Fa'ata'ita'iga o Fesili e Talanoaina ai Mea e A'afia ai le Saosaoa o le Tali Atu
O se tali atu fa'akemikolo o se suiga o atomu po'o molela'au e fa'ailoaina i suiga o le malosi ma suiga i le maualuga o le malosi. I le fa'atinoina, o le fua faatatau o le tali e fa'amatalaina ai le vave o le liua o mea tali i oloa. E tele mea e mafai ona a'afia ai le fua faatatau o le tali, e aofia ai le fa'aputuga, vevela, mamafa (mo tali atu o le kesi), lautele o le fogaeleele, ma le iai o mea fa'atupu fa'alavelave. O lenei tusiga o le a talanoaina ai fa'ata'ita'iga o fa'afitauli e feso'ota'i ma mea e a'afia ai le fua faatatau o le tali fa'atasi ai ma fa'amatalaga auiliili.
Mea e A'afia ai le Saosaoa o le Tali Atu
1. Fa'aputuga o Mea e Fa'atino ai Gaoioiga
2. Vevela
3. Omiga
4. Eria o le Laueleele
5. Mea Fa'agaoioi
1. Fa'aputuga o Mea e Fa'atino ai Gaoioiga
Fa'ata'ita'iga Fesili 1:
Tali atu ua tuuina mai:
A + B → AB
Afai e tu'uina atu le malosi o le [A] = 0,5 M ma le [B] = 0,5 M, ma o le fua faatatau muamua o le tali atu e tu'uina atu e le fua faatatau = k[A][B]. O le a le fua faatatau o le tali atu pe afai e faaluaina le malosi o le A i le 1 M ae tumau pea le [B] i le 0,5 M?
Talanoaga:
Fua fa'atatau o le tali atu:
\[ \text{Fua Faatatau} = k[A][B] \]
Fuainumera muamua:
\[ \text{Fua Faatatau}_{\text{amata}} = k[0,5][0,5] = 0,25k \]
A o'o ina 1 M le malosi o le A:
\[ \text{Fua Faatatau}_{\text{fou}} = k[1][0,5] = 0,5k \]
Fa'atusatusaga o le fua faatatau:
\[ \frac{\text{Fuafuaga}_{\text{new}}}{\text{Fuafuaga}_{\text{initial}}} = \frac{0,5k}{0,25k} = 2 \]
O lea la, o le fua faatatau fou o le tali atu e faaluaina le fua faatatau muamua.
2. Vevela
Fa'ata'ita'iga Fesili 2:
Ua matauina e se tagata suʻesuʻe vailaʻau e faʻateleina le fua faatatau o le tali atu mo se faiga faʻakemikolo mai le 0,5 mol/L/s i le 2 mol/L/s pe a faʻateleina le vevela mai le 300 K i le 320 K. O le a le faʻaopoopoga o le fua faatatau, e faʻavae i luga o le tulafono a Arrhenius?
Talanoaga:
O le tulafono a Arrhenius e faapea:
\[ \text{Fua Faatatau} = Ae^{-\frac{E_a}{RT}} \]
O le faʻateleina o le vevela e mafua ai ona faʻaitiitia le faʻasologa o le faʻaaliga o Arrhenius, o lea e faʻateleina ai le fua faatatau o le tali atu. I lenei tulaga, o le faʻaopoopoga o le:
\[ \frac{\text{Fua Faatatau}\ \text{at}\ 320\ K}{\text{Fua Faatatau}\ \text{at}\ 300\ K} = \frac{2\ mol/L/s}{0,5\ mol/L/s} = 4 \]
O lea la, o le fua faatatau o le faateleina o le fua faatatau o le tali atu e 4 taimi.
3. Omiga
Fa'ata'ita'iga Fesili 3:
Mo tali atu i le kesi:
\[ \text{2NO}(g) + \text{O}_2(g) → \text{2NO}_2(g) \]
Afai e fa'ateleina le mamafa atoa mai le 1 atm i le 2 atm i le voluma e le suia, e fa'apefea ona a'afia ai le fua faatatau o le tali atu?
