Metotia Fa'amaonia mo le Fiva Dengue
Pendahuluan
O le fiva dengue hemorrhagic (DHF) o se faʻamaʻi pipisi e feaveaʻi e ala i le u o namu Aedes aegypti ma Aedes albopictus. O le siama dengue e mafua ai le DHF e aofia ai ituaiga e fa: DENV-1, DENV-2, DENV-3, ma le DENV-4. O lenei faʻamaʻi o se faʻafitauli tele i le soifua maloloina i le tele o atunuʻu i le teropika ma atunuʻu i le teropika, e aofia ai Initonesia. O le mea lea, o auala vave ma saʻo e suʻesuʻe ai e taua tele mo le iloa ma le puleaina o lenei faʻamaʻi. O lenei tusiga o le a toe iloiloina ai auala eseese e faʻaaogaina e suʻesuʻe ai le fiva dengue hemorrhagic.
Fa'ailoga Fa'afoma'i o le Fiva Dengue
A'o le'i talanoaina auala e su'esu'e ai, e taua le malamalama i fa'ailoga tau le soifua maloloina o le fiva dengue. O fa'ailoga o le fiva dengue e masani ona aliali mai pe a mavae se vaitaimi e fa'atupu ai le ma'i i le 4-10 aso talu ona u e le namu. O fa'ailoga muamua e aofia ai le fiva maualuga fa'afuase'i, tiga tele o le ulu, tiga i tua o mata, tiga o maso ma so'oga, niniva, pua'i, ma le mageso o le pa'u. I tulaga ogaoga, e mafai ona fa'asolosolo atu le fa'ama'i i le fiva dengue hemorrhagic fa'atasi ai ma le tafe toto fa'afuase'i ma le dengue shock syndrome, lea e ono lamatia ai le ola.
Metotia Fa'amaonia
1. Su'esu'ega Fa'afoma'i
O le auala muamua e masani ona faʻaaogaina o le suʻesuʻega faafomaʻi. O lenei suʻesuʻega e faʻavae i luga o faʻailoga masani ma faʻailoga o le fiva dengue e faʻaalia e le maʻi. I le amataga, o le a faia e le fomaʻi se suʻesuʻega faʻasolopito ma le tino e iloa ai faʻailoga e pei o le fiva maualuga, tiga o soʻoga, mageso, ma isi faʻailoga masani. Peitaʻi, o lenei suʻesuʻega faafomaʻi e masani ona patino ma e leai se faʻamaoniga patino, e manaʻomia ai le faʻamaonia e ala i suʻega i le fale suʻesuʻe.
2. Su'ega o le Toto
I tagata mama'i e maua i le fiva dengue, e tele ni fa'ailoga fa'apitoa o le toto e fa'aalia ai ni suiga taua. O le aofa'i o platelet o se tasi o su'ega toto e sili ona taua. O le Thrombocytopenia (fa'aitiitia o le aofa'i o platelet) o se fa'ailoga masani i tagata mama'i e maua i le fiva dengue. E le gata i lea, e ono tupu fo'i le leukopenia (fa'aitiitia o le aofa'i o sela pa'epa'e o le toto) ma le hemoconcentration (fa'ateleina o le hematocrit).
3. Su'ega Serology
E fa'aaogaina suega serology e iloa ai le iai o antibodies e gaosia e le tino e tali atu ai i le pipisi o le dengue virus. O auala autū e lua o suega serology o:
– IgM ma le IgG ELISA: O le Enzyme-Linked Immunosorbent Assay (ELISA) o se metotia e masani ona faʻaaogaina e iloa ai le IgM ma le IgG antibodies i le toto o se maʻi. E masani ona aliali mai le IgM i le 3-5 aso talu ona amata le faʻailoga ma mou atu i totonu o ni nai masina, ae o le IgG e aliali mai mulimuli ane ma e mafai ona tumau mo le olaga atoa. O le iloa o le IgM e faʻaalia ai le faʻamaʻi pipisi o le dengue, ae o le IgG e faʻaalia ai le faʻamaʻi pipisi muamua pe toe tupu.
– Su'ega Vave mo Su'esu'ega (RDTs): O nei su'ega vave e fa'avae i luga o le immunochromatography e mafai ai ona vave ma faigofie ona iloa ia antibodies IgM ma IgG. E ui e le maaleale ma patino e pei o le ELISA, ae e masani ona fa'aaogaina RDTs i le fanua po'o nofoaga e le tele ni fale su'esu'e.
4. Sailiga o le Antigen NS1
O le NS1 (Non-Structural Protein 1) o se porotini e gaosia e le siama dengue i le taimi o le faʻamaʻi pipisi ma e mafai ona maua i le toto o se maʻi mai le aso muamua o faʻailoga. O le iloa o le antigen NS1 e faʻaaoga ai se NS1 antigen rapid test kit poʻo le ELISA e mafai ona maua ai se suʻesuʻega vave aʻo leʻi aliali mai ni antibodies IgM. O lenei metotia e ofoina atu ai le lelei o le vave iloa ma le vave pulea o maʻi dengue fever.
5. Fa'asologa o le Reverse Transcription-Polymerase Chain Reaction (RT-PCR)
O le RT-PCR o se metotia fa'amolekiula e matuā maaleale ma patino mo le iloa o mea tau kenera o le siama dengue. O lenei faiga e aofia ai le liua o le RNA viral i le DNA fa'aopoopo (cDNA) e fa'aaoga ai le enzyme reverse transcriptase, ona sosoo ai lea ma le fa'ateleina o le cDNA e fa'aaoga ai le PCR. E mafai e le RT-PCR ona iloa uma ituaiga e fa o le siama dengue ma le sa'o maualuga ma maua ai fa'amatalaga e uiga i le viral load i le tino o le tagata ma'i. E ui i lona maaleale ma le sa'o tele, o ona fa'atapula'aga autu o le mana'omia lea o meafaigaluega taugata ma tagata faigaluega tomai, lea atonu e le o maua i nofoaga uma tau soifua maloloina.
6. Metotia Fa'ateleina Isothermal
O metotia fa'ateleina isothermal e pei o le Loop-mediated Isothermal Amplification (LAMP) o se isi auala e sui ai le PCR e mafai ona fa'atinoina e aunoa ma le mana'omia o ni meafaigaluega faigata i le fale su'esu'e. O le LAMP o se metotia fa'ateleina o le DNA e fa'agaoioia i se vevela tumau, ma faigofie ai ma vave ai nai lo le PCR. Ua fa'amaonia le aoga o le LAMP i le iloa o le siama dengue ma e mafai ona fa'atinoina i nofoaga e fa'atapula'aina ai punaoa.
7. Metotia o le Point-of-Care (PoC)
O masini fa'ata'ita'i i le nofoaga e tausia ai le ma'i ua mamanuina mo le fa'aaogaina sa'o i le nofoaga e tausia ai le ma'i, ma maua ai ni taunuuga vave e aunoa ma le mana'omia o se fale su'esu'e. O fa'ata'ita'iga o masini PoC e aofia ai su'ega fa'ata'ita'i vave eseese (RDT) ma pusa antigen NS1. O masini PoC e mafai ona fa'aleleia atili ai le saoasaoa o le su'esu'eina o ma'i ma le puleaina o ma'i, aemaise lava i nofoaga maotua po'o taimi o fa'ama'i pipisi.
Lu'itau i le Su'esu'eina o le Fiva Dengue
E ui o loʻo maua auala eseese e suʻesuʻe ai, ae o loʻo iai pea luʻitau i le faʻamautinoaina o se suʻesuʻega vave, saʻo, ma taugofie mo le fiva dengue. O nisi o nei luʻitau e aofia ai:
– Fesuiaiga Fa'afoma'i: E masani ona tutusa fa'ailoga o le fiva dengue ma fa'ailoga o isi fa'ama'i, aemaise lava i le amataga. O lenei mea e faigata ai ona iloa le fa'ama'i pe a leai se lagolago a le fale su'esu'e.
– Tapula'a o Fale Su'esu'e: I le tele o nofoaga e masani ona a'afia ai le fa'ama'i, e le o taimi uma e maua ai nofoaga fa'apitoa mo fale su'esu'e e mana'omia mo su'ega fa'apitoa e pei o le RT-PCR. E taua tele le fa'alagolago i auala vave ma taugofie.
– Ma'ale'ale ma Fa'apitoa: Atonu e le lava le ma'ale'ale ma le fa'apitoa o su'ega serological ma PoC kits, aemaise lava i le amataga o le fa'ama'i po'o fa'ama'i pipisi lona lua i ituaiga eseese o siama.
– Tau: O nisi o metotia faʻamaonia, aemaise lava metotia faʻamolekiula e pei o le RT-PCR, e manaʻomia ai ni punaoa tetele e tusa ai ma meafaigaluega ma tau, lea atonu e le mafai ona faia i tulaga uma.
Fa'atonuga mo le Lumana'i i Su'esu'ega o le Dengue
O le manuia i le tau faasaga i le fiva dengue e lē gata ina faalagolago i le vave iloa ma le puleaina o gasegase, ae faapea foi i le puipuia ma le puleaina o le pipisi o siama. O le mea lea, o le atiina ae o auala e vave atu ai, sili atu ona sa'o, taugofie, ma sili atu ona lautele le maua o su'esu'ega o se mea e faamuamua i lenei vaega.
O auala i le lumanaʻi e ono aofia ai le atinaʻeina o biosensors e faʻavae i luga o le nanotechnology, faʻavae faʻapitoa mo suʻesuʻega e tuʻufaʻatasia ai le tele o suʻega i totonu o se masini e tasi, ma tekinolosi faʻapitoa mo suʻesuʻega e faʻavae i luga o le genomics e tuʻuina atu ai faʻamatalaga atoatoa e uiga i le siama ma le tali atu a le maʻi.
I'uga
O le fiva toto o le dengue o se faʻamaʻi e manaʻomia ai le vave ma le togafitiga talafeagai. Ua atiaʻe le tele o auala faʻamaonia e iloa ai le faʻamaʻi pipisi o le dengue, e tofu lava ma ona lava lelei ma ona lava le lelei. O suʻega serological, le iloa o le NS1 antigen, ma metotia molecular e pei o le RT-PCR o nisi ia o meafaigaluega autu i le suʻesuʻeina o le dengue. O loʻo i ai pea luʻitau o le suʻesuʻeina o le dengue, ae o loʻo faʻaauau pea ona faʻaleleia e mea fou faʻatekonolosi le saʻo, saoasaoa, ma le maua o le suʻesuʻega. O taumafaiga faʻatasi i le va o saienitisi, tagata e tuʻuina atu le soifua maloloina, ma tagata faia tulafono e taua tele i le suʻesuʻeina lelei ma le puleaina o le dengue.