Sikolosi o le Matua ma le Soifua Manuia i Tagata Matutua
O le matua o se faagasologa masani e oo i ai tagata uma mai le fanau mai seia oo i le oti. Ae ui i lea, o le matua e le na o le faateleina o le matua po o ni suiga vaaia faaletino. O le matua o se aafiaga faigata foi i le mafaufau: le auala e malamalama ai se tagata i le olaga, feagai ai ma le leiloa, fetuutuunai i matafaioi fesuisuiai i le va fealoai, ma faatumauina se lagona o le uiga. I lenei tulaga, o le mafaufau o le matua e suʻesuʻeina suiga faalemafaufau, lagona, ma agafesootai i le matua, faapea foi ma mea e fesoasoani ai i tagata matutua e ausia le manuia i le matua.
Malamalama i le mafaufau o le matua
I le mafaufau, o le matua e aofia ai suiga i ni vaega autū: galuega tau le mafaufau, lagona, uiga, faasinomaga o le tagata lava ia, ma fegalegaleaiga faaagafesootai. O nei suiga e eseese mai lea tagata i lea tagata. O nisi tagata matutua e tumau pea le toaga, galue malosi, ma le faamoemoe, ae o isi e ono aafia i le faaitiitia o le uunaiga, vavae ese, pe faigofie ona mafatia i le lotovaivai. O nei eseesega e aafia i mea tau le tino (soifua maloloina, kenera), mea tau le mafaufau (lagolago o le aiga, tulaga tau tamaoaiga), ma le talafaasolopito o le olaga (mafatiaga, aoga, galuega, ma tulaga faatauaina).
E taua le malamalama o le matua e lē na o se vaitaimi o le "faiifo." O le toatele o tagata matutua e faaalia moni lava le maualuga o le onosa'i. E sili atu lo latou mafai ona pulea o latou lagona, faia ni faaiuga atamai, ma i ai se vaaiga lautele i le olaga. I se isi faaupuga, o le matua e mafai ona avea ma se vaega malosi o le atina'eina o le mafaufau.
Suiga o le mafaufau i tagata matutua
O se tasi o faʻafitauli masani e fesoʻotaʻi ma le matua o le faʻaitiitia lea o le manatua. O le mea moni, o nisi o galuega faʻatino a le mafaufau e masani ona faʻaitiitia i le matua, aemaise lava le saoasaoa o le faʻagasoloina o faʻamatalaga, le mafai ona faia le tele o mea i le taimi e tasi, ma le manatua puʻupuʻu. Atonu e telegese ona manatua e tagata matutua igoa poʻo nofoaga, pe umi se taimi e aʻoaʻoina ai tekinolosi fou.
Ae ui i lea, e lē o vaega uma o le mafaufau e faʻaitiitia. O le malamalama ua faʻaputuina i le olaga atoa (e masani ona taʻua o le "atamai faʻapitoa"), e pei o upu, malamalamaga faʻaagafesootai, ma le poto masani, e mafai ona faʻatumauina pe faʻaleleia atili. O le mafuaʻaga lea e masani ai ona avea tagata matutua ma puna o fautuaga lelei ma faʻamasinoga i totonu o le aiga.
E taua le iloa o le eseesega i le va o suiga masani o le mafaufau ma faʻalavelave matuia e pei o le dementia. O le galo i nisi taimi e masani ai, ae afai e masani ona leiloa se tasi i nofoaga masani, faigata ona tausia i latou lava, pe oo i ni suiga tetele o uiga, e tatau i le aiga ona saili se fesoasoani faʻapitoa. O le vave iloa e mafai ona fesoasoani e faʻagesegese ai le alualu i luma ma faʻaleleia atili le tulaga lelei o le olaga.
Soifua Maloloina o le Mafaufau: Lotovaivai, Popole, ma le Tuua Toatasi
O le soifua manuia faalemafaufau o tagata matutua e masani ona tofotofoina e tulaga masani o le soifua matua, e pei o le litaea, le soifua maloloina faaletino, le maliu o se toalua, po o se faaitiitia o le matafaioi faaagafesootai. O nei tulaga e mafai ona mafua ai le atuatuvale, lagona o le leai o se aoga, ma le faanoanoa tele.
