Lub luag haujlwm ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los hauv kev tsim kho dua tshiab ntawm keeb kwm tib neeg

Lub Luag Haujlwm ntawm Prehistoric Archaeology hauv Kev Tsim Kho Keeb Kwm Tib Neeg

Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv tib neeg txoj kev siv zog los nkag siab txog keeb kwm thiab keeb kwm ntev ntawm kev vam meej. Tsis zoo li kev tshawb nrhiav keeb kwm ntawm lub sijhawm uas kev sau ntawv tau pib, keeb kwm thaum ub tsis tau tso cov ntaub ntawv sau uas nyeem tau yooj yim. Yog li ntawd, kev tsim kho dua tshiab ntawm tib neeg lub neej thaum lub sijhawm no vam khom cov khoom siv: cov cuab yeej pob zeb, pob txha, cov khoom noj seem, cov qauv kev nyob, cov duab kos hauv qhov tsua, thiab txawm tias kev hloov pauv toj roob hauv pes. Los ntawm cov kev tshawb pom no, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub tsis yog tsuas yog "ua kom tiav qhov sib txawv" hauv keeb kwm tab sis kuj tsim ib zaj dab neeg uas tuaj yeem lees paub txog tib neeg txoj kev hloov pauv, tsiv teb tsaws chaw, hloov kho, thiab tsim cov kab lis kev cai.

Nkag Siab Txog Keeb Kwm Yav Dhau Los Thiab Nws Qhov Scope

Keeb kwm ua ntej yog hais txog lub sijhawm ua ntej kev sau ntawv hauv ib cheeb tsam, yog li nws lub sijhawm tseeb txawv ntawm qhov chaw mus rau qhov chaw. Piv txwv li, hauv Mesopotamia, prehistory xaus ua ntej, nrog kev sau ntawv tshwm sim nyob ib puag ncig 4th xyoo pua BC. Lub caij no, hauv ntau qhov chaw ntawm Indonesian archipelago, prehistory ntev dua, nrog rau kev hloov mus rau lub sijhawm keeb kwm tshiab pom tseeb thaum kev cuam tshuam ntawm cov kab lis kev cai sau ntawv Is Nrias teb pib tshwm sim. Hauv cov ntsiab lus no, prehistoric archaeology suav nrog kev kawm txog Paleolithic (Lub Caij Nyoog Pob Zeb Qub), Mesolithic (Lub Caij Nyoog Pob Zeb Nruab Nrab), Neolithic (Lub Caij Nyoog Pob Zeb Tshiab), thiab txawm tias Lub Caij Nyoog Bronze lossis kev txhim kho ntawm metallurgy thaum ntxov, nyob ntawm lub sijhawm hauv zos.

Nws qhov kev kawm no tsis yog tsuas yog kawm txog tej khoom qub xwb, tiam sis kuj kawm txog tus cwj pwm ntawm tib neeg: lawv yos hav zoov thiab sau qoob loo li cas, thaum twg kev ua liaj ua teb pib, thev naus laus zis tau tsim li cas, thiab cov qauv kev ntseeg thiab kev sib raug zoo tau tsim li cas. Qhov no txhais tau hais tias kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev kawm txog kab lis kev cai thiab kev tshawb fawb txog ntuj tsim teb raug, vim nws yuav tsum sib xyaw cov ntaub ntawv khoom siv nrog cov xwm txheej ib puag ncig.

Qhov Chaw Cov Ntaub Ntawv: Cov Cim Khoom Siv Ua "Cov Ntaub Ntawv" Yav Dhau Los

Yog tsis muaj kev sau ntawv, cov khoom qub thiab cov ntaub ntawv ecological tau dhau los ua cov "ntawv tseem ceeb." Cov khoom qub yog cov khoom ua los ntawm tib neeg xws li cov hmuv tes, cov pob zeb flakes, cov tais diav av nplaum, cov hniav nyiaj hniav kub, lossis cov cuab yeej hlau. Ecofacts yog cov khoom seem ntuj uas cuam tshuam nrog tib neeg cov dej num, xws li cov pob txha tsiaj qus, noob, thee los ntawm kev hlawv, lossis plhaub. Tsis tas li ntawd, cov yam ntxwv xws li cov qhov tsev, cov qauv hluav taws, cov ntxa, cov kwj dej, lossis cov tiaj ua liaj ua teb muab cov lus qhia tseem ceeb rau kev teeb tsa qhov chaw thiab kev ua neej.

