Fa'amatalaga o Fegalegaleaiga Fa'ava-o-malo i le Vaitaimi Fa'aonaponei
O Fesootaiga Faavaomalo (IR) o se matāʻupu taua tele o suʻesuʻega i se lalolagi fesoʻotaʻi. O le alualu i luma o tekinolosi, le faʻavavevaveina o le tafe mai o faʻamatalaga, le faʻateleina o le feoaʻiga o tagata, ma le faʻateleina o fefaʻatauaʻiga faʻavaomalo ua avea ai fegalegaleaiga faʻavaomalo ma vaega o le olaga i aso faisoo. I lenei tulaga, o le malamalama i le faʻauigaga o fegalegaleaiga faʻavaomalo i le vaitaimi faʻaonaponei e manaʻomia ai le sili atu nai lo na o se suʻesuʻega aloaia o fegalegaleaiga faʻavaomalo; e manaʻomia ai foʻi le aofia ai o le matafaioi a tagata e le o ni setete, mataupu faʻalelalolagi, ma suiga vave o le malosi .
Malamalama i Sootaga Faavaomalo
I se tulaga lautele, e mafai ona faʻamatalaina sootaga faavaomalo o le suʻesuʻega ma le faʻatinoina o fegalegaleaiga i le va o tagata faʻatino i luga o le tulaga faʻalelalolagi. O nei tagata faʻatino e aofia ai malo o ni tagata faʻatino autu, ae aofia ai foʻi faʻalapotopotoga faʻavaomalo, faʻalapotopotoga faavaomalo, faʻalapotopotoga e le o ni malo (NGO), vaega o sosaiete lautele, ma e oʻo lava i tagata taʻitoʻatasi e iai le faatosinaga. E suʻesuʻe e le IR le auala e fegalegaleai ai nei tagata faʻatino, galulue faʻatasi, tauva, ma faʻatulaga ai tulafono e aʻafia ai le faʻatulagaga o le lalolagi.
O faʻamatalaga masani o fegalegaleaiga faavaomalo e masani ona faʻamamafa ai faiga faʻava-o-malo, puipuiga, ma taua. Peitaʻi, o le vaitaimi faʻaonaponei ua faʻalauteleina ai le lautele o fegalegaleaiga faavaomalo e aofia ai le tamaoaiga o le lalolagi, faʻalavelave tau siʻosiʻomaga, soifua maloloina faavaomalo, femalagaaʻiga, tekonolosi numera, puipuiga o le initaneti, ma mataupu tau aia tatau a tagata. I se isi faaupuga, o fegalegaleaiga faavaomalo e le gata i le auala e pulea ai e malo a latou fegalegaleaiga "fafo", ae faʻapea foʻi i le auala e pulea ai le lalolagi e ala i fegalegaleaiga faigata i le va o tuaoi.
O le Atina'eina o Fa'auigaga i le Vaitaimi Fa'aonaponei
O le suiga o le faʻauigaga o fegalegaleaiga faavaomalo e mafai ona suʻesuʻeina e ala i le alualu i luma o le faiga faʻavaomalo. I ona aso muamua, o fegalegaleaiga faavaomalo sa faalagolago tele i le manatu o le malo-setete o le tagata autu. O lona taulaʻiga autu o le pule silisili ese, puipuiga, mafutaga faapaaga, ma feeseeseaiga. Peitaʻi, o le lalolagi atoa ua faafaileleina ai se fefaʻalagolagomaʻi malosi i le va o setete. O le iʻuga, o faiga faʻavae a le tasi atunuu e masani ona i ai se aafiaga tuusaʻo i isi atunuu, ma e oʻo lava i le lautele o le lalolagi.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o se faʻalavelave tau tamaoaiga i se tasi atunuʻu e mafai ona mafua ai se paʻū o le tamaoaiga o le lalolagi. O feteʻenaʻiga i se tasi itulagi e mafai ona mafua ai se faʻalavelave o sulufaʻi i le va o konetineta. O mu o vaomatua, faʻasaʻolotoga o le kaponi, poʻo le faʻaleagaina o le gataifale e sopoʻia tuaoi o atunuʻu. O le mea lea, o faʻamatalaga faʻaonaponei o le IR e faʻatatau i "faʻafitauli masani," ae le naʻo manaʻoga faʻale-atunuʻu.
