Kev Pom Zoo ntawm Kev Rau Txim ntawm Utilitarianism
Kev siv nyiaj txiag yog ib qho ntawm cov kev xav txog kev coj ncaj ncees uas muaj feem cuam tshuam tshaj plaws hauv kev xav txog kev coj ncaj ncees thiab kev nom kev tswv niaj hnub no. Nws lub hauv paus ntsiab lus yooj yim: ib qho kev ua yog qhov yog mus txog qhov uas nws tsim qhov zoo tshaj plaws lossis kev zoo siab rau cov neeg coob tshaj plaws. Thaum siv rau qhov teeb meem ntawm kev rau txim, kev siv nyiaj txiag muab ib lub zeem muag tshwj xeeb, feem ntau txawv ntawm lub tswv yim ntawm kev rau txim raws li "kev ua pauj" lossis "kev them rov qab xwb." Hauv lub moj khaum ntawm kev siv nyiaj txiag, kev rau txim tsis yog qhov raug cai vim tias tus neeg ua txhaum "tsim nyog raug kev txom nyem," tab sis vim tias nws xav tias yuav tsim cov txiaj ntsig zoo rau lub zej zog tag nrho.
Lub Tswv Yim Tseem Ceeb ntawm Utilitarianism
Cov neeg txhawb nqa txoj kev siv nyiaj txiag yog Jeremy Bentham thiab John Stuart Mill . Bentham pib los ntawm lub tswv yim tias tib neeg nrhiav kev lom zem thiab zam kev mob. Yog li ntawd, kev coj ncaj ncees rau pej xeem - suav nrog kev cai lij choj txhaum cai - yuav tsum tau teeb tsa los ua kom muaj kev zoo siab ntau tshaj plaws thiab txo qis kev txom nyem. Thaum Mill tsim kev siv nyiaj txiag los ntawm kev hais txog qhov zoo ntawm kev zoo siab , tsis yog nws qhov ntau xwb, ob leeg pom zoo tias cov txiaj ntsig hauv zej zog yog qhov tseem ceeb rau kev txiav txim siab txog kev coj ncaj ncees.
Hauv cov ntsiab lus ntawm kev cai lij choj txhaum cai, kev siv tau zoo pom lub xeev ua ib lub koom haum uas tau tso cai siv kev yuam (suav nrog kev rau txim) rau lub hom phiaj loj dua hauv zej zog. Txawm li cas los xij, txhua yam kev siv kev yuam yuav tsum tau sim: puas yog qhov txiaj ntsig ntau dua qhov kev puas tsuaj lossis kev txom nyem uas nws ua rau?
Kev rau txim ua ib txoj kev, tsis yog qhov kawg
Lub tswv yim tseem ceeb tshaj plaws ntawm kev siv nyiaj txiag los ntawm kev rau txim yog nws lub ntsiab lus tseem ceeb. Kev rau txim yog ib txoj hauv kev los ua tiav qee lub hom phiaj hauv zej zog, tsis yog qhov kawg hauv nws tus kheej. Kev txom nyem uas cov neeg raug txim ntsib tsis yog "zoo," tab sis yog tus nqi uas tsuas yog tuaj yeem ua pov thawj yog tias nws ua rau muaj txiaj ntsig zoo dua. Yog li ntawd, kev siv nyiaj txiag los ntawm kev siv nyiaj txiag feem ntau tawm tsam kev rau txim uas tsuas yog qhia tawm lossis kev xav xwb, xws li kev rau txim hnyav dhau los ua kom pej xeem chim siab.
Bentham txawm hais tias kev rau txim yeej ib txwm coj "kev phem" vim nws ua rau muaj kev txom nyem. Yog li ntawd, kev rau txim tsuas yog tsim nyog yog tias nws tuaj yeem tiv thaiv kev phem loj dua. Los ntawm qhov no tawm los ib lub hauv paus ntsiab lus tseem ceeb: kev rau txim yuav tsum tsis txhob raug rau txim yog tias nws tsis muaj txiaj ntsig.
Lub Hom Phiaj ntawm Kev Rau Txim Raws Li Utilitarianism
Hauv lub moj khaum utilitarian, muaj ntau lub hom phiaj tseem ceeb ntawm kev rau txim uas feem ntau tau tham txog.
1. Kev Tiv Thaiv
Kev tiv thaiv yog lub laj thawj zoo tshaj plaws uas siv tau zoo tshaj plaws. Kev rau txim yog lub hom phiaj los txo kev ua txhaum cai los ntawm kev tiv thaiv tib neeg kom tsis txhob ua txhaum cai. Kev tiv thaiv tuaj yeem ua tau dav dav (txwv tsis pub cov zej zog dav dav ua txhaum cai vim muaj qhov tshwm sim pom) lossis tshwj xeeb (txwv tsis pub tib neeg ua txhaum rov ua dua). Yog tias qhov kev hem thawj ntawm kev rau txim yog qhov tseeb, paub tseeb, thiab sib npaug, cov neeg ua txhaum yuav ntsuas qhov kev pheej hmoo thiab xaiv tsis ua txhaum cai.
Tiam sis kev siv zog ua kom tau txiaj ntsig kuj xav tau kev ceev faj. Kev rau txim hnyav heev yuav ua rau muaj kev ntshai, tab sis yog tias nws hnyav dhau, nws tuaj yeem tsim kev txom nyem loj heev hauv zej zog, ua rau txoj cai tsis raug cai, thiab txawm tias ua rau muaj kev ua phem ntxiv. Yog li, kev siv zog ua kom tau txiaj ntsig tsis yog "qhov hnyav dua qhov zoo dua," tab sis yog "qhov kev rau txim zoo npaum li cas nrog rau tus nqi qis tshaj plaws hauv zej zog."
2. Kev tsis muaj peev xwm ua haujlwm
Kev ua tsis tau raws li txoj cai txhais tau tias txwv tsis pub tus neeg ua txhaum ua lwm yam kev ua txhaum cai, piv txwv li los ntawm kev raug kaw hauv tsev loj cuj. Qhov no yog qhov tsim nyog yog tias tus neeg ua txhaum muaj feem yuav rov ua txhaum dua thiab yog tias kev txwv no txo qhov kev puas tsuaj ntau dua rau pej xeem. Los ntawm kev xav txog kev siv tau zoo, kev raug kaw hauv tsev loj cuj tsis yog kev ua pauj rau kev coj ncaj ncees, tab sis yog kev tiv thaiv rau zej zog.
Txawm li cas los xij, cov neeg uas xav tias lawv muaj txiaj ntsig zoo yuav tsis ntseeg qhov tseem ceeb ntawm kev raug kaw ntev dhau yog tias qhov txiaj ntsig ntxiv me me. Yog tias tus neeg ua txhaum tsis muaj kev phom sij tom qab ob peb xyoos, kev kaw ntev tsuas yog ntxiv kev txom nyem thiab cov nqi yam tsis muaj txiaj ntsig sib npaug.
3. Kev Kho Dua Tshiab
Kev kho kom rov zoo sib xws nrog kev siv tau zoo vim nws lub hom phiaj yog hloov tus cwj pwm ntawm tus neeg ua txhaum kom lawv tsis rov ua txhaum dua thiab rov qab los ua cov tswv cuab muaj txiaj ntsig ntawm lub zej zog. Cov kev kawm, kev cob qhia ua haujlwm, kev kho mob quav yeeb quav tshuaj, thiab kev sab laj tuaj yeem suav tias yog kev siv tau zoo yog tias lawv txo qhov kev rov ua txhaum dua thiab txhim kho kev noj qab haus huv hauv zej zog mus ntev.
Rau cov neeg uas nyiam siv lawv lub neej, kev kho kom rov zoo muaj ob qho txiaj ntsig: cov neeg uas yuav raug kev txom nyem yav tom ntej yuav tau txais kev tiv thaiv, thiab tus neeg ua txhaum yuav muaj lub sijhawm zoo dua los ua neej nyob. Txawm li cas los xij, cov neeg uas nyiam siv lawv lub neej kuj soj ntsuam kev kho kom rov zoo raws li qhov ua tau tiag tiag: cov kev pab cuam yuav tsum ua haujlwm tau zoo, tsom mus rau lub hom phiaj zoo, thiab tsis txhob nkim cov peev txheej uas siv tau rau cov kev xav tau ntawm zej zog uas tseem ceeb dua.
