O le Aafiaga o le Malamalama i le Foliga o La'au
O le malamalama o le la o le puna autū lea o le malosi mo le ola i le Lalolagi, aemaise lava mo laau. E faʻaaogaina e laau le malamalama e ala i le faagasologa o le photosynthesis, lea e liua ai le malosi o le malamalama i le malosi faʻakemikolo i le tulaga o le kulukose, lea e faʻaaogaina e fai ma suauʻu mo le tuputupu aʻe ma le atinaʻe. Peitaʻi, e le gata i lenei galuega autū, e iai foʻi se aafiaga tele o le malamalama i le foliga o laau. O lenei tusiga o le a talanoaina auiliili ai pe faʻapefea ona aʻafia e le malamalama vaega eseese o le foliga o laau.
1. Aafiaga o le Malamalama i le Totoina ma le Tuputupu Aʻe i le Vave
O le tuputupu aʻe o le laʻasaga muamua lea i le olaga o se laʻau lea e amata ai ona tuputupu aʻe se fatu e avea ma tamaʻi laʻau. O lenei laʻasaga e matuā aʻafia lava e le malamalama. O nisi laʻau e manaʻomia le malamalama e faʻaosofia ai le tuputupu aʻe, ae o isi e ono sili atu ona lelei le tuputupu aʻe i le pogisa. Mo se faʻataʻitaʻiga, o laʻau e pei o le letisi e manaʻomia le malamalama ina ia tuputupu aʻe a latou fatu, ae o laʻau e pei o pi e sili atu ona ono tuputupu aʻe i le pogisa.
E taua tele fo'i le sao o le malamalama i le "etiolation," o le faagasologa o le tuputupu a'e lea e tupu i la'au i le pogisa. O tama'i la'au e ola i le pogisa e masani ona i ai ni ogalaau uumi ma manifinifi ma lau lanu samasama. O se fetu'una'iga lea e vave ona sailia ai puna o le malamalama. I se isi itu, o tama'i la'au e ola i le malamalama lava e lava o le a sili atu ona paleni le foliga ma ogalaau pupuu ma mafiafia ma lau lanumeamata.
2. Malamalama ma le Phototropism
O le phototropism o se tali atu lea o le tuputupu aʻe o le laʻau i le malamalama. E masani ona tuputupu aʻe laʻau agai i le puna o le malamalama, o se mea e taʻua o le positive phototropism. E mafua lea i le le tutusa o le tufatufaina atu o le hormone auxin i totonu o le laʻau. E alu le Auxin i le itu o le laʻau e le o faʻaalia i le malamalama, ma mafua ai ona vave faʻaloloa sela i lea itu nai lo sela i le itu e faʻaalia i le malamalama. E mafua ai ona punou le laʻau agai i le puna o le malamalama.
E taua tele le tali atu o le la i le malamalama (phototropic response) mo laau auā e faamautinoa ai o loo maua e laulaau le malamalama e lava mo le photosynthesis. O laau e ola i tulaga e malamalama tutusa e masani ona i ai le tulaga lelei o laulaau e pu'eina ai le susulu o le la.
3. O le Matafaioi a le Malamalama i le Morphogenesis
O le morphogenesis e faasino i le faagasologa o le fausiaina o le fausaga ma le foliga o laau i le taimi o le tuputupu aʻe. E aʻafia e le malamalama le morphogenesis e ala i ni auala eseese:
– Ala o le Malamalama: E tali atu laau i galu eseese o le malamalama. O le malamalama lanumoana (480 nm) ma le malamalama mumu (660 nm) e matua aoga lava i le puleaina o faiga eseese o le morphology. O le malamalama lanumoana, mo se faataitaiga, e iai sona sao i le tatalaina o stomatal ma le vaevaeina o sela, ae o le malamalama mumu e sili atu lona aafiaga i le faalautele o le au ma le fuga.
– Malosiaga o le Malamalama: O le malosi o le malamalama e maua e se laau e mafai ona aafia ai le tele ma le foliga o laulaau. O laulaau e ola i tulaga e le malamalama tele e masani ona lapopoa ma manifinifi e faateleina ai le lautele o le fogaeleele e mafai ona maua ai le malamalama, ae o nei laulaau e masani ona vaivai. I se isi itu, o laulaau e ola i le malamalama tele e masani ona laiti ma mafiafia, ma fetuutuunai e faaitiitia ai le leiloa o le vai ma le faaleagaina mai le malosi o le malamalama tele.