E masani ona lē iloa le loto mafatia i tagata matutua ona e mafai e ona faailoga ona natia i latou lava o ni faailoga faaletino: vaivai, tiga, faigata ona moe, pe leai foi se mana'o e 'ai. E le gata i lea, e iai se manatu sese e faapea o le faanoanoa ma le faanoanoa e masani lava i le soifua matua. Peitai, o le loto mafatia e lē o se vaega masani o le matua. E mafai ma e tatau ona togafitia le loto mafatia e ala i fautuaga, lagolago lautele, gaoioiga aoga, ma, afai e mana'omia, togafitiga faafoma'i.
O le tuua toʻatasi o se faʻafitauli tele foʻi. O le tuua toʻatasi e lē gata i le nonofo toʻatasi, ae faʻapea foʻi i le lagona o le leai o se mafutaga faʻalelagona. O tagata matutua e seasea talanoa le tasi i le isi, e lē aʻafia i faʻaiuga faʻaleaiga, pe leai ni a latou tupulaga e mafai ona oʻo i le tuʻua toʻatasi faʻaagafesootai. O le tuua toʻatasi mo se taimi umi e fesoʻotaʻi ma le faʻaitiitia o le soifua maloloina faaletino, faʻalavelave i le moe, ma e oʻo lava i le lamatiaga o le paʻu o le mafaufau. O le mea lea, o le fausiaina o se fesoʻotaʻiga faʻaagafesootai mafanafana ma faifai pea e taua tele mo le soifua manuia.
Faasinomaga o le tagata lava ia ma le uiga o le olaga i le matua
I le matua, e masani ona oo i ai suiga i le faasinomaga o se tagata: mai le tagata faigaluega i le tagata ua litaea, mai le tutoatasi i le tagata e faalagolago i ai, pe mai le "tagata tausi" i le tagata e tausia. O nei suiga e mafai ona oo atu ai i se tulaga faigata o le le amanaiaina o le tagata lava ia. E toatele tagata matutua e lagona le le manaomia pe le aoga.
O iinei e taua tele ai le uiga o le olaga. O tagata matutua e iai le lagona o le faʻamoemoega—e tusa lava po o le a le laʻititi—e masani ona maloloina o latou mafaufau. E mafai ona aofia ai le faʻamoemoega i le tausiga o fanau a fanau, faʻatoʻaga, auai i gaoioiga faʻaagafesootai, tapuaiga, tusitusi, aʻoaʻo atu, poʻo le auai i le alalafaga. O le lagona o loʻo aoga pea le olaga o se puna taua o le malosi faʻalemafaufau.
O le manatu o le "matua manuia" e faamamafa ai o le tulaga lelei o le olaga e le na o le saoloto mai faamai e fuafua i ai, ae o le mafai ona fetuutuunai, faatumauina ni mafutaga anoa, ma tumau ona aafia i gaoioiga talafeagai ma tomai o le tagata.
O mea e lagolago ai le soifua manuia o tagata matutua
E tele vaega o le soifua manuia o tagata matutua: e aofia ai itu tau lagona (lagona o le fiafia ma le toʻafilemu), itu tau mafaufau (manatu o le tagata ia te ia lava, tutoʻatasi), ma itu tau agafesootai (lagolago ma le auai). O nisi o mea taua e fesoasoani i lenei mea e aofia ai:
1. Lagolago a le aiga ma mafutaga maloloina
E sili atu le tāua o le lelei o mafutaga nai lo le toʻatele o tagata o loʻo siomia ai i latou. E manaʻomia e tagata matutua le fesootaʻiga faaaloalo, ae le na o le fesoasoani faaletino. O le faʻalogologo i a latou tala, fesili atu mo o latou manatu, ma le aofia ai o i latou i faʻatasiga faaleaiga e mafai ona faʻateleina ai lo latou lagona o le avea ma se tasi o i latou.
2. Gaioiga faaletino ma le soifua maloloina o le tino
O faamalositino mama e pei o le savali, faamalositino mo tagata matutua, tai chi, po o le faaloaloa e mafai ona faaleleia atili ai lagona, lelei o le moe, ma le galue malosi o le mafaufau. O gaoioiga faaletino e lagona ai foi e tagata matutua le malosi atili aua o loo lagona pea e o latou tino le "aoga."
