Cov Qauv Kev Tseeb hauv Kev Ntsuam Xyuas Khoom Siv
Qhov tseeb yog ib qho teeb meem tseem ceeb tshaj plaws hauv kev ntsuas tus nqi ntawm cov khoom qub, txawm tias yog cov khoom qub qub, cov khoom kos duab, cov khoom sau hauv tsev khaws puav pheej, cov ntawv sau, lossis cov khoom kab lis kev cai uas muag hauv khw muag khoom. Thaum ib yam khoom qub raug txiav txim siab tias yog "qhov tseeb," nws raug suav hais tias yog los ntawm lub sijhawm tshwj xeeb, qhov chaw, tus tsim, thiab keeb kwm - tsis yog kev tsim dua tshiab, kev tsim kho tshiab niaj hnub, lossis qhov tshwm sim ntawm kev dag ntxias. Txawm li cas los xij, qhov tseeb tsis yog lub tswv yim yooj yim, ib leeg xwb. Hauv kev xyaum, kev ntsuas qhov tseeb suav nrog ntau yam kev ntsuas sib txuas: cov pov thawj khoom siv, cov ntaub ntawv sau, cov ntsiab lus, cov qauv, thiab kev sim tshuaj ntsuam. Tsab xov xwm no tham txog cov kev ntsuas qhov tseeb uas feem ntau siv hauv kev ntsuas tus nqi khoom qub thiab cov teeb meem cuam tshuam nrog lawv.
1. Kev Tseeb Txog Khoom Siv
Qhov tseem ceeb tshaj plaws yog seb cov ntaub ntawv siv los ua ib yam khoom qub puas sib xws nrog cov uas xav tau rau lub sijhawm thiab qhov chaw ntawd. Piv txwv li, ib lub pej thuam tooj liab thaum ub yuav tsum muaj cov hlau sib xws nrog cov thev naus laus zis hlau ntawm lub sijhawm ntawd. Ib yam li ntawd, cov ntawv sau thaum ub yuav tsum siv cov kua mem thiab cov ntawv sau (parchment lossis ntawv) uas tsim nyog rau lub sijhawm uas nws tau thov.
Feem ntau qhov tseeb ntawm cov khoom siv yog soj ntsuam los ntawm kev soj ntsuam ncaj qha thiab/lossis kev kuaj hauv chaw kuaj mob. Cov cim qhia txog kev laus ntawm cov khoom - xws li patina, oxidation, kev hloov pauv ntawm cov noob, microcracking - tuaj yeem yog cov cim qhia, tab sis lawv kuj tuaj yeem ua cuav los ntawm cov txheej txheem tshuaj lom neeg lossis kev kho tshuab. Yog li ntawd, qhov tseeb ntawm cov khoom siv mus dhau qhov "zoo li qub"; nws yuav tsum nkag siab tias yog cov khoom siv ua raws li cov thev naus laus zis, cov peev txheej, thiab cov kev coj ua ntawm ib lub sijhawm tshwj xeeb.
2. Kev Tseeb Txog Kev Siv Tshuab
Feem ntau cov khoom qub uas yog cov khoom qub qhia txog cov txheej txheem tsim khoom uas sib xws nrog cov cuab yeej, kev txawj, thiab kev ua tes ua taw ntawm lawv lub sijhawm. Piv txwv li suav nrog cov cim chisel ntawm cov pob zeb, cov qauv ntaub ntawm cov ntaub ib txwm muaj, lossis cov txheej txheem hlawv ntawm cov khoom siv av nplaum. Kev tshuaj xyuas txog kev siv tshuab tuaj yeem qhia tau tias ib yam khoom puas tau ua los ntawm cov tshuab niaj hnub, cov pwm lag luam, lossis cov cuab yeej uas tsis paub txog lub sijhawm ntawd.
Hauv cov khoom kos duab, kev siv txhuam txhuam, kev siv cov txheej av, lossis txoj kev siv cov xim feem ntau yog cov cim tseem ceeb. Hauv cov khoom siv hlau, cov qauv casting thiab cov pob qij txha tuaj yeem sib txawv ntawm cov khoom ib txwm muaj thiab cov khoom tsim tshiab. Cov qauv no yuav tsum tau tus neeg soj ntsuam kom nkag siab txog cov "lus" kev txawj ntse uas tshuav rau ntawm qhov chaw thiab cov qauv ntawm cov khoom siv.
3. Kev Tsim Qauv thiab Kev Pom Zoo
Ntxiv rau cov ntaub ntawv thiab cov txheej txheem, cov qauv thiab cov duab kos (cov cim, cov qauv, cov ntsiab lus) kuj yog cov qauv tseem ceeb. Cov khoom siv los ntawm ib qho kev lig kev cai tshwj xeeb feem ntau muaj cov yam ntxwv sib txawv: qhov sib piv, cov qauv kho kom zoo nkauj, cov duab ntawm cov neeg, cov hom kev kho kom zoo nkauj, thiab kev teeb tsa. Cov qauv tsis sib xws - piv txwv li, cov qauv uas tsuas yog tshwm sim hauv ib lub xyoo pua tab sis tshwm sim ntawm cov khoom uas tau hais tias laus dua - tuaj yeem yog lub cim liab.
Txawm li cas los xij, kev ntsuam xyuas stylistic muaj kev txwv. Cov kws kos duab lossis cov neeg ua haujlwm tes ua tej zaum yuav sim, tsim cov qauv tsis zoo, lossis ua haujlwm hla ntau haiv neeg. Ntxiv mus, cov neeg ua haujlwm cuav feem ntau ua raws li cov qauv zoo heev. Yog li ntawd, cov qauv stylistic yuav tsum tau siv ua ke nrog lwm cov pov thawj, tsis yog ua qhov txiav txim siab nkaus xwb.
4. Keeb kwm thiab cov ntaub ntawv pov thawj
Qhov chaw yog keeb kwm ntawm kev muaj thiab kev txav mus los ntawm ib yam khoom qub mus rau ib yam khoom qub. Cov ntaub ntawv xws li cov ntawv yuav khoom, cov ntaub ntawv sau, cov duab qub, cov ntawv teev khoom ua yeeb yam, lossis cov ntaub ntawv khaws cia hauv tsev khaws puav pheej tuaj yeem qhia tau tias ib yam khoom qub tau paub ua ntej lub sijhawm twg, yog li txo qhov muaj feem yuav muaj kev ua cuav niaj hnub no.
Feem ntau, qhov keeb kwm muaj zog yog lub hauv paus ntawm qhov tseeb, tshwj xeeb tshaj yog rau cov duab kos duab lossis cov khoom sau. Qhov tsis muaj keeb kwm tsis tau txhais hais tias nws yog cuav, tab sis nws ua rau muaj kev pheej hmoo ntau ntxiv. Ntawm qhov tod tes, txawm tias cov ntaub ntawv keeb kwm tuaj yeem raug cuav. Yog li ntawd, kev txheeb xyuas cov ntaub ntawv khaws cia, kev nrhiav cov neeg koom nrog, thiab kev sib phim cov ntaub ntawv yog cov feem tseem ceeb ntawm kev ntsuam xyuas.
5. Cov Ntsiab Lus ntawm Cov Kev Tshawb Pom (Cov Ntsiab Lus Txog Kev Tshawb Fawb Txog Keeb Kwm)
Rau cov khoom siv hauv keeb kwm yav dhau los, qhov xwm txheej ntawm qhov kev tshawb pom yog qhov tseem ceeb heev. Cov khoom siv uas tau tshawb pom los ntawm kev khawb av, nrog rau cov ntaub ntawv ntawm stratigraphy, qhov chaw, cov txheej av, thiab kev sib raug zoo nrog lwm yam kev tshawb pom, muaj qib siab dua ntawm qhov tseeb. Cov xwm txheej tsis yog qhia txog seb ib yam khoom puas yog qhov tseeb xwb tab sis kuj qhia txog keeb kwm twg nws tau los ntawm.
Qhov sib txawv, cov khoom cuav "xoob" uas ncig mus los yam tsis muaj cov ntaub ntawv hais txog (piv txwv li, qhov tshwm sim ntawm kev khawb tsis raug cai) nyuaj rau txheeb xyuas. Txawm tias cov khoom siv yog qub, cov khoom ntawd tuaj yeem raug tsiv mus, ua ke nrog lwm daim, lossis rov tsim dua hauv txoj kev uas hloov nws tus kheej. Cov ntsiab lus yog tus choj ntawm cov khoom cuav thiab zaj dab neeg keeb kwm.
