Lub ntsiab lus ntawm qhov tseeb raws li Thomas Aquinas
Cov kev sib tham txog "qhov tseeb" hauv kev xav feem ntau pib los ntawm ib lo lus nug yooj yim tab sis tseem ceeb: dab tsi muaj tiag, thiab peb paub li cas tias qee yam muaj tseeb? Rau Thomas Aquinas (1225–1274), tus kws tshawb fawb txog kev ntseeg thiab tus kws tshawb fawb thaum ub uas muaj hwj chim heev, qhov tseeb tsis yog tsuas yog qhov uas pom los ntawm kev xav, thiab nws tsis yog lub tswv yim hauv lub siab xwb. Qhov tseeb yog "kev ua neej" (ens) uas muaj lub hauv paus ontological ruaj khov, tau teeb tsa ua theem, thiab thaum kawg rov qab mus rau Vajtswv ua tus Neeg Zoo Tshaj Plaws. Los ntawm kev sib xyaw ua ke ntawm Aristotelian kev xav thiab kev ntseeg ntawm cov ntseeg, Aquinas muab kev xav tiag tiag: lub ntiaj teb muaj tiag tiag sab nraum peb lub siab, paub tau, thiab muaj cov qauv ntawm lub ntsiab lus.
1. Qhov tseeb tiag raws li "kev ua neej" (ens)
Tus yuam sij rau kev nkag siab Aquinas yog lub tswv yim ntawm kev muaj (ens). Rau nws, qhov tseeb yog txhua yam uas "muaj nyob" hauv lub ntsiab lus ontological: txhua yam uas muaj nyob. Txawm li cas los xij, "kev muaj" tsis nkag siab ib yam nkaus. Aquinas sib txawv ntawm lub ntsiab lus (dab tsi yog) thiab kev muaj nyob (tias muaj ib yam dab tsi). Piv txwv li, ib tug nees muaj lub ntsiab lus "nees" - ib qho qauv ntuj uas ua rau nws yog nees. Tab sis lub ntsiab lus ntawd tsis tau txhais hais tias tus nees muaj nyob tiag tiag; lub ntsiab lus thiab kev muaj nyob yog ob yam sib txawv hauv cov tsiaj txhu uas tau tsim.
Qhov kev sib txawv ntawm lub ntsiab lus thiab kev muaj nyob yog qhov tseem ceeb vim nws pab Aquinas piav qhia vim li cas cov tsiaj txhu thiaj li muaj nyob: lawv tuaj yeem muaj nyob, lossis lawv tsis tuaj yeem muaj nyob. Hauv cov tsiaj txhu uas tau tsim, lub ntsiab lus tsis zoo ib yam li kev muaj nyob; yog li ntawd, lawv xav tau ib qho laj thawj uas muab lawv txoj kev muaj nyob.
2. Kev muaj tiag nruab nrab: lub ntiaj teb tiag tiag thiab kev paub ntawm tib neeg
Aquinas feem ntau yog txuam nrog kev xav txog qhov tseeb nruab nrab. Nws tsis lees txais qhov kev xav tias txhua yam uas muaj nyob thoob ntiaj teb (piv txwv li, "tib neeg," "kev ncaj ncees") tsuas yog cov npe khoob xwb (nominalism), tab sis nws kuj tsis lees txais tias txhua yam uas muaj nyob sib cais ntawm tej yam, zoo li hauv Platonism uas muaj zog heev. Aquinas nkag siab txog txhua yam uas muaj nyob hauv qhov tseeb, tab sis peb paub lawv los ntawm kev xav txog los ntawm kev paub dhau los.
Qhov no txhais tau hais tias qhov tseeb ntawm lub ntiaj teb yog qhov tseeb tiag; nws tsis yog kev dag ntxias. Peb feem ntau pom lub ntiaj teb los ntawm peb tsib qhov kev xav. Tab sis kev xav tsis txwv rau cov ntaub ntawv sensory - nws txhais, teeb tsa, thiab tau txais lub ntsiab lus dav dav los ntawm qhov tshwj xeeb. Thaum peb saib ntau tus tib neeg, kev xav tuaj yeem nkag siab txog "lub ntsiab lus ntawm tib neeg." Yog li, rau Aquinas, kev paub ntawm tib neeg yog hauv paus hauv qhov tseeb, tab sis xav tau kev ua haujlwm ntawm kev xav kom nkag siab nws lub ntsiab lus tob dua.
3. Cov qauv ntawm qhov tseeb: cov khoom, xwm txheej, thiab kev hloov pauv
Ua raws li Aristotle, Aquinas cais qhov txawv ntawm cov khoom siv thiab cov xwm txheej. Cov khoom siv yog ib yam dab tsi uas muaj nyob hauv nws tus kheej - piv txwv li, "ib tug neeg" ua ib tug neeg uas muaj nws tus kheej. Cov xwm txheej yog cov khoom uas "txuas" rau cov khoom - piv txwv li, qhov siab, xim tawv nqaij, lossis zaum. Kev hloov pauv tuaj yeem tshwm sim ntawm qib ntawm cov xwm txheej yam tsis hloov cov khoom: ib tug neeg tuaj yeem hloov lawv cov plaub hau lossis qhov hnyav yam tsis tas yuav tsum yog tib tus neeg.
Txawm li cas los xij, Aquinas kuj tau txais kev hloov pauv ntau dua, qhov twg ib yam khoom hloov mus ua lwm yam khoom, xws li kev hloov pauv ntawm cov khoom noj zom mus ua ib feem ntawm lub cev. Txhawm rau piav qhia txog kev hloov pauv, nws siv cov tswv yim ntawm lub peev xwm thiab kev ua: ib yam dab tsi hloov pauv vim nws muaj peev xwm los ua lwm yam, thiab tom qab ntawd lub peev xwm ntawd tau ua tiav. Hauv lub moj khaum no, qhov tseeb tsis yog qhov ruaj khov. Lub ntiaj teb yog ib qho kev txiav txim siab uas txav mus los ntawm lub peev xwm mus rau qhov tseeb.
Lub tswv yim ntawm qhov muaj peev xwm-qhov tseeb kuj pab nkag siab txog qib kev zoo tag nrho hauv qhov tseeb . Qhov ntau dua qhov tseeb ntawm ib yam dab tsi, qhov ntau dua nws qhov muaj nyob yog "puv npo". Ntawm qhov tod tes, qhov ntau dua qhov tsis muaj peev xwm ua tau, qhov ntau dua nws qhov muaj nyob yog "tsis tiav".
4. Kev piv txwv ntawm "kev muaj nyob": ntau theem kev muaj tiag thiab lus hais txog Vajtswv
Ib qho ntawm Aquinas lub tswv yim tshwj xeeb tshaj plaws yog kev sib piv ntawm kev muaj sia (kev sib piv ntawm kev muaj sia). "Kev muaj sia" yog hais txog pob zeb, ntoo, tib neeg, thiab Vajtswv, tab sis nws tsis zoo ib yam (univocal) lossis txawv kiag li (equivocal). Lub ntsiab lus yog analogical: muaj ob qho tib si zoo sib xws thiab sib txawv.
Vim li cas qhov no thiaj tseem ceeb rau lub ntsiab lus ntawm qhov tseeb? Vim rau Aquinas, qhov tseeb muaj ib qho hierarchy. Pob zeb "muaj nyob" nyob rau hauv ib txoj kev tshwj xeeb, cov tsiaj txhu "muaj nyob" nyob rau hauv ib txoj kev nplua nuj dua, tib neeg "muaj nyob" nyob rau hauv ib txoj kev zoo meej dua vim lawv muaj laj thawj, thiab Vajtswv "muaj nyob" nyob rau hauv ib txoj kev zoo meej tshaj plaws. Los ntawm kev piv txwv, peb tuaj yeem hais txog Vajtswv hauv cov nqe lus ntawm qhov tseeb ntawm kev tsim yam tsis muaj kev sib npaug ntawm Vajtswv nrog kev tsim. Qhov tseeb ntawm lub ntiaj teb dhau los ua "qhov cim" uas taw qhia rau nws qhov chaw, tab sis nws yeej tsis txaus kom nkag siab tag nrho qhov chaw ntawd.
5. Vajtswv li ipsum esse subsistens: lub ncov ntawm kev muaj tiag
Hauv Aquinas txoj kev xav txog Vajtswv, Vajtswv tsis yog tsuas yog "tus neeg siab tshaj plaws" ntawm lwm tus neeg xwb. Vajtswv yog ipsum esse subsistens—"Tus neeg nws tus kheej nyob." Txawm hais tias hauv cov tsiaj txhu lub ntsiab lus thiab kev muaj nyob yog sib txawv, hauv Vajtswv lawv zoo ib yam: Vajtswv lub ntsiab lus yog Kev Muaj. Yog li ntawd, Vajtswv tsis vam khom dab tsi rau nws txoj kev muaj nyob, thaum txhua tus neeg ua.
Txij ntawm no mus, Aquinas tau tsim cov lus sib cav rau qhov muaj Vajtswv (piv txwv li, "tsib txoj kev" / quinque viae), uas feem ntau yog nyob ntawm qhov tseeb tias lub ntiaj teb hloov pauv, muaj qhov ua rau, qhia txog qhov xwm txheej, muaj qib kev zoo tag nrho, thiab qhia txog kev txiav txim. Tag nrho cov no, raws li Aquinas, taw qhia rau thawj qhov tseeb uas tsis hloov pauv, tsis muaj qhov ua rau, tsim nyog, zoo tag nrho, thiab qhov chaw ntawm kev txiav txim - uas yog, Vajtswv.
