Meafaigaluega opitika - faʻafitauli ma fofo
1. O se mea e maualuga-h ua tuu i se mamao e laʻititi ifo nai lo le umi taulaʻi f. Fuafua meatotino o le ata.
fofo

E tusa ai ma le ata o loʻo i luga, o meatotino o le ata e faʻataʻamilomilo, saʻo ma e sili atu nai lo se mea faitino.
2. Afai e tuu se mea i le ogatotonu i le va o le vaega taulaʻi ma le faʻata faʻaʻofuofu, o le ata na fausia e le faʻata e faʻapea:
1. E sili atu i le 2 taimi nai lo le mea faitino
2. Sa'o
3. Mamao o le ata = umi o le taula'iga
4. Vaavaai
O le fa'amatalaga sa'o e fa'apea…..
Fofo:
Umi o le taula'iga (f) = 20 cm ma le mamao o le mea faitino (do) = 10 cm, e pei ona fa'aalia i le ata i lalo:
a) Mamao o le ata
1/f = 1/d o + 1/d i
1/20 = 1/10 + 1/asoi
1/20 – 1/10 = 1/asoi
1/20 – 2/20 = 1/asoi
-1/20 = 1/asoi
di = -20 senitimita
O le fa'ailoga to'ese e fa'ailoa mai ai o le ata e fa'atafafā pe e le ui atu ave o le ata i le tulaga.
b) Fa'alauteleina o le ata
M = -di /do = -(-20)/10 = 20/10 = 2 taimi
O le fa'ailoga fa'aopoopo e fa'ailoa mai ai o lo'o sa'o le ata ma e 2 taimi e lapo'a atu ai le ata nai lo le mea faitino.
Meatotino o ata
1. Ata e 2 taimi le tele nai lo le mea faitino
2. Sa'o
3. Mamao o le ata = umi o le taulaʻiga = 20 cm
4. Vaavaai
3. O le mamao o se mea faitino e 2 mita i luma o le fa'ata fa'aputu ma o le maualuga o le ata e 1/16 taimi o le maualuga o le mea faitino. O le a le umi taula'i o le fa'ata?
Ua iloa:
Mamao o mea faitino (d)o) = 2 mita
Fa'ateleina o le ata (M) = 1/16 taimi
Manaomia: le umi o le taula'iga o le fa'ata fa'aputu
Fofo:
Mamao o le ata:

O le mamao o le ata o – 1/8 mita. O le fa'ailoga minus e fa'ailoa mai ai o le ata e fa'ata'ita'i.
O le umi o le taulaʻiga (f):

O le faailoga to'ese e fa'ailoa mai ai o le umi taula'i e fa'apitoa.
4. Fuafua uiga o se ata h-maualuga, o loʻo i luma o se faʻata faʻaputu.

fofo
E tusa ai ma le ata, o meatotino o le ata e fa'ata'amilomilo, sa'o ma la'ititi ifo nai lo se mea faitino.
7. O se tioata e 5-m le umi o le taula'iga e fa'aaogaina e fai ma tioata fa'atele. O le tioata e fa'aaogaina e se mata masani pe a taula'i le mata i lona tulaga lata ane. O le a le fa'atelega tulimanu o le tioata fa'atele?
Ua iloa:
O le umi o le taula'iga (f) = 5 cm
Latalata i le tulaga masani o le mata (N) = 25 cm
Mana'omia: Faʻateleina lautele
Fofo:
Afai e taula'i le mata i lona tulaga lata ane, o le mamao o le ata = le tulaga lata ane o le mata masani. O le fua fa'atatau o le fa'ateleina o le tulimanu:
![]()
M = Fa'ateleina tulimanu, N = tulaga lata ane o le mata masani, f = umi o le taula'iga o le tioata fa'ateleina
O le fa'alauteleina fa'a-angular pe a taula'i le mata i lona tulaga lata ane:
![]()
Mata va'ai latalata ma mata va'ai mamao
8. O se tasi e iai Mata e va'ai latalata fa'aaoga le +2 Diopters matatioata. O le a le mamao latalata le e mafai e le tagata ona vaʻai e aunoa ma le matatioata.
Ua iloa:
Malosiaga o tioata (P) = +2 diopters
Mana'omia: The mamao latalata
Fofo:
A tioata fa'apotopoto or tioata fevaevaea'i?
O le malosi o le tioata e lelei auā o le tioata e faʻaaogaina o se tioata lelei poʻo se tioata faʻapotopoto.
O le a le umi o le taula'iga o le tioata va'ai?
P = 1/f
2 = 1/f
f = 1/ 2 = 0.5 mita = 50 senitimita
O le umi o le ogatotonu e 50 cm.
Mata va'ai latalata ma mata va'ai mamao?
Mata e va'ai latalata ona o le tioata e fa'aaogaina o se tioata lelei.
O le a le mamao latalata le e mafai e le tagata ona vaʻai e aunoa ma le matatioata?
Ina ia mafai e le mata ona vaʻai i mea faitino i le mamao e 25 cm e pei o se mata masani, e tatau i le tioata tioata ona fausia se ata i le mamao e x cm i luma o le tioata tioata. O le ata e tu i luma o le tioata tioata ina ia saʻo ma faʻapitoa le ata. O le ata e faʻapitoa ina ia leaga le mamao o le ata (s').
-1/di = 1/f – 1/asoo
-1/di = 1/50 – 1/25 = 1/50-2/50 = -1/50
-di = -50/1 = -50 cm = -0.50 mita
di = 50 cm = 0.5 mita
The mamao latalata le e mafai e le tagata ona vaʻai e aunoa ma le matatioata e 50 cm. O le mamao aupito lata ane e mafai e se mata masani ona vaʻai i ai o le 25 cm.
9. O le tulaga latalata o se tagata e iai le nmata e va'ai taliga is 50 cm. O le a le malosi o le tioata e faʻaaogaina e le tagata ina ia mafai ai ona vaʻai i mea i le 25 cm?
fofo
O le tulaga lata ane o se mata masani e 25 cm ma e lata ane i le tulaga o se tagata e iai le nmata e va'ai taliga e 50 cm. O le tioata e faʻaaogaina e le tagata o le tioata faʻapipiʻi.
Ina ia mafai ona ausia le mea ua matauinas ina ia 25 cm le mamao i luma o le mata, e tatau ona fausia e le tioata tioata se faʻatusa i le mamao e 50 cm i luma o le mata ma le tioata o le mea e puʻe ai. faʻatusa e tatau ona i luma o mata ina ia mafai ona vaaia faʻatusa e sa'o ma fa'apitoa.
Ua iloa:
Mamao o mea faitino (d)o) = 25cm
Mamao o le ata (d)i) = -50 cm (leaga ona e fa'apitoa)
Manaomia : O le umi o le taula'iga (f) ma le malosi o le tioata (P)
Fofo:
1/f = 1/s + 1/s'
1/f = 1/25 + 1/-50
1/f = 2/50 – 1/50
1/f = 1/50
f = 50/1 = 50 cm = 0.5 mita
O le fa'ailoga fa'aopoopo e fa'ailoa mai ai o lo'o fa'apipi'i le tioata.
P = 1/f = 1/0.5 = +2 Diopters
O le malosi o le tioata e +2 D.
10. O le microscope e iai se tioata fa'amoemoe ma se tioata mata faatasi ai ma le umi o le taula'iga e 0.9 cm ma le 5 cm. E tu'u e se tasi le 10 mm mea i luma o le tioata fa'amoemoe e mata'ituina e ala i se tioata mata e aunoa ma se nofoaga. Afai e 0.5 mm le umi o le mea faitino ma e 25 cm le mamao masani e faitau ai le tagata, o lona uiga o le umi o le mea faitino o le a va'aia...
Ua iloa:
O le umi o le taula'iga o le tioata fa'amoemoe (fob) = 0.9 senitimita = 9 mm
O le umi o le taula'iga o le tioata mata (fok) = 5 senitimita = 50 mm
Mamao o le mea faitino mai le tioata sini (s)ob) = 10mm
Umi o le mea faitino (ho) = 0.5mm
Latalata i le tulaga masani o le mata (N) = 25 cm = 250 mm
Mana'omia: Umi o le ata (h)ou ')
Fofo:
Mamao o le ata mai le tioata fa'amoemoe
1 / sob' = 1/fob – 1/sob = 1/9 – 1/10 = 10/90 – 9/90 = 1/90
s ob ' = 90/1 = 90 mm
Fa'ateleina atoa o le microscope pe a malolo le mata pe a iai le ata i le le gataaga, fuafuaina e fa'aaoga ai le fua fa'atatau:

Umi o le ata = umi o le mea faitino x aofaʻi faʻateleina = (0.5 mm)(45) = 22.5 mm.
11. O le umi o le taula'iga o se tioata fa'amoemoe o se microscope e 2.0 cm. O lo'o tu'u se mea i le 2.2 cm. O le umi o le microscope e 24.5 cm. E masani ma malolo le mata. O le a le aofa'iga atoa o le fa'ateleina o le microscope.
Ua iloa:
O le umi o le taula'iga o le tioata fa'amoemoe (f ob ) = 2.0 cm
Mamao o le mea faitino mai le tioata sini (d)ob) = 2.2cm
Umi o le maikolosikope (l) = 24.5 cm
Latalata i le tulaga masani o le mata (N) = 25 cm
Ua malolo le mata.
Manaomia: Fa'ateleina atoa o le microscope (M)
Fofo:

E malolo le mata pe a va'aia le ata i le le gataaga.
Fa'ateleina atoa o le microscope pe a malolo le mata:

M = fa'ateleina atoa
l = umi o le maikolosikope =mamao i le va o le tioata fa'amoemoe ma le tioata mata = le umi o le taula'iga o le tioata mata + mamao o le ata mai le tioata sini (dob') = fok + dob'
Mamao o le ata mai le tioata fa'amoemoe (dob') :
1 / fob = 1/asoob + 1/asoob'
1/dob' = 1/fob – 1/asoob = 1/2 – 1 / 2.2 = 2.2 / 4.4 – 2 / 4.4 = 0.2 / 4.4
dob' = 22
E 22 cm le mamao o le ata mai le tioata sini.
Le umi o le taula'iga o le tioata mata (fok):
l = f ok + s ob '
fok = l – dob' = 24.5 – 22 = 2.5 senitimita
Fa'ateleina atoa o le microscope (M):

12. O le tulaga lata ane o le mata masani e 25 cm. O le a le fa'ateleina o le microscope.
Ua iloa:
Latalata i le tulaga masani o le mata (N) = 25 cm
Mamao o mea faitino (d)ob) = 1.2cm
Umi o le taula'iga o le tioata fa'amoemoe (fob) = 1cm
Umi o le taula'iga o le tioata mata (fok) = 5cm
Vavamamao i le va o le tioata fa'amoemoe ma le tioata mata = 10 cm
Manaomia: Fa'ateleina o le microscope
Fofo:
Afai o le ata mulimuli i le le gata, o lona uiga ua malolo le mata (o le tulaga maualalo o le fetuunaiga). Afai o le ata mulimuli o loʻo i le tulaga lata ane (25 cm), e le malolo le mata ae ua taulaʻi i le tulaga lata ane (o le tulaga maualuga o le fetuunaiga).
O le fua fa'atatau o le fa'alauteleina o le microscope pe a taula'i le mata i le tulaga lata ane (maualuga o le fetuunaiga):

Mamao o le ata mai le tioata sini (d)ob') :
1/dob' = 1/asoob – 1/asoob = 1/1 – 1 / 1.2 = 12/12 – 10/12 = 2/12
dob' = 12/2 = 6 senitimita
Fa'ateleina o le ata:
![]()
Faʻafitauli ma fofo o le maikolosikope
Telescope
Faʻafitauli ma fofo o le teleskope 1
Faʻafitauli ma fofo o le teleskope 2
- O le ā le mataupu faavae autū i tua atu o meafaigaluega opitika?
- taliO le mataupu faavae autū i tua atu o meafaigaluega opitika o le fa'aogaina lea o le malamalama, e ala i le refraction ma le reflection, e fausia ai ma fa'ateleina ai ata, e fesoasoani ai ia i tatou e matauina lelei ai meafaitino pe fuaina nisi o meatotino o le malamalama.
- E fa'apefea ona aoga matatioata fa'asa'o e fa'aleleia ai le va'ai?
- taliO mata tioata fa'asa'o e iai tioata e fa'afetaui ai le le lava o le malamalama i le va'ai mamao. Mo le va'ai latalata, o tioata fa'api'opi'o e fa'asalalauina ave o le malamalama, ae mo le va'ai mamao, o tioata fa'api'opi'o e fa'apotopotoina ave o le malamalama, e mafai ai e le mata ona fa'atatau lelei ata i luga o le retina.
- Aiseā e foliga tetelē ai mea i se tioata fa'atele?
- taliO se tioata fa'atelevave o se tioata fa'aputu e fatuina ai se ata fa'apitoa, fa'ateleina, ma tu sa'o o le mea faitino pe a tu'u le mea faitino i totonu o le umi taula'i o le tioata. E iloa e le mata lenei ata fa'ateleina e sili atu lona lapo'a nai lo le mea faitino lava ia.
- E fa'apefea ona a'afia e le avanoa o le meapueata le tulaga lelei o le ata?
- taliO le avanoa e pulea ai le tele o le malamalama e ulufale atu i le meapueata. O se avanoa tele e mafai ai ona tele atu le malamalama, lea e mafai ona iʻu ai i ni ata lelei i le malamalama maualalo. Peitaʻi, o se avanoa tele e faʻaitiitia ai foʻi le loloto o le fanua, o lona uiga o se vaega laʻititi o le ata o le a taulaʻi i ai. I se isi itu, o se avanoa laʻititi e faʻateleina ai le loloto o le fanua ae atonu e manaʻomia ai se taimi umi e faʻaalia ai pe maualuga atu foʻi le maaleale.
- Aiseā e masani ai ona tusia i luga o tioata va'ai mamao se numera e pei o le "10×50"?
- taliI masini va'ai mamao "10×50", o le "10x" o lona uiga o le a foliga mai le mea faitino e 10 taimi e latalata atu nai lo le vaai i ai pe a vaai i ai. O le "50" e faasino i le lautele o le tioata vaai i milimita. O se tioata vaai tele atu e mafai ona aoina le tele o le malamalama, ma faamalamalamaina ai le ata, aemaise lava le aoga i tulaga vaivai o le malamalama.
- E faʻapefea ona aoina e se vaʻai mamao le tele o le malamalama nai lo le mata o le tagata, ma aiseā e taua ai lenei mea mo le matauina o fetu mamao?
- taliO tioata va'ai mamao e sili atu ona lapopo'a (po'o fa'ata) nai lo le mata o le tagata, e mafai ai ona latou aoina ma fa'apotopoto atili le malamalama. O lenei gafatia fa'ateleina e aoina ai le malamalama e taua tele mo le matauina o mea mamao ma mea vaivai e le mafai ona va'aia e mata le lavalavā.
- O le ā le eseesega i le va o se telescope refracting ma se telescope reflecting?
- taliO se telescope refracting (po'o le refractor) e fa'aaogaina tioata e punou ma fa'atatau ai le malamalama, ae o se telescope reflecting (po'o le reflector) e fa'aaogaina fa'ata. E masani ona mafatia refractors i le chromatic aberration, lea e mafai ona mafua ai ni laina lanu i tafatafa o mea. E 'alofia e reflecters lenei fa'afitauli ae atonu e mana'omia le fa'atulagaina ma le fetu'una'iga soo.
- Aiseā e faʻaaogā ai e microscope le tele o tioata?
- taliE fa'aaogā e microscopes se tu'ufa'atasiga o tioata (objective ma eyepiece) e ausia ai le fa'ateleina ma le manino maualuga. E fa'ateleina e le tioata objective le fa'ata'ita'iga, ona fa'ateleina atili lea e le eyepiece lena ata. O le tu'ufa'atasiga e mafai ai ona matauina auiliili ia fausaga laiti.
- E faʻapefea ona faʻasalalauina e se alava opitika faʻamatalaga i mamao mamao?
- taliO alava opitika e faʻaaogaina le mataupu faavae o le atagia atoa i totonu. O faailoilo malamalama (mai lasers) e faʻaofiina i totonu o le alava ma atagia mai puipui i totonu o le alava, e malaga i mamao mamao ma sina pa'ū itiiti i le malosi. O nei faailoilo malamalama e mafai ona feaveaʻi le tele o faʻamatalaga.
- O le ā le matafaioi a se prism i totonu o se spectrometer?
- taliI totonu o se spectrometer, e fa'asalalauina e se prism le malamalama e ulufale mai i ona lanu vaega (spectrum) e fa'atatau i galu uumi. O lenei mea e mafai ai ona su'esu'eina punaoa o le malamalama e iloa ai lo latou tuufaatasiga, malosi, ma isi meatotino.