6. Mob, Kev Laus, thiab Kev Siv-Hnav & Cov Qauv Kev Laus
Feem ntau cov khoom qub uas yog cov khoom qub qub yuav muaj cov qauv qub qub: hnav thaum kov ntau qhov chaw, xim tsis zoo li qub, lossis puas thaum siv thiab khaws cia. Kev tshuaj xyuas me me tuaj yeem pom cov khawb me me, cov seem, lossis cov av uas nyuaj rau ua cuav tag nrho.
Txawm li cas los xij, qhov xwm txheej "zoo tag nrho" tsis tas txhais tau tias nws yog cuav - qee yam khoom cuav yeej khaws cia rau hauv cov xwm txheej ib puag ncig uas muaj kev tiv thaiv zoo. Ntawm qhov tod tes, qhov xwm txheej "puas tsuaj dhau" kuj tuaj yeem raug kho kom tsim kom muaj kev xav tias muaj hnub nyoog. Yog li ntawd, cov neeg soj ntsuam yuav tsum ntsuam xyuas seb qhov kev laus puas yog qhov tsim nyog raws li kev tshawb fawb thiab keeb kwm.
7. Kev Tshawb Fawb Txog Kev Tshawb Fawb thiab Kev Tshawb Fawb Hauv Chaw Kuaj Mob
Kev txhim kho ntawm kev tshawb fawb ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev ntsuam xyuas qhov tseeb. Qee txoj kev siv ntau zaus suav nrog:
- Radiocarbon (C-14) hnub tim rau cov khoom siv organic xws li ntoo, ntaub, pob txha, lossis ntawv.
- Dendrochronology los txiav txim siab hnub nyoog ntawm cov ntoo raws li cov voj voog loj hlob.
- Kev tshuaj xyuas cov xim kom paub txog kev siv cov xim niaj hnub hauv cov duab kos uas tau hais tias yog cov xim qub.
- XRF (X-ray fluorescence) los tshuaj xyuas cov tshuaj lom neeg hauv hlau, ceramics lossis iav.
- SEM (scanning electron microscopy) los tshuaj xyuas cov qauv me me thiab cov kab ntau lawm.
Txawm li cas los xij, txawm tias kev sim tshuaj ntsuam los kuj muaj nws cov kev txwv. Kev ntsuas hnub nyoog ntawm cov khoom siv hluav taws xob ntsuas hnub nyoog ntawm cov khoom, tsis yog hnub uas cov khoom tsim - cov neeg ua khoom cuav tuaj yeem siv cov khoom qub thiab rov ua dua lawv rau hauv cov khoom "tshiab". Yog li ntawd, kev tshuaj xyuas tshuaj ntsuam yuav tsum tau ua ke nrog kev tshuaj xyuas kev siv tshuab, kev tsim qauv, thiab cov ntaub ntawv.
8. Kev Sib Xws ntawm Zaj Dab Neeg thiab Kev Ntsuam Xyuas Kev Kawm Sib Txawv
Ib yam khoom qub qub yuav raug suav hais tias yog qhov tseeb dua yog tias txhua yam—cov khoom siv, kev siv tshuab, tus qauv, keeb kwm, cov ntsiab lus, thiab cov txiaj ntsig ntawm kev sim—ua rau muaj ib zaj dab neeg sib xws. Thaum muaj kev tsis sib haum xeeb (piv txwv li, cov xim niaj hnub tab sis keeb kwm hais tias yog xyoo pua 18th), tus neeg tshuaj xyuas yuav tsum ntsuam xyuas qhov ua tau ntawm kev kho dua tshiab, ntxiv rau tom qab, lossis kev hloov kho.
Feem ntau cov kev ntsuam xyuas qhov tseeb zoo tshaj plaws yog ua thoob plaws ntau yam kev kawm: cov kws saib xyuas, cov kws tshawb fawb txog keeb kwm, cov kws khaws cia, cov kws sau keeb kwm kos duab, cov kws sau ntawv, thiab cov kws tshuaj xyuas hauv chaw kuaj mob. Txhua tus muab ib lub zeem muag uas xyuas lwm tus. Txoj hauv kev sib koom ua ke no yog qhov tseem ceeb vim tias cov kev dag ntxias niaj hnub no feem ntau tsom mus rau qhov tsis muaj zog hauv kev ntsuam xyuas ib leeg.
9. Kev Tsim Kho Dua Tshiab, Kev Kho Dua Tshiab, thiab "Kev Tseeb Tseeb"
Tsis yog txhua yam khoom qub qub uas tseem nyob hauv "pristine". Muaj ntau yam tau kho dua tshiab, ntxiv cov khoom tshiab, lossis rov tsim dua tshiab rau kev txuag thiab tso saib. Qhov no ua rau muaj lub tswv yim ntawm qhov tseeb: ib yam khoom qub qub yuav tseem yog qhov tseeb raws li keeb kwm, tab sis nws yuav muaj cov khoom niaj hnub uas yuav tsum tau lees paub meej.
Yog li ntawd, ib qho tseem ceeb ntawm qhov tseeb yog qhov meej ntawm kev cuam tshuam: cov khoom twg yog thawj, cov twg yog ntxiv, txoj kev kho dua tshiab, thiab qhov twg kev kho dua tshiab cuam tshuam rau lub ntsiab lus thiab tus nqi ntawm cov khoom qub. Cov tsev khaws puav pheej thiab cov koom haum tshaj lij feem ntau xav tau cov ntaub ntawv khaws cia kom ntxaws kom tsis txhob ua rau pej xeem yuam kev.
10. Kev Cai, Kev Cai Lij Choj, thiab Kev Tseem Ceeb ntawm Kab Lis Kev Cai
Tsis tas li ntawm cov yam ntxwv ntawm kev siv tshuab, qhov tseeb kuj tseem txuas nrog kev coj ncaj ncees thiab kev cai lij choj. Cov khoom qub txeeg qub teg tau los ntawm kev lag luam tsis raug cai lossis kev tub sab nyiag cov cuab yeej cuab tam kab lis kev cai ua rau muaj teeb meem loj, txawm tias cov khoom ntawd yog "qhov tseeb." Ntau lub tebchaws ua raws li cov cai nruj heev rau kev xa khoom tuaj thiab xa tawm cov khoom cuab yeej cuab tam kab lis kev cai thiab xav kom xa lawv rov qab yog tias muaj pov thawj tias tau raug nyiag.
Tsis tas li ntawd xwb, cov zej zog keeb kwm feem ntau muaj kev xav txawv txog qhov tseeb ntawm kev ua lag luam kos duab lossis kev kawm. Rau qee lub zej zog, qhov tseeb yuav suav nrog kev sib txuas ntawm sab ntsuj plig, kev ua haujlwm ntawm kev cai dab qhuas, lossis cov kab sib kis kab lis kev cai. Yog li ntawd, kev ntsuam xyuas qhov tseeb ntawm qhov tseeb yuav tsum xav txog qhov sib txawv ntawm kev sib raug zoo thiab kab lis kev cai, tsis yog tsuas yog tus nqi lag luam xwb.
Xaus
Cov qauv ntsuas qhov tseeb hauv kev ntsuam xyuas cov khoom cuav yog kev sib xyaw ua ke ntawm ntau txheej pov thawj: kev tsim nyog ntawm cov khoom siv, cov txheej txheem tsim khoom, cov qauv thiab cov cim, qhov chaw pib, cov ntsiab lus ntawm kev tshawb pom, cov qauv laus, kev sim tshuaj ntsuam, thiab kev sib xws ntawm cov txiaj ntsig thoob plaws cov kev kawm. Tsis muaj ib txoj kev twg zoo tag nrho; cov khoom cuav niaj hnub no tuaj yeem ua raws li ntau yam tib lub sijhawm, thaum cov khoom cuav tiag tiag tuaj yeem rov kho dua thiab poob cov ntsiab lus. Yog li ntawd, txoj hauv kev zoo tshaj plaws yog kev ntsuam xyuas dav dav uas yog pob tshab, tsav los ntawm cov ntaub ntawv, thiab nkag siab txog kev coj ncaj ncees thiab kev coj noj coj ua. Thaum kawg, qhov tseeb tsis yog tsuas yog hais txog "tiag tiag lossis cuav," tab sis kuj yog hais txog kev tswj hwm kev ncaj ncees ntawm kev paub keeb kwm thiab kev hwm cov cuab yeej cuab tam kab lis kev cai uas cov khoom cuav sawv cev.