– Vaitaimi o le Malamalama: E tele laau fuga e aʻafia i le umi o vaitaimi o le malamalama ma le pogisa i le aso, e taʻua o le vaitaimi o le malamalama. O laau fuga e aso uumi e manaʻomia ni vaitaimi uumi o le malamalama e fuga ai, ae o laau fuga e aso pupuu e manaʻomia ni vaitaimi uumi o le po. O le malamalama i le po po o le faalavelaveina o le vaitaimi pogisa i le malamalama e mafai ona aafia ai le taimi o le fuga ma le toe gaosia o laau.
4. Le Aafiaga o le Tulaga Lelei o le Malamalama i Lau ma Au
O le lelei o le malamalama e maua e se la'au e a'afia ai fo'i le foliga o ona lau ma ona 'au. O le malamalama mumu ma le lanumoana, mo se fa'ata'ita'iga, e taua tele mo le photosynthesis ma le tuputupu a'e o lau. O le malamalama lanumeamata, i le isi itu, e le tele sona aoga i le photosynthesis ma e masani ona atagia mai e lau, ma maua ai e la'au lo latou lanu lanumeamata masani.
E ui lava e na'o se vaega itiiti o le fusi o le la, ae e iai fo'i sona aafiaga tele i le foliga o la'au. O le a'afiaga o le UV-B e mafai ona fa'aosofia ai le fa'aputuina o vaila'au puipuia e pei o flavonoids i laula'au, lea e mafai ona avea o se talita e tete'e atu ai i le fa'aleagaina o le radiation. E le gata i lea, e mafai e le UV-B ona a'afia ai le mafiafia o laula'au ma le fausaga o le epidermis, o ni fetu'una'iga ia i siosiomaga e tele ai le radiation.
5. Fetuunaiga Fa'aletino i le Malosi o le Malamalama
E iai i la'au le tomai e fetu'una'i ai e suia o latou foliga e fa'atatau i le malosi o le malamalama. O la'au e ola i le paolo po'o le malamalama itiiti e masani ona umi atu vaega i totonu, lapopo'a lau ma manifinifi fo'i foliga, ma maualuga atu le chlorophyll e pu'eina lelei ai le malamalama. I se isi itu, o la'au e ola i le malamalama tele e masani ona laiti lau ma itiiti stomata e fa'aitiitia ai le leiloa o le vai, ma sili atu ona mafiafia le fausaga.
E mafai foi ona vaaia lenei fetuunaiga i le tulaga o le laualuga i vaomatua, lea e masani ona eseese ai foliga o laau i lalo o le laau pe a faatusatusa i laau i vaega pito i luga e maua le tele o le malamalama.
6. O le faatosinaga o le malamalama fa'apitoa
Ua avea le fa'aaogaina o le malamalama fa'apitoa i fa'ato'aga ma le totoina o la'au ma se faiga masani. O moli LED ma moli fluorescent e mafai ai ona pulea lelei le fusi o le malamalama, le malosi, ma le vaitaimi o le malamalama. Faatasi ai ma lenei tekinolosi, e mafai ai e le au faifa'ato'aga ona fa'aleleia atili tulaga o le malamalama e fa'aleleia atili ai le tuputupu a'e o la'au, fua, ma le lelei. Mo se fa'ata'ita'iga, o le tu'ufa'atasiga o le malamalama mumu ma le lanumoana e mafai ona fa'apolokalameina e fa'aosofia ai le photosynthesis ma fa'alauiloa ai le tuputupu a'e o la'au e sili atu le soifua maloloina ma le fua tele.
Ae ui i lea, e tatau fo'i ona mafaufau lelei i le fa'aaogaina o le malamalama fa'apitoa. O le sese o le malamalama po'o le tele naua o le malosi o le malamalama e mafai ona mafua ai le fa'aleagaina po'o le atuatuvale i la'au. O le mea lea, o le filifilia ma le puleaina o le malamalama fa'apitoa sa'o o se vaega taua o le totoina o la'au i aso nei.
I'uga
E iai se aafiaga loloto ma lavelave o le malamalama i le foliga o la'au. E ala i auala e aofia ai le spectrum, le malosi, ma le photoperiod, e pulea ai e le malamalama le tele o faiga i le tuputupu a'e ma le atina'eina o la'au, mai le germination e o'o atu i le fuga. Faatasi ai ma se malamalamaga sili atu i le auala e a'afia ai e le malamalama le foliga o la'au, e mafai e saienitisi ma faifa'ato'aga ona fa'aogaina nei fa'amatalaga e fa'aleleia atili ai le gaosiga o fa'ato'aga ma fa'aleleia atili ai le tete'e atu i le siosiomaga. I le va'ai atu i luma, o mea fou i tekinolosi fa'amalamalama e mafai ona maua ai ni meafaigaluega fou e fa'aleleia atili ai le tuputupu a'e o la'au i le tele o tulaga.