Yog li ntawd, Aquinas txoj kev nkag siab txog qhov tseeb yog qhov tseeb: qhov tseeb tsis nyob ib leeg. Nws "koom nrog" ib tug Neeg uas tseem ceeb dua. Lub ntiaj teb no yog qhov tseeb, tab sis tsis yog qhov tseeb tag nrho.
6. Kev koom tes thiab kev coj: qhov tseeb mus rau lub hom phiaj
Aquinas ntseeg tias txhua yam muaj qhov kawg lossis lub hom phiaj. Qhov no tsis yog tsuas yog kev thov kev coj ncaj ncees xwb, tab sis yog qhov qauv ntawm qhov tseeb: cov tsiaj txhu ua rau qhov zoo uas raws li lawv lub xwm txheej. Cov noob loj hlob mus ua ntoo; cov tsiaj txhu nrhiav kev ciaj sia; tib neeg nrhiav qhov tseeb thiab qhov zoo ntawm qib kev paub ntau dua. Rau Aquinas, qhov zoo muaj feem cuam tshuam nrog kev ua neej nyob: ib yam dab tsi zoo rau qhov uas nws ua rau nws lub neej raws li nws lub xwm txheej.
Hauv tib neeg, qhov kev coj ua no ncav cuag nws qhov siab tshaj plaws: tib neeg tsis yog tsuas yog nrhiav qhov zoo uas txwv xwb tab sis kuj yog qhov zoo tshaj plaws. Hauv Aquinas lub moj khaum, qhov zoo tshaj plaws ntawd yog Vajtswv, uas yog lub hom phiaj kawg ntawm tib neeg nrhiav. Yog li ntawd, qhov tseeb tsis yog "kev ua neej," tab sis "kev ua neej muaj lub ntsiab lus," vim txhua tus neeg muaj qhov chaw thiab kev coj ua hauv kev txiav txim thoob ntiaj teb.
7. Tej yam cuam tshuam rau peb txoj kev xav txog lub ntiaj teb
Aquinas lub tswv yim ua rau muaj kev xav txawv rau lub ntiaj teb. Ua ntej, lub ntiaj teb khoom siv raug suav tias yog qhov tseeb thiab zoo hauv nws tus kheej, tsis yog tsuas yog ib qho ntxoov ntxoo uas yuav tsum tso tseg. Qhov thib ob, kev xav ua lub luag haujlwm tseem ceeb: tib neeg tuaj yeem nkag siab qhov tseeb vim nws yog kev xav, thiab tib neeg lub tswv yim tau teeb tsa los nkag siab qhov tseeb. Qhov thib peb, kev ntseeg tsis rhuav tshem kev xav; ob qho tib si tuaj yeem ua haujlwm ua ke. Rau Aquinas, vim Vajtswv yog qhov chaw ntawm qhov tseeb, qhov tseeb uas pom los ntawm kev xav thiab qhov tseeb ntawm kev tshwm sim tsis tuaj yeem sib cav sib ceg ntawm qib tseem ceeb - qhov uas tuaj yeem ua yuam kev yog tib neeg txhais lus.
Nyob rau sab tes tod, Aquinas kuj ceeb toom tias: tib neeg txoj kev paub muaj tsawg. Peb paub Vajtswv los ntawm kev tsim ib yam li ntawd, yog li ntawd yeej ib txwm muaj qhov deb ntawm peb lub tswv yim thiab qhov tseeb ntawm Vajtswv. Qhov no txhawb kev txo hwj chim ntawm kev txawj ntse: qhov tseeb nplua nuj dua li peb cov lus qhia.
Xaus
Thomas Aquinas txoj kev nkag siab txog qhov tseeb yog los ntawm kev xav txog "kev muaj tiag": qhov tseeb yog txhua yam uas muaj nyob, nrog rau qhov sib txawv tseem ceeb ntawm lub ntsiab lus thiab kev muaj nyob hauv cov neeg tsim. Lub ntiaj teb no yog qhov tseeb tiag tiag thiab paub tau los ntawm kev xav thiab kev xav, nrog rau txhua yam uas nkag siab los ntawm kev xav tsis thoob. Qhov tseeb muaj ib qho qauv: cov khoom thiab qhov xwm txheej, lub peev xwm thiab qhov tseeb, thiab qib siab ntawm kev ua tiav. Thaum kawg, qhov tseeb taw qhia rau Vajtswv ua ipsum esse subsistens, qhov chaw ntawm Kev Muaj uas ua rau txhua yam ua tau. Yog li ntawd, rau Aquinas, qhov tseeb tsis yog tsuas yog kev sib sau ua ke ntawm cov lus tseeb, tab sis yog ib qho kev txiav txim siab tseem ceeb uas txav mus rau qhov zoo thiab lub hom phiaj , nrog Vajtswv ua lub hauv paus thiab qhov siab tshaj plaws ntawm txhua yam uas muaj tseeb.