3. Fa'aosofiaina o le mafaufau ma le a'oa'oina
O le faitau tusi, faia o paso, aoaoina o tomai fou, po o le faaaogaina o tekinolosi e mafai ona faasolosolo malie ona faagaoioia ai le faiʻai. O le aoaoina e maua ai se lagona o le ausia o mea ma tetee atu ai i le manatu masani e faapea e le mafai e tagata matutua ona manuia.
4. Tutoatasi ma le pulea o filifiliga o le olaga
O tagata matutua ua tuʻuina atu i ai le avanoa e fai ai filifiliga—mo se faʻataʻitaʻiga, filifili le lisi o meaʻai, faʻatulaga ni gaoioiga, pe faʻatulaga lo latou nofoaga e nonofo ai—e masani ona sili atu lo latou tamaoaiga. O le tele o le fesoasoani e aunoa ma lo latou auai e mafai ona tuʻua ai i latou e lagona le le pulea.
5. Fa'aleagaga ma le taliaina
Mo le toatele o tagata, e fesoasoani le faaleagaga ia i latou e feagai ai ma le le mautonu, tiga, ma le maliu. O le lotofaafetai, sauniga faalelotu, ma le mafaufau loloto i le uiga o le olaga e mafai ona faafaileleina ai le filemu i totonu.
Le matafaioi a le sosaiete ma se siosiomaga e faauo i tagata matutua
O le soifua manuia o tagata matutua e lē gata o le tiutetauave lea a tagata taʻitoʻatasi ma aiga, ae faʻapea foʻi ma le nuʻu. O se siosiomaga e faauo i tagata matutua e aofia ai le maua o auaunaga tau soifua maloloina, femalagaaiga faigofie, nofoaga faitele saogalemu, ma polokalame a le nuʻu e faʻamalosia ai le auai o tagata matutua. O nofoaga tau soifua maloloina a tagata matutua (Posyandu), vaega suʻesuʻe faʻalelotu, kalapu faamalositino mama, poʻo vasega tomai e mafai ona avea ma faʻavae mo fegalegaleaiga ma le lagolago.
E iai fo'i le sao o le aufaasālalau i le fa'afaileleina o se va'aiga sili atu ona tutusa i tagata matutua. O fa'ata'ita'iga fa'apea o tagata matutua e "fa'alavelave" pe "le aoga" e mafai ona fa'avaivaia ai lo latou fa'aaloalo ia i latou lava. I se isi itu, pe a fa'atauaina e le sosaiete aafiaga ma sao o tagata matutua, e sili atu ona fa'amalosiauina i latou e tumau pea le toaga.
Fuafuaga faigofie e faʻaleleia atili ai le soifua manuia o tagata matutua
O nisi o laasaga aogā e mafai e aiga ma ē tausi tamaiti ona faia e aofia ai: le faatuina o se faasologa mautu i aso taitasi, faia o ni talanoaga masani ma tagata matutua, saunia o avanoa mo gaoioiga latou te fiafia i ai, ma ia mautinoa o loo faamalieina manaoga faavae. Afai e faaalia e tagata matutua ni faailoga o le lotovaivai po o le popole mo se taimi umi, aua le faatuai e saili se fesoasoani mai se fomaʻi mafaufau, fomaʻi mafaufau, po o se faufautua. O le lagolago faapolofesa e le o se faailoga o le vaivai, ae o se laasaga agai i le faatumauina o le tulaga lelei o le olaga.
Fa'ato'a
O le mafaufau o le soifua matua e aʻoaʻo mai ai o le soifua matua o se vaega e olaola, ae le o le iʻuga o le tuputupu aʻe. E ui ina tulaʻi mai luʻitau, e aofia ai suiga faaletino, le lamatiaga o maʻi, ma le leiloa o matafaioi poʻo e pele, faatasi ai ma le lagolago mafanafana faʻaagafesootai, gaoioiga taua, taliaina o le tagata lava ia, ma se siosiomaga talimalo, e mafai e tagata matutua ona ausia ni tulaga maualuga o le soifua manuia. I le iuga, o le tulaga lelei o le olaga i le soifua matua e tele lava ina fuafua i le auala tatou te—o tagata taʻitoʻatasi, aiga, ma nuʻu—e fausia ai ni avanoa mo tagata matutua ina ia faʻaauau pea ona lagona le taua, fesoʻotaʻi, ma le taua.