Luʻitau o Fegalegaleaiga Faavaomalo i le Seneturi 21
O le seneturi lona 21 ua aumaia ai ni luʻitau fou i fegalegaleaiga faavaomalo e aofia ai atunuu i le lalolagi atoa. O nei luʻitau e tulaʻi mai ona o suiga tetele i faiga faapolotiki, tamaoaiga, ma tekinolosi, faapea foi ma mataupu tau le siosiomaga ua faateleina le lavelave. I se vaitaimi o le lalolagi atoa ma le loloto o fesoʻotaʻiga, o loo feagai atunuu ma le galuega faigata o le fausiaina o ni mafutaga mautu ma aoga. O lenei tusiga o le a otootoina ai nisi o luʻitau autu i fegalegaleaiga faavaomalo i le seneturi lona 21 ma le mafuaaga e taua tele ai le taulimaina o ia luʻitau.
1. Suiga o le Tau ma le Faʻalavelave Faʻale-Siosiomaga
O se tasi o luʻitau sili ona tetele i fegalegaleaiga faavaomalo i aso nei o le suiga o le tau ma le faʻalavelave faʻalesiosiomaga. O le faʻavevela o le lalolagi e mafua mai i le faʻateleina o le faʻasaʻolotoina o kasa faʻavevela ua mafua ai suiga tetele i le tau ma e ono lamatia ai le soifua manuia o tagata i le lalolagi atoa. E tatau i atunuu ona galulue faʻatasi e faʻaitiitia le faʻasaʻolotoina o le kaponi, faʻasoa tekinolosi e le afaina ai le siosiomaga, ma atiaʻe ni fuafuaga faʻafetaui lelei.
O konafesi faavaomalo e pei o le Konafesi a Vaega (COP) e masani ona avea ma fonotaga mo atunuu e feutagai ai i faiga faavae o le tau. Peitai, o nei taumafaiga e masani ona faalavelaveina e manaoga eseese faaleatunuu ma faatosinaga tau tamaoaiga. E masani ona manaomia e atunuu tau atiae le fesoasoani tau tupe mai atunuu tau atiae e ausia ai a latou sini e faaitiitia ai le kasa oona, ae o atunuu tau atiae e manaomia le tele o le tautinoga mai vaega uma.
2. Puipuiga Fa'atekonolosi ma Tekonolosi Fa'atekinolosi
I le vaitaimi faatekinolosi, ua avea le saogalemu i luga o le initaneti ma se tasi o luʻitau sili ona taua i fegalegaleaiga faavaomalo. E mafai e osofaʻiga i luga o le initaneti ona faʻaleagaina atinaʻe taua, gaoi faʻamatalaga taua, ma faʻalavelaveina faiga faʻapolokiki ma le tamaoaiga. O nei osofaʻiga e masani ona afua mai i malo ma tagata e le o ni malo ma e faigata ona suʻeina, ma avea ai ma se taufaʻamataʻu e matua lavelave lava.
E taua tele le galulue faʻatasi faʻavaomalo e teteʻe atu ai i osofaʻiga faʻatekinolosi. E manaʻomia e atunuʻu ona faʻasoa faʻamatalaga e uiga i faʻamataʻu faʻatekinolosi, faʻaleleia tulaga faʻatonuina o le saogalemu i luga o le initaneti, ma atiaʻe tulafono faʻavaomalo e mafai ona pulea ai amioga i luga o le initaneti. Peitaʻi, o le luʻitau autū o le fausiaina lea o le maliliega i le va o atunuʻu e eseese o latou popolega ma mea e faʻamuamua.
3. Faiga Faatupu Faalavelave Faavaomalo
O loo tumau pea le faamataʻu tele o faiga faatupu faalavelave i le saogalemu faavaomalo. E mafai e vaega faatupu faalavelave ona galulue i luga atu o tuaoi faaleatunuu ma e masani ona i ai ni fesoʻotaʻiga faigata ma faatulagaina lelei. Latou te faʻaaogaina tekinolosi faʻaonaponei e faʻafaigaluega ai sui auai, aoina tupe, ma fuafua osofaʻiga.