Tagata Fa'atino i Feso'ota'iga Fa'avaomalo Fa'aonaponei
I le faʻamatalaga faʻaonaponei, ua sili atu ona eseese tagata o loʻo galulue i Fesootaʻiga Faʻavaomalo:
1. Atunuu
O loo tumau pea le taua o le setete, e umia le pule silisili ese, le malosi faamiliteli, le pule e faia ai tulafono faavae, ma le mafai ona sainia maliega faavaomalo. Peitai, o le matafaioi a le setete i le taimi nei e masani ona aofia ai le "feutagaiga" ma faatosinaga o maketi faavaomalo, manatu o tagata lautele, ma tu ma aga faavaomalo.
2. Fa'alapotopotoga Fa'ava-o-malo
O le UN, WHO, WTO, IMF, ma faʻalapotopotoga faʻaitulagi e pei o le ASEAN ma le Iuni a Europa e iai so latou sao i le faʻatulagaina o tulafono, faʻatalanoaina o feeseeseaiga, ma faʻafaigofieina le galulue faʻatasi. E avea foʻi faʻalapotopotoga faʻavaomalo o ni malae faʻapolokiki, lea e tulituliloa ai e malo a latou manaʻoga ma fausia ni paʻaga faʻatasi.
3. Kamupani Fa'avaomalo
E mafai e kamupani faavaomalo ona fesiita'i tupe faavae, tekinolosi, ma galuega i isi atunuu. O nisi kamupani e oo lava ina maua tupe maua e tutusa pe sili atu i le GDP o atunuu laiti. E mafai ona latou fa'aosofia le faiga fa'avae tau tamaoaiga, fa'atonutonuina o fa'amaumauga, ma e o'o lava i le fuafuaga o le malosi.
4. NGO ma Sosaiete Sivili
O faʻalapotopotoga e pei o le Amnesty International, Greenpeace, poʻo faʻalapotopotoga faʻavaomalo mo fesoasoani agaalofa e iai le tomai e faʻatosina ai manatu o tagata lautele, faʻamalosia suiga i faiga faʻavae, ma fausia ni tu ma aga faʻavaomalo i aia tatau a tagata, le siosiomaga, ma fesoasoani agaalofa.
5. Tagata Taitoatasi ma Vaega Faavaomalo
E mafai e tagata lauiloa, tagata aʻoga, tagata faʻatupu faʻalavelave, nuʻu o le atunuʻu i fafo, ma e oʻo lava i vaega faʻatupu faʻalavelave ona faʻaosofia fegalegaleaiga faʻavaomalo e ala i fesoʻotaʻiga numera ma le faʻapotopotoina o tagata lautele. O le vaitaimi o ala o faasalalauga faaagafesootai ua matua faateleina ai le faatosinaga a tagata taitoatasi i mataupu faalelalolagi.
E ala i le iloaina o nei tagata faatino eseese, ua lautele atu ai ma sili atu ona moni le faʻamatalaga o Sootaga Faavaomalo i ona po nei i le faamatalaina o le auala e galue ai le lalolagi.
Mataupu Autū i Sootaga Faavaomalo i Ona Po Nei
O le faʻamatalaga faʻaonaponei o le IR ua faʻailoaina foʻi i mataupu ua faʻateleina le lavelave ma le fesoʻotaʻi, e aofia ai:
– Puipuiga masani ma puipuiga e lē masani ai: e ese mai i taufaamataʻu faamiliteli, o loo feagai le lalolagi ma faiga faatupu faalavelave, saogalemu o meaai, saogalemu o le malosiaga, ma le saogalemu o le soifua maloloina.
– Suiga o le tau: o se mataupu taua auā e aʻafia ai punaʻoa, femalagaaʻiga ma le mautu faʻapolokiki.
– Tekonolosi ma le saogalemu i luga o le initaneti: tauvaga mo le puleaina o tekinolosi, osofaiga i luga o le initaneti, faamatalaga sese, ma feeseeseaiga i le le faalauaiteleina o faamatalaga.
– Tamaoaiga fa'apolokiki fa'ava-o-malo: taua fefa'ataua'iga, sapalai oloa fa'avaomalo, tupe teufaafaigaluega mai fafo, ma le pulea o tupe a le lalolagi ma faiga tau tupe.
– Aia tatau a tagata soifua ma le faatemokalasi: o se puna o le galulue faatasi ma feeseeseaiga, aemaise lava pe a feto’ai tulaga faatauaina i totonu o le atunuu ma tulaga faatauaina faavaomalo.
Faatasi ai ma lenei vaega o mataupu, ua manaʻomia ai e Fesootaʻiga Faavaomalo i aso nei ni auiliiliga eseese e aofia ai matāʻupu eseese, e aofia ai faiga faapolotiki, tamaoaiga, tulafono, sosaiete, e oo lava i le faasaienisi ma tekinolosi o le siosiomaga.
