# Matafaioi a Neurotransmitters i Fesootaiga a Neura
O fesootaiga i totonu o le faiga o neula o se faiga e matuā faigata tele, e taua tele mo le faatulagaina o galuega eseese e manaʻomia mo le olaga. O lona fatu autu o neurotransmitters – o avefeʻau faʻakemikolo ia e faʻafaigofieina ai le fesiitaiga o faʻailoilo i le va o sela neula, poʻo neurons. O lenei tusiga o loʻo suʻesuʻeina ai le matafaioi taua a neurotransmitters i fesootaiga o sela neula, suʻesuʻeina a latou faiga, ituaiga, ma lo latou aʻafiaga lautele i faiga faʻaletino ma faʻalemafaufau.
## O Faiga o le Gaioiga a le Neurotransmitter
I le vaega o le neuroscience, e taua tele neurotransmitters mo le faʻasalalauina o lagona o neula i luga o synapses - o va laiti i le va o neurons. E amata le faagasologa o fesoʻotaʻiga i se lagona eletise, e taʻua o le action potential, e malaga i luga o le axon o se neuron presynaptic agai atu i le axon terminal. A oʻo atu i le synaptic terminal, o le action potential e faʻaosofia ai le faʻasaʻolotoina o neurotransmitters o loʻo teuina i totonu o vesicles.
O nei neurotransmitters e malaga i luga o le synaptic cleft ma fusifusia i ni receptors faapitoa i luga o le postsynaptic neuron. O lenei fusifusia e mafai ona fa'aosofia pe taofia ai le postsynaptic neuron, e fuafua i le natura o le neurotransmitter ma le ituaiga o receptor o lo'o a'afia ai. O neurotransmitters fa'aosofia, e pei o le glutamate, e fa'aosofia ai le depolarization o le postsynaptic membrane, ma fa'ateleina ai le ono mafai ona faia se gaioiga. I se isi itu, o neurotransmitters fa'alavelave e pei o le gamma-aminobutyric acid (GABA) e mafua ai le hyperpolarization, ma fa'aitiitia ai le ono mafai ona faia se gaioiga.
O le faagasologa o le gaioiga a le neurotransmitter e matuā fa'atonutonuina, ma fa'amautinoa ai le sa'o o le fesiitaiga o fa'ailo. A mae'a ona fa'asa'olotoina le neurotransmitter ma le fusifusia o le receptor, e tele auala e fa'amautinoa ai lo latou ave'esea mai le synaptic cleft. O le toe fa'aaogaina, le fa'aleagaina o le enzymatic, ma le diffusion o faiga autū ia e fa'amutaina ai le gaioiga a le neurotransmitter, fa'atumauina le synaptic homeostasis ma taofia ai le fa'aosofia pea po'o le taofia o le neuron postsynaptic.
## Ituaiga o Neurotransmitters
E vaevaeina neurotransmitters i ni vaega lautele e faʻatatau i lo latou fausaga faʻakemikolo. O nisi o neurotransmitters e sili ona suʻesuʻeina ma malamalama lelei i ai e aofia ai:
### Amino Acids
O amino acids e avea o nisi o neurotransmitters sili ona taua i le faiʻai. O le Glutamate, o se neurotransmitter e faʻaosofia ai le mafaufau, e aʻafia i galuega tau mafaufau e pei o le aʻoaʻoina ma le manatua. O lona soa, GABA, o le neurotransmitter autu e taofia ai le mafaufau, e taua tele mo le tausia o le paleni i le va o le faʻaosofia ma le taofiofia, ma puipuia ai le tele o gaioiga a neura.
### Monoamines
O monoamines, e aofia ai le dopamine, norepinephrine, ma le serotonin, e maua mai i amino acids ma e iai sao taua i le fa'atonutonuina o lagona, fa'aosofia, ma galuega tau mafaufau. O le Dopamine e taua tele i le faiga taui o le fai'ai ma le puleaina o gaioiga. E galue le Norepinephrine i le tali atu i le taua po'o le sola ese, e fa'atonutonu ai le gauai ma tali atu i le atuatuvale. E a'afia e le Serotonin le lagona, le fia 'ai, ma le moe, fa'atasi ai ma fa'aletonu e masani ona feso'ota'i ma fa'alavelave tau lagona e pei o le atuatuvale.
### Peptides
O neuropeptides o ni filifili pupuu o amino acids e galulue o ni neurotransmitters po'o ni neuromodulators. O fa'ata'ita'iga e aofia ai le substance P, lea e a'afia i le iloa o le tiga, ma endorphins, lea e feso'ota'i ma le fa'aitiitia o le tiga ma le fiafia. E le pei o neurotransmitters masani, o neuropeptides e masani ona i ai ni aafiaga umi i luga o latou neurons fa'atatau.
### Acetylcholine
O le Acetylcholine o se neurotransmitter tulaga ese, e iai ona matafaioi i totonu o le faiga o neula pito i tua ma le faiga tutotonu o neula. I totonu o le faiga o neula pito i tua, e taua tele mo le fa'agaoioiga o maso. I totonu o le faiga tutotonu o neula, e iai sona sao taua i le gauai atu, fafagu, ma le manatua. O le le pulea lelei o le acetylcholine o se fa'ailoga o le fa'ama'i o le Alzheimer.