E tatau i atunuu i le lalolagi atoa ona galulue faatasi e tetee atu i faiga faatupu faalavelave e ala i le faasoa atu o faamatalaga, taofiofia o le faatupeina o faiga faatupu faalavelave, ma faamalosia le puipuiga o tuaoi. Peitai, o luitau autu i le taulimaina o faiga faatupu faalavelave faavaomalo o eseesega ia i auala i le va o atunuu ma le ono mafai ona solia ai aia tatau a tagata e ono tutupu i taumafaiga e tetee atu ai i faiga faatupu faalavelave.
4. Femalagaa'iga ma Tagata Sulufa'i
O le tele o le siitia o tagata, pe ona o feteenaiga, suiga o le tau, po o mea tau tamaoaiga, ua mafua ai ni luitau tetele i fegalegaleaiga faavaomalo. O faalavelave tau sulufai, e pei o faalavelave na mafua mai i le taua i Suria, ua tofotofoina ai faiga o sulufaiga ma femalagaaiga i le tele o atunuu.
E tatau i atunuu ona sailia ni auala e faʻafetaui ai ma puipuia ai tagata sulufaʻi aʻo faʻatalanoaina le saogalemu ma popolega faʻaagafesootai i totonu o latou lava atunuʻu. E manaʻomia ai le fesoʻotaʻiga malosi faʻavaomalo, faʻapea foʻi ma le lagolago tau tupe ma mea tau fesiitaiga. O faʻalapotopotoga faʻavaomalo e pei o le Komesina Maualuga o Malo Aufaatasi mo Tagata Sulufaʻi (UNHCR) e iai se sao taua i le foʻiaina o lenei luʻitau, e ui lava i le tele o taimi e feagai ai ma faʻatapulaʻaina o punaoa ma faiga faʻapolokiki.
5. Feteena'iga Fa'a-Geopoliticals
O feeseeseaiga fa'ava-o-malo i le va o malo tetele e pei o le Iunaite Setete, Saina, Rusia, ma le Iuni a Europa e faigata ai fegalegaleaiga fa'ava-o-malo. O le tauvaga mo le faatosinaga ma le pule e masani ona o'o atu ai i feeseeseaiga fa'amiliteli, tamaoaiga, ma fa'ava-o-malo.
O se faʻataʻitaʻiga manino o le tauvaga i le va o le Iunaite Setete ma Saina i fefaʻatauaʻiga, tekinolosi, ma le faatosinaga faʻaitulagi i le Asia ma le Pasefika. E faʻapena foʻi, o le faʻaopoopoina e Rusia o Crimea ma le feteʻenaʻiga i Ukraine ua faʻatupuina ai ni feeseeseaʻiga fou ma atunuʻu i Sisifo.
E taua tele taumafaiga fa'ava-o-malo eseese, mafutaga fa'ata'atitia, ma talanoaga fa'ava-o-malo i le puleaina o nei feeseeseaiga ma le puipuia o fete'ena'iga tetele. Peita'i, o le eseese o mana'oga fa'ale-atunu'u ma le le talitonuina ua loloto e mafai ona fa'alavelaveina ai le galulue fa'atasi ma fofo filemu.
6. Le Mativa ma le Lē Tutusa o le Lalolagi
O le lē tutusa o le tamaoaiga o le lalolagi atoa ma le mativa o loo tumau pea ona avea ma faafitauli tetele. E ui ina ua faateleina e le lalolagi atoa le tamaoaiga i le tele o atunuu tau atiae, ae e masani ona lē tutusa lona tufatufaina atu, ma tuua ai se vaega tele o le faitau aofai o tagata i le mativa.