Talanoaga:
I tali atu i le kesi, e tutusa lelei le mamafa ma le malosi o le kesi. O le faʻateleina o le mamafa e faʻateleina ai le malosi o kesi taʻitasi, ma faʻateleina ai le saoasaoa o le tali atu. I le manatu o loʻo faʻatumauina pea le mamafa i se tulaga tutusa, e faʻateleina le saoasaoa o le tali atu i le mamafa:
\[ \text{Fua Faatatau}_{\text{fou}} = k[2NO]^2[O_2] \]
Faatasi ai ma le faateleina o le mamafa, o le a faaluaina le maualuga o le NO ma le O2, o lea o le a faateleina ai le fua faatatau o le tali atu e:
\[ \text{Fua Faatatau}_{\text{fou}} = k[2NO]^2[2O_2] = k(2[NO])^2 (2[O_2]) = 4k[NO]^2[O_2] \]
O lea la, e fa'ateleina le fua faatatau o le tali atu i le 4 taimi.
4. Eria o le Laueleele
Fa'ata'ita'iga Fesili 4:
A tu'u le Zn malo i totonu o se vaila'au HCl, e vave tele ona tupu le tali atu e fausia ai le kesi H2 pe a oloina le Zn i se pauta nai lo le taimi e fausia ai i le tulaga o se pa Zn. Aiseā?
Talanoaga:
O le faʻateleina o le lautele o le fogāeleele o vaega malo e faʻateleina ai le aofaʻi o molelaʻau fou e mafai ona fetoʻai ma le fogāeleele malo o le Zn. O le tali atu i le va o le Zn ma le HCl e faʻapea:
\[ \text{Zn}(s) + 2\text{HCl}(aq) → \text{ZnCl}_2(aq) + \text{H}_2(g) \]
A iai le Zn i le tulaga pauta, e tele atu le fogāeleele e fesootaʻi ai le Zn ma le HCl pe a faʻatusatusa i le Zn i le tulaga paʻu, ma faʻateleina ai le saoasaoa o le tali atu ona o le tele o nofoaga e fetoʻai ai.
5. Mea Fa'agaoioi
Fa'ata'ita'iga Fesili 5:
Faamatala le eseesega i le fua faatatau o le tali atu mo le pala o le hydrogen peroxide ma se mea e fa'atupu ai le kesi (Manganese dioxide, MnO2).
\[ \text{2H}_2\text{O}_2(aq) → 2\text{H}_2\text{O}(l) + \text{O}_2(g) \]
Talanoaga:
A aunoa ma se catalyst, e telegese le pala o le hydrogen peroxide ona o le maualuga o le malosi fa'agaoioiga. Peita'i, fa'atasi ai ma le catalyst MnO2, e matua fa'aitiitia lava le malosi fa'agaoioiga. E le tumau le tali atu o le MnO2 i le tali atu, ae e maua ai se isi auala (faiga o le tali atu) fa'atasi ai ma se malosi fa'agaoioiga maualalo, e fa'avavevave ai le saoasaoa o le tali atu.
Fa'atasi ai ma le mea fa'atupu fa'alavelave:
– E faʻateleina le saoasaoa o le tali atu ona ua faʻaitiitia le malosi e manaʻomia.
– E suia le faiga o le tali atu ae e tumau pea le fua o le oloa.
E mafai e catalysts ona fa'ateleina le tele o feto'aiga aoga e aunoa ma le suia o le thermodynamics o le tali atu.
I'uga
E tele mea e a'afia ai le fua faatatau o tali, e aofia ai le malosi o le reactant, le vevela, le mamafa, aemaise lava i tali kasa, le lautele o le fogaeleele i mea malo, ma le iai o catalysts. E tutusa lelei le malosi o le tali ma le fua faatatau o le tali; e a'afia e le vevela le malosi o le gaioi o reactants; e a'afia e le mamafa tali kasa e ala i le malosi o le kasa; e a'afia e le lautele o le fogaeleele le vaega o le feto'ai; ma e fa'avavevave e catalysts le fua faatatau e ala i le fa'aitiitia o le malosi fa'agaoioiga. O le malamalama i nei mea e taua tele mo le puleaina o fua faatatau o tali i fa'aoga fa'apisinisi eseese ma su'esu'ega i fale su'esu'e.