### Purines
O le ATP ma lana oloa e malepe ai le adenosine o ni neurotransmitters purinergic. E galue le ATP i luga o purinergic receptors ma e iai ni aafiaga fa'aosofia i nisi o auala neuronal. Ae o le adenosine, i le isi itu, e masani ona iai ni gaioiga fa'alavelave ma e a'afia i le fa'aleleia atili o le moe ma le fa'alauteleina o le toto.
## O le Aafiaga Lautele o Neurotransmitters
O le fa'atinoina lelei o faiga o neurotransmitter e taua tele mo le tausia o le homeostasis fa'aletino ma fa'alemafaufau. O fa'alavelave i fa'ailoilo a neurotransmitter e a'afia ai le tele o fa'aletonu o neura ma fa'alemafaufau.
### Fa'aletonu o Neura
O faʻamaʻi e pei o le Parkinson's disease ma le epilepsy e fesoʻotaʻi vavalalata ma le le paleni o neurotransmitters. O le Parkinson's disease e mafua tele lava i le faʻaleagaina o neurons e gaosia ai le dopamine i le substantia nigra, e mafua ai le le lelei o gaioiga. O le Epilepsy e masani ona fesoʻotaʻi ma le le paleni i le va o neurotransmitters excitatory ma inhibitory, e mafua ai le le masani ai o le faʻaosoina o neurons ma le maʻi sela.
### Fa'aletonu o le Mafaufau
O faʻafitauli o le mafaufau e faʻaalia manino ai le taua o le paleni o neurotransmitters. O le atuatuvale e masani ona fesootaʻi ma le le lava o monoamines e pei o le serotonin ma le norepinephrine. O le Schizophrenia, o se faʻafitauli faigata e iloga i le psychosis, e fesoʻotaʻi ma le le faʻatonutonuina o auala o le dopamine. O le fegalegaleaiga lavelave o neurotransmitters eseese e faʻamamafaina ai le lavelave o nei tulaga.
### Galuega Faatino o le Mafaufau
O neurotransmitters fo'i e fa'avae i luga o fa'agasologa o le mafaufau. Mo se fa'ata'ita'iga, e taua tele le acetylcholine mo le a'oa'oina ma le manatua, fa'atasi ai ma fa'aletonu taua e matauina i tulaga e pei o le fa'ama'i o le Alzheimer. E taua tele le Dopamine mo le a'oa'oina ma le fa'amalosiauga e fa'avae i taui, e a'afia ai amioga e amata mai i le fa'atinoga fa'alea'oa'oga e o'o atu i le vaisu.
### Popolega ma le Popolega
O le tali atu a le tino i le atuatuvale ma auala e mafua ai le popole e aofia ai le tele o neurotransmitters. O le norepinephrine ma le cortisol e taua tele i le tali atu faafuaseʻi o le atuatuvale, e saunia ai le tino mo se gaioiga vave. Peitaʻi, o le atuatuvale tumau e mafai ona oʻo atu ai i le le faʻatonutonuina o nei faiga, ma mafua ai le popole ma isi faʻalavelave e fesoʻotaʻi ma le atuatuvale.
## Fa'atonuga i le Lumanai ma Aafiaga Fa'afoma'i
O le malamalama i matafaioi tonu a le tele o neurotransmitters e tatala ai auala mo togafitiga fa'afoma'i. O togafitiga o lo'o iai nei mo fa'aletonu e feso'ota'i ma neurotransmitters e aofia ai vaila'au e pei o le selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) mo le atuatuvale ma benzodiazepines mo fa'aletonu o le popole. Peita'i, o nei togafitiga e le aoga i tagata uma ma e masani ona i ai ni a'afiaga.
O suʻesuʻega fou o loʻo taulaʻi atu i auala e sili atu ona faʻapitoa, e pei o metotia o le neuromodulation ma le togafitiga o kenera, e faʻamoemoe e toe faʻafoʻisia le galuega masani a le neurotransmitter ma le saʻo sili atu. E le gata i lea, o le alualu i luma i le neuroimaging ma le molecular biology o loʻo folafola mai ai le faʻamalamalamaina atili o le lavelave o faiga o neurotransmitter, ma faʻaleleia atili ai lo tatou malamalama ma le togafitia o faʻafitauli o neura ma mafaufau.
## Fa'ai'uga
O neurotransmitters o ni vaega autū ia o fesootaʻiga a sela o neula, e pulea ai le tele o faiga faʻaletino ma faʻalemafaufau. O a latou faiga faigata ma ituaiga eseese e faʻamamafaina ai le atamai o le faiga o neula. A o faʻaauau pea ona faʻalauteleina e suʻesuʻega lo tatou malamalama i le galuega ma le faʻatonutonuina o neurotransmitter, o loʻo i ai le gafatia e suia ai togafitiga mo le tele o faʻalavelave faʻalemafaufau ma faʻaletonu sili ona faigata. O le malamalama i le matafaioi a neurotransmitters e le gata ina faʻamauoa ai lo tatou malamalama i le faiʻai ae faʻapea foi ona saunia le ala mo ni fuafuaga faʻaleleia atili, e faʻaleleia atili ai le soifua maloloina o le mafaufau ma neula mo le faitau miliona.