E manaʻomia e atunuʻu tau atiaʻe ma atunuʻu tau atiaʻe ona galulue faʻatasi e fausia ni faiga faʻavae tau fefaʻatauaʻiga talafeagai, faʻaleleia atili avanoa i aʻoaʻoga ma le tausiga o le soifua maloloina, ma atiina ae ni polokalame tau atinaʻe gafataulimaina. O faʻalapotopotoga e pei o le Faletupe o le Lalolagi ma le Faʻalapotopotoga Tupe Faʻavaomalo (IMF) o loʻo taumafai e faia la latou sao i le foʻiaina o nei luʻitau, ae e masani ona faitioina i latou ona o a latou auala ma faiga faʻavae.
7. Soifua Maloloina i le Lalolagi Atoa
Ua faʻaalia e le faʻamaʻi pipisi o le COVID-19 le vaivai o le lalolagi i faʻamaʻi pipisi. O lenei faʻalavelave tau soifua maloloina i le lalolagi atoa e manaʻomia ai se tali faʻavaomalo faʻatasi e faʻaitiitia ai le salalau o le siama, atiaʻe ma tufatufa atu tui puipui, ma faʻamalosia ai faiga faʻalesoifua maloloina i le lalolagi atoa.
O le Faʻalapotopotoga o le Soifua Maloloina a le Lalolagi (WHO) o loʻo i le taʻimua i lenei taumafaiga, ae e manaʻomia le lagolago sili mai atunuʻu auai ina ia galue lelei. O luʻitau e aofia ai le faʻamautinoaina o le tufatufaina tutusa o tui puipui ma le faʻamalosia o faiga vaivai tau soifua maloloina i atunuʻu tau atiaʻe.
8. Populism ma le Nationalism
O le tulaʻi mai o le populism ma le nationalism i atunuu eseese ua avea foi ma pa pupuni i fegalegaleaiga faavaomalo. O malo o loʻo faʻaaogaina se fuafuaga faʻaleatunuu e masani ona le naunau e galulue faʻatasi i mataupu faʻalelalolagi ma sili atu le taulaʻi atu i o latou manaʻoga faʻalotoifale.
E mafai ona oʻo atu ai i faiga faʻavae puipuia ma faʻaesea e faʻavaivaia ai fefaʻatauaʻiga faʻavaomalo ma le galulue faʻatasi a le tele o itu. O faʻalapotopotoga faʻavaomalo e pei o Malo Aufaatasi (UN) ma le Faʻalapotopotoga o Fefaʻatauaʻiga a le Lalolagi (WTO) o loʻo feagai ma luʻitau i le faʻatumauina o lo latou taua ma le aoga i le lotolotoi o le faʻatupulaia o le populism.
9. Aia Tatau a Tagata
O loo tumau pea le taua o aia tatau a tagata i fegalegaleaiga faavaomalo. O le solia o aia tatau a tagata, e pei o le fasiotiga tagata, sauaga faasaga i alii ma tamaitai, ma le faailoga tagata, e manaomia ai se tali atu ma se fesoasoani mai le lalolagi atoa.
Peita’i, o nei taumafaiga e masani ona fa’alavelaveina e le pule silisili ese a le atunu’u ma ona mana’oga fa’apolokiki. E ono fa’atuai atunu’u malolosi e fa’atino ni fesoasoani agaalofa i isi atunu’u pe afai e feteenai le faia o lea mea ma o latou mana’oga fa’ata’atitia.
Fa'ato'a
O luʻitau o fegalegaleaiga faavaomalo i le seneturi lona 21 e lavelave ma fesoʻotaʻi. O le foia o nei luʻitau e manaʻomia ai le galulue faʻatasi malosi faavaomalo, taʻitaʻiga vaʻaia, ma le tautino atu i tulaga taua o tagata soifua ma le faʻasaoina.
E manaʻomia e malo ona faatoilaloina eseesega ma autasi e foia nei luitau faalelalolagi faatasi. Pau lava le taimi e mafai ai ona tatou fausia se lalolagi e sili atu le filemu, tonu, ma le manuia mo tupulaga o le lumanai.