4. Kev Them Nyiaj Rov Qab thiab Kev Rov Qab Zoo rau Cov Neeg Raug Tsim Txom
Txawm hais tias tsis yog txhua zaus hais txog hauv kev siv nyiaj txiag, cov tswv yim txog kev them rov qab rau cov neeg raug tsim txom - xws li kev them rov qab, kev sib hais haum rau kev nplua, lossis kev ncaj ncees rov qab - tuaj yeem tau txais kev txhawb nqa zoo los ntawm kev siv nyiaj txiag. Yog tias kev them rov qab rau cov neeg raug tsim txom txo kev txom nyem, kho qhov puas tsuaj, thiab tiv thaiv kev tsis sib haum xeeb ntxiv, ces cov txiaj ntsig hauv zej zog yog qhov tseem ceeb. Kev rau txim uas tsom mus rau kev them rov qab tuaj yeem yog lwm txoj hauv kev "siv tau" ntau dua li kev kaw hauv qee kis.
Lub Ntsiab Cai ntawm Kev Txwv Kev Rau Txim: Tsis Txhob Ua Ntau Tshaj Li Qhov Tsim Nyog
Vim tias kev rau txim yog ib hom kev txom nyem uas "nqis heev," kev siv zog ua kom muaj ntau yam kev txwv. Kev rau txim yuav tsum:
1. Paub tseeb thiab sib xws: kom tiv thaiv kev ua txhaum cai.
2. Kev sib piv ntawm cov txiaj ntsig zoo: tsis yog sib piv raws li kev teb sib npaug, tab sis sib piv rau qhov xav tau kev tiv thaiv thiab kev tiv thaiv pej xeem.
3. Kev ntsuas kom nruab nrab: yog tias kev rau txim me me txaus, kev rau txim hnyav yuav tsis raug cai.
4. Tsis muaj kev ntxub ntxaug: kev ntxub ntxaug ua rau muaj kev txom nyem ntxiv thiab ua rau puas tsuaj rau kev ntseeg siab hauv zej zog, yog li ntawd txo cov txiaj ntsig tag nrho.
Yog li, kev siv tau zoo feem ntau txhawb nqa kev hloov pauv txoj cai lij choj uas txo cov kev rau txim tsis zoo, txo cov neeg hauv tsev loj cuj coob dhau, thiab hloov kev raug kaw nrog lwm txoj kev rau txim thaum twg ua tau.
Kev Tshuaj Xyuas ntawm Utilitarianism hauv Kev Rau Txim
Txawm hais tias zoo li muaj laj thawj, kev siv tau zoo ntsib kev thuam hnyav thaum siv rau kev rau txim.
Ua ntej, kev siv tau zoo tuaj yeem tso cai rau kev ua pov thawj ntawm cov kev ua uas suav tias tsis ncaj ncees, xws li kev rau txim rau cov neeg tsis muaj txim yog tias nws muab cov txiaj ntsig tseem ceeb thiab tiv thaiv kev puas tsuaj rau zej zog. Hauv kev xyaum kev cai lij choj niaj hnub no, cov ntsiab cai ntawm kev xav tias tsis muaj txim thiab kev ua raws li txoj cai yog tsim los tiv thaiv cov txiaj ntsig zoo li no. Cov neeg siv tau zoo feem ntau teb tias lub kaw lus uas tso cai rau kev rau txim rau cov neeg tsis muaj txim yuav ua rau pej xeem tsis ntseeg siab thiab thaum kawg txo kev noj qab haus huv, tab sis qhov kev thuam no qhia txog kev ntxhov siab ntawm kev siv tau zoo thiab kev ncaj ncees ntawm cov txheej txheem.
Qhov thib ob, kev ntsuas "cov txiaj ntsig" thiab "kev puas tsuaj" feem ntau nyuaj. Peb yuav ua li cas los ntsuas qhov kev txom nyem ntawm cov neeg raug tsim txom, cov neeg ua txhaum, lawv tsev neeg, thiab qhov cuam tshuam rau zej zog mus sij hawm ntev? Yog tias qhov kev ntsuas tsis raug, cov cai rau kev txiav txim yuav raug coj mus yuam kev: yooj yim dhau thiab yog li tsis tuaj yeem tiv thaiv kev ua txhaum cai, lossis hnyav dhau thiab ua rau muaj kev puas tsuaj rau zej zog dav dua.