Va'aiga Fa'ateorē: Auala e Malamalama ai i le Fa'auigaga o le IR
I suʻesuʻega faʻaleaʻoaʻoga, o le faʻamatalaga o Sootaga Faʻavaomalo e aʻafia foʻi e aʻoaʻoga autu:
– Realism: e vaʻai i fegalegaleaiga faavaomalo o se malae mo tauiviga mo le pule i le va o setete. O setete o tagata autu ia, ma o le saogalemu o se mea e faamuamua.
– Liberalism: fa’amamafa le galulue fa’atasi, fa’alapotopotoga fa’ava-o-malo, fefa’ataua’iga, ma le faatemokalasi o ni mea taua i le fausiaina o le filemu.
– Konstruktivisme: e vaʻai atu o faasinomaga, tu ma aga masani, ma manatu e faʻatulagaina ai amioga a tagata faʻatino i le lalolagi atoa, ae le naʻo le pule faaletino.
– Marxism poʻo le aʻoaʻoga faitio: faʻamamafaina le lē tutusa o le lalolagi, le pule faʻaletamaoaiga, ma fegalegaleaiga tutotonu ma tuaoi i le faiga faʻapisinisi faavaomalo.
O nei vaaiga eseese e faʻaalia ai o le faʻamatalaga o le IR e lē naʻo le tasi, ae e faʻalagolago i le auala e vaʻai ai se tasi i le lalolagi ma poʻo a elemene e sili ona tāua.
Sootaga Faavaomalo o se Faatinoga ma se Suesuega
O fegalegaleaiga faavaomalo e lē gata o se matāʻupu faʻaleaʻoaʻoga, ae o se matāʻupu faʻatino foʻi. O faiga faʻava-o-malo, feutanaiga o feagaiga, pulega o faʻalavelave faʻafuaseʻi, faʻatulagaina o faiga faʻavae i fafo , ma e oʻo lava i matafaioi i misiona tau le tausia o le filemu o ni faʻaaliga mautinoa ia o le IR o se faʻatinoga. I le taimi nei, i le avea ai ma se matāʻupu o suʻesuʻega, o le sini a le IR o le tuʻuina atu lea o faʻamatalaga faʻatulagaina ma auʻiliʻiliga o mamanu o feeseeseaiga , galulue faʻatasi, ma suiga i le faʻatulagaga o le lalolagi.
I le vaitaimi faʻaonaponei, ua faʻateleina le le manino o tuaoi i le va o mataupu faʻalotoifale ma faʻavaomalo. O faʻaiʻuga faʻapolokiki faʻalotoifale—mo se faʻataʻitaʻiga, faiga faʻavae o le malosi, tulafono faatonutonu o le initaneti, poʻo le tali atu i faʻamaʻi pipisi—e mafai ona vave ona avea ma mataupu faʻavaomalo. O le mea lea, o se faʻamatalaga faʻaonaponei o le IR e tatau ona atagia ai le mea moni o loʻo faʻagaoioia nei le lalolagi i fesoʻotaʻiga, ae le naʻo ni mafutaga aloaia i le va o malo.
I'uga
O le faʻauigaga o fegalegaleaiga faavaomalo i le vaitaimi faʻaonaponei o se malamalamaga lea i fegalegaleaiga lavelave ma sopoia tuaoi e aofia ai le tele o tagata fai, mataupu eseese, ma le suiga o le malosi o le malo ma tu ma aga faʻalelalolagi. O loʻo tumau pea le taua o setete, ae ua le toe tuʻua naʻo i latou. O faʻalapotopotoga faavaomalo, faʻalapotopotoga tetele, sosaiete lautele, ma tekinolosi numera e faʻatulagaina uma le itu o fegalegaleaiga faavaomalo.
I le tulaga o se lalolagi felagolagomaʻi, o fegalegaleaiga faavaomalo e taua tele i le malamalama i le auala e tulaʻi mai ai feeseeseaiga, le auala e mafai ona fausia ai le galulue faatasi, ma le auala e mafai ai ona pulea faatasi faafitauli faalelalolagi. O le mea lea, o le suʻesuʻeina ma le malamalama i fegalegaleaiga faavaomalo i le vaitaimi nei e le gata mo tagata faigaluega faavaomalo ma tagata aʻoga, ae faapea foi mo tagata lautele o loʻo ola i le aafiaga tuusaʻo o faaiuga faalelalolagi.