa'alemafaufau
O uiga patino o se tasi o vaega e sili ona mataʻina ma lavelave o le natura o le tagata. I le mafaufau, o uiga patino o se faʻaputuga o uiga ma amioga e faʻavasega ai le tasi tagata mai le isi. Ua atiaʻe e fomaʻi mafaufau ma tagata suʻesuʻe ni aʻoaʻoga eseese e malamalama ai ma faʻavasega ai ituaiga o uiga patino. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ai ni aʻoaʻoga faʻapitoa o uiga patino ma ituaiga o uiga patino latou te faʻamatalaina.
1. Le A'oa'oga o le Ituaiga o Uiga Faaletagata e Hippocrates ma Galen
O le faaupuga 'uiga faaletagata' ua leva ona i ai talu mai aso anamua, ma o se tasi o aʻoaʻoga aupito leva o uiga faaletagata o le aʻoaʻoga a Hippocrates ma Galen. Na latou faʻavasegaina uiga faaletagata e faʻavae i luga o vai e fa o le tino, poʻo vaiinu, lea na latou talitonu e sili ona taatele i le tino o le tagata. O nei ituaiga uiga e fa o:
1. Fa'amaoni: O tagata e iai lenei ituaiga uiga e pulea e le toto (sanguine). E masani ona latou fa'amoemoe, toaga, fegalegaleai, ma fiafia. O tagata fa'amaoni e masani ona fa'afiafia tagata ma fiafia i fegalegaleaiga fa'aagafesootai.
2. Fa'anoanoa: O lenei ituaiga e pulea e le 'a'ano uliuli (melancholia). O tagata e iai le uiga fa'anoanoa e masani ona manatu i ai e mafaufau loloto, fa'amaoni, ma e fiafia i fa'amatalaga auiliili. E mafai ona latou nofo to'atasi ma faigofie ona lagona le fa'anoanoa po'o le atuatuvale.
3. Choleric: O le vai e sili ona taatele i lenei ituaiga o le bile samasama. O tagata e choleric o ni taitai masani, e lototetele, e lototetele, ma e masani ona fa'apito. E masani lava ona latou fa'amoemoe ma naunau.
4. Phlegmatic: O le phlegm po'o le mucus e pulea ai lenei ituaiga. O tagata Phlegmatic e masani ona to'afilemu, filemu, to'afilemu, ma fiafia i le filemu. Latou te fiafia i le mautu ma e sili atu le fealofani i a latou mafutaga.
2. Teolosi Fa'alemafaufau e Sigmund Freud
O le a'oa'oga fa'apitoa o le mafaufau (psychoanalytic theory) a Sigmund Freud o se tasi lea o a'oa'oga sili ona tāua i le mafaufau. Na fautuaina e Freud o le uiga o le tagata e aofia ai ni fausaga autū se tolu: o le id, le ego, ma le superego, lea e fegalegaleai pea le tasi ma le isi.
1. Id: O lenei vaega o le nofoaga e teu ai lagona masani ma faanaunauga faaletino e sailia vave le faamalieina e aunoa ma le amanaiaina o le mea moni po o amioga mama.
2. Ego: O le ego e galue o se puluvaga i le va o le id ma le superego. E faʻatino i luga o le mataupu faavae o le mea moni ma saili e faʻamalieina manaʻoga o le id i se auala moni ma taliaina e le lautele.
3. Superego: O lenei fausaga e aofia ai tulaga faatonuina tau amio ma amioga e aoaoina e matua ma le sosaiete. O le superego e faamoemoe e pulea ia uunaiga o le id e ono le taliaina.
E tusa ai ma le manatu o Freud, o le fegalegaleaiga faifai pea i le va o le id, ego, ma le superego e faʻaalia ai le uiga ma amioga a se tagata i aso uma.
3. Teolosi o le Atina'eina o le Mafaufau ma Agafesootai saunia e Erik Erikson
Na atiae e Erik Erikson se aʻoaʻoga o le atinaʻeina o le mafaufau ma le mafaufau e aofia ai vaega e valu o le olaga, mai le fanau mai seia oo i le matua. O vaega taʻitasi e aofia ai se faʻalavelave poʻo se luʻitau e tatau i se tagata ona faatoilaloina ina ia atiina ae ma le soifua maloloina. E atiina ae le uiga patino e ala i le foiaina o nei faʻalavelave.
1. Faatuatuaga vs. Faatuatuaga Lē Talitonuga: O le laasaga o le pepe, lea e aoao ai le tamaititi e faatuatua pe lē talitonu i tagata o siomia ai o ia.
2. Tutoatasi vs. Maasiasi ma le Masalosalo: O le laasaga o le tamaitiiti, lea e aoao ai e tamaiti le tutoatasi pe lagona le maasiasi i o latou toilalo.
3. Fuafuaga e faasaga i le Lagona Tausalaina: O le laasaga o le aoga faataitai, lea e amata ai e tamaiti ona fuafua ni gaoioiga ma faataitai i matafaioi faaagafesootai.
4. Galue Malosi vs. Fa'atauva'a: O le la'asaga o a'oga tulagalua, lea e amata ai e tamaiti ona iloilo i latou lava ma o latou tomai e tusa ai ma le a'oa'oina ma le galue.
5. Faasinomaga vs. Fenumiai o Faasinomaga: O le laasaga o le talavou, lea e taumafai ai tagata e iloa po o ai moni i latou ma po o le a lo latou faamoemoega i le olaga.
6. Vavalalata vs. Tuutoese: O le laasaga o le talavou matua, lea e aofia ai le fausiaina o ni mafutaga vavalalata ma isi po o le lagonaina o le tuuatoatasi.
7. Tuputupu Aʻe vs. Lē Mafai ona Tuputupu Aʻe: O le tulaga ogatotonu o le matua, lea e saili ai tagata taʻitoʻatasi e tuʻua se talatuu lelei poʻo se aafiaga i le lalolagi.
8. Amio Sa'o vs. Fa'anoanoa: O se la'asaga o le matua tuai e aofia ai le toe mafaufau i le olaga ma lagona o le fa'anoanoa po'o le fa'amalieina i mea ua ausia e se tasi.
4. MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) A'oa'oga o le Ituaiga o le Tagata
O le MBTI o se tasi o metotia sili ona lauiloa e fuaina ai uiga o tagata, e faʻavae i luga o le aʻoaʻoga o uiga o Carl Jung. Ua faʻavasegaina e le MBTI uiga o tagata i ituaiga e 16 e faʻavae i luga o itu autu e fa:
1. Extroversion (E) vs. Introversion (I): O le taula'iga o le malosi o se tagata, pe o le lalolagi i fafo (E) pe i totonu (I).
2. Lagona (S) vs. Lagona Fa'alemafaufau (N): O le auala e iloa ai e se tagata fa'amatalaga, pe ala i ni mea moni maoti (S) pe sili atu ona fa'afa'afa'afa ma fa'alogona (N).
3. Mafaufauga (T) vs. Lagona (F): O le faavae mo le faia o faaiuga, pe faavae i luga o le mafaufau ma mea moni (T) pe faavae i lagona ma tulaga faatauaina faaletagata lava ia (F).
4. Fa'amasino (J) vs. Malamalama (P): Mea e fiafia i ai le olaga, pe sili atu ona fa'atulagaina ma fa'atulagaina (J) pe fetuutuunai ma fa'afuase'i (P).
O faʻataʻitaʻiga o ituaiga MBTI o le INFJ, ENTP, ISTJ, ma isi mea faʻapena. O tuʻufaʻatasiga taʻitasi e maua ai se faʻataʻitaʻiga uiga tulaga ese.
5. Le A'oa'oga o le Lima Tele
O le Big Five Theory o se faʻavae lautele o uiga o tagata i le mafaufau faʻaonaponei. O nei mea e lima e aofia ai:
1. Tatala: E aofia ai uiga e pei o le mafaufau loloto, fatufatua'i, ma le tatala i manatu ma aafiaga fou.
2. Lotofuatiaifo (Lotofuatiotio): E faatatau i uiga e pei o le finafinau, faatulagaina lelei, ma le tiutetauave.
3. Fa'alautele le fia fegalegaleai ma isi: E aofia ai uiga e pei o le fia fegalegaleai ma isi, malosi, ma le tautala tele.
4. Loto Malie (Tuagane-i-Tuagane): E aofia ai uiga e pei o le faauo, alofa, ma le limafoa'i.
5. Neuroticism: E aofia ai uiga e pei o le popole, lagona maaleale, ma le faanoanoa.
E eseese tulaga o nei mea e lima e tagata taʻitoʻatasi, ma e maua ai se tuufaatasiga eseese o uiga totino.
I'uga
O le malamalama i ituaiga o uiga e ala i mataupu faavae eseese o le mafaufau e fesoasoani ia i tatou e malamalama ai i le lavelave o le natura o le tagata. O mataupu faavae taitasi e ofoina atu ai se vaaiga tulaga ese ma meafaigaluega aoga mo le suesueina o amioga ma uiga o tagata taitoatasi. Mai vai o le tino anamua i mea faʻaonaponei e pei o le mataupu faavae o le Big Five, e tofu uma ma se sao i le faʻamauoaina o lo tatou malamalama i uiga o le tagata. O le malamalama i uiga o le tagata, e mafai ai ona tatou sili atu le iloa o fegalegaleaiga faʻaagafesootai, atinaʻeina o le tagata lava ia, ma e oʻo lava i tulaga faʻapolofesa.