Qhov thib peb, kev siv tau zoo yuav ua rau tsis quav ntsej txog qhov kev coj ncaj ncees ntawm cov cai ntawm tus kheej. Yog tias cov tib neeg tsuas yog pom tias yog ib txoj hauv kev rau kev zoo siab ntawm feem ntau, cov cai tseem ceeb tuaj yeem raug cuam tshuam. Qhov no yog vim li cas ntau lub tsev hais plaub niaj hnub no muab cov kev xav txog kev siv tau zoo (kev tiv thaiv kev ua txhaum cai) nrog cov ntsiab cai deontological ( tib neeg txoj cai thiab kev ncaj ncees).
Qhov cuam tshuam ntawm Utilitarianism rau Txoj Cai Txhaum Cai Niaj Hnub
Txawm hais tias muaj kev thuam los xij, kev siv tau zoo tseem ceeb heev rau kev sib cav txog txoj cai lij choj txog kev rau txim niaj hnub no. Kev ntsuam xyuas raws li pov thawj - piv txwv li, kev tshawb fawb txog kev ua haujlwm ntawm kev kaw hauv tsev loj cuj, cov kev pab cuam kho kom rov zoo, lossis lwm txoj kev rau txim - sib haum nrog lub siab ntawm kev siv tau zoo: xaiv cov cai uas txo kev ua txhaum cai thiab kev txom nyem tshaj plaws. Ntau txoj cai niaj hnub no, xws li kev hloov pauv rau kev ua txhaum me me, cov kev pab cuam kho kom rov zoo los ntawm tshuaj yeeb, thiab kev ncaj ncees rov qab zoo, tuaj yeem nkag siab tias yog kev siv cov ntsiab cai ntawm kev siv tau zoo.
Hauv qhov no, kev siv zog txhawb kom lub xeev nug nws tus kheej ncaj ncees: puas yog qhov kev rau txim uas nws muab tso rau qhov tseeb ua rau kev ua txhaum tsawg dua, lossis nws puas ua rau qhov teeb meem loj dua los ntawm kev ntxub ntxaug hauv zej zog, kev sib cais ntawm tsev neeg, thiab kev kaw cov haujlwm? Yog tias qhov cuam tshuam tsis zoo ntawm kev rau txim ntau dua li cov txiaj ntsig, kev siv zog sib cav tias txoj cai yuav tsum tau hloov pauv.
Xaus
Lub tswv yim ntawm kev rau txim uas siv tau zoo qhia tias kev rau txim tsuas yog siv tau rau kev coj ncaj ncees yog tias nws tsim cov txiaj ntsig zoo dua li kev txom nyem uas nws ua rau. Kev rau txim yog ib txoj hauv kev los tiv thaiv, kev tiv thaiv zej zog, kev kho kom rov zoo, thiab kev kho tus neeg raug tsim txom - tsis yog kev ua pauj. Yog li ntawd, kev siv tau zoo txhawb kom muaj cov cai rau txim uas zoo, sib npaug, thiab raws li pov thawj, thaum tseem ceeb rau peb tias kev rau txim yog "tus nqi ntawm kev coj ncaj ncees" uas yuav tsum tau tswj hwm.
Txawm li cas los xij, kev siv tau zoo kuj ntsib teeb meem: qhov kev txi kev ncaj ncees ntawm tus kheej rau qhov txiaj ntsig ntawm feem coob thiab qhov nyuaj ntawm kev ntsuas qhov txiaj ntsig kom raug. Hauv kev xyaum, txoj hauv kev siv tau zoo muaj zog tshaj plaws thaum ua ke nrog kev tiv thaiv tib neeg txoj cai thiab cov txheej txheem kev cai lij choj ncaj ncees. Nrog qhov sib npaug no, kev siv tau zoo tuaj yeem yog lub hauv paus tseem ceeb rau kev tsim cov txheej txheem rau txim uas muaj kev ncaj ncees thiab zoo dua rau kev noj qab haus huv ntawm lub zej zog.