NYEEM  Kev tshawb nrhiav txog archaeology hauv tebchaws Iziv thiab cov pyramids

Cov ntaub ntawv prehistoric kuj tseem tuaj yeem suav nrog cov duab kos duab pob zeb, cov cim taw thaum ub, lossis cov seem ntawm cov chaw nyob faus. Tag nrho cov no tau txhais los ntawm lub hauv paus ntsiab lus ntawm archaeological. Piv txwv li, ib lub cuab yeej pob zeb yuav muaj txiaj ntsig ntau dua yog tias nws pom nyob rau hauv ib txheej av tshwj xeeb, nrog rau cov seem ntawm cov tsiaj tshwj xeeb, lossis cuam tshuam nrog lub qhov cub uas muaj hnub nyoog. Yog li, prehistoric archaeology tsis yog tsuas yog hais txog kev sau cov khoom, tab sis hais txog kev tsim cov kev txhais lus raws li kev sib raug zoo ntawm cov kev tshawb pom.

Cov Txheej Txheem thiab Cov Txuj Ci: Ua Kom Yav Dhau Los Ntsuas Tau

Lub luag haujlwm tseem ceeb ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los yog pom tseeb hauv nws lub peev xwm los hloov pauv "yav dhau los ntsiag to" mus rau hauv cov ntaub ntawv pov thawj. Ib qho ntawm nws cov kev pab tseem ceeb yog txiav txim siab lub sijhawm. Cov txheej txheem sib piv xws li stratigraphy (nyeem cov kab ke ntawm cov txheej av) pab txiav txim siab qhov sib lawv liag ntawm cov xwm txheej. Lub caij no, cov txheej txheem sib piv - xws li radiocarbon (C-14) hnub rau cov organic seem, thermoluminescence rau ceramics, lossis uranium-series hnub rau stalactites - muab cov hnub nyoog kwv yees hauv xyoo.

Tsis tas li ntawd xwb, kev tshuaj xyuas hauv chav kuaj ua rau kev txhais lus nplua nuj. Kev tshawb nrhiav txog tsiaj txhu (Zoarchaeology) tshuaj xyuas cov pob txha tsiaj kom nkag siab txog kev noj thiab kev yug tsiaj. Kev tshawb nrhiav txog Archaeobotany tshuaj xyuas cov nroj tsuag seem kom nkag siab txog kev hloov mus rau kev ua liaj ua teb. Kev tshuaj xyuas cov khoom siv pob zeb me me tuaj yeem qhia seb cov cuab yeej puas tau siv rau kev tua nqaij, ua ntoo, lossis sau qoob loo. Txawm tias kev tshawb fawb isotope ntawm cov hniav thiab pob txha tib neeg thaum ub tuaj yeem qhia txog kev noj zaub mov thiab kev txav mus los, thaum kev tshuaj xyuas DNA (aDNA) thaum ub ua rau pom kev sib raug zoo, kev tsiv teb tsaws chaw, thiab kev sib xyaw ntawm cov pej xeem.

Kev nce qib hauv cov thev naus laus zis kos duab xws li GIS, photogrammetry, thiab LiDAR scanning kuj tso cai rau cov kws tshawb fawb txog keeb kwm yav dhau los pom cov cim ntawm cov chaw nyob thaum ub uas raug zais los ntawm hav zoov lossis faus los ntawm cov av qeeg, yam tsis tas yuav khawb av ntau. Tag nrho cov txheej txheem no tso cai rau kev tsim kho dua tshiab ntawm cov neeg ua ntej lub sijhawm muaj keeb kwm yav dhau los uas muaj cov ntsiab lus ntxaws ntxiv thiab txhim khu kev qha.

Kev Tsim Kho Dua Tshiab ntawm Tib Neeg Txoj Kev Hloov Pauv thiab Kev Tsiv Tebchaws

Ib qho ntawm cov txiaj ntsig zoo tshaj plaws ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los yog pab piav qhia txog kev hloov pauv ntawm tib neeg thiab kev faib tawm. Kev tshawb pom cov pob zeb fossils, nrog rau cov cuab yeej pob zeb thiab lawv cov xwm txheej ib puag ncig, muab kev nkag siab txog thaum twg thiab li cas tib neeg cov tsiaj txhu thaum ntxov nyob. Cov pov thawj ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm qhia txog kev hloov pauv hauv kev paub thiab kev siv tshuab dhau sijhawm: los ntawm cov cuab yeej yooj yim thiab kev paub txog hluav taws mus rau cov tswv yim yos hav zoov nyuaj thiab cov cim kab lis kev cai.

NYEEM  Kev cuam tshuam ntawm kev tshaj xov xwm hauv kev sib raug zoo hauv kev tshaj tawm cov ntaub ntawv archaeological

Thoob plaws ntiaj teb, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev sim cov kev xav txog kev tsiv teb tsaws chaw loj, xws li kev tawg ntawm Homo sapiens los ntawm Africa thiab lawv txoj kev sib cuag nrog lwm cov pej xeem. Hauv Southeast Asia thiab Oceania, cov khoom qub thiab cov chaw ntug dej hiav txwv pab taug qab cov kev tsiv teb tsaws chaw thaum ntxov ntawm tib neeg niaj hnub no, txuas nrog kev hloov pauv ntawm dej hiav txwv thaum lub sijhawm dej khov. Los ntawm kev tshuaj xyuas cov seem ntawm cov chaw nyob, cov cuab yeej, thiab cov zaub mov, cov kws tshawb fawb txog keeb kwm tuaj yeem txiav txim siab tias tib neeg hla cov kob li cas, hloov kho rau cov chaw kub, thiab tsim cov kev sib raug zoo hauv zej zog.

Nkag Siab Txog Kev Hloov Pauv Kev Lag Luam: Los Ntawm Kev Sib Sau Ua Ke Mus Rau Kev Ua Liaj Ua Teb

Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los kuj tseem ceeb heev rau kev piav qhia txog ib qho ntawm cov ntsiab lus tseem ceeb tshaj plaws hauv keeb kwm tib neeg: kev hloov pauv ua liaj ua teb. Kev hloov pauv ntawm kev yos hav zoov thiab kev sib sau ua ke mus rau kev tsim khoom noj tsis yog tib lub sijhawm lossis tsis yog kab ncaj. Hauv qee thaj chaw, cov zej zog tau txais kev ua liaj ua teb tag nrho; hauv lwm qhov, cov tswv yim sib xyaw ua ke tseem muaj.

Los ntawm cov seem nplej uas raug carbonized, cov cuab yeej sib tsoo, cov qauv kev nyob ruaj khov dua, thiab cov tais diav zoo dua, cov kws tshawb fawb txog keeb kwm tuaj yeem rov tsim dua thaum twg cov nroj tsuag thiab tsiaj txhu tau tshwm sim thiab nws cuam tshuam li cas rau cov pej xeem. Kev ua liaj ua teb tsis yog tsuas yog hais txog zaub mov xwb; nws tau tsim cov pej xeem coob, ua rau muaj kev tshwj xeeb hauv kev ua haujlwm, nthuav dav kev lag luam, thiab thaum kawg tau tsim txoj hauv kev rau cov zej zog nyuaj.

Kev Tsim Kho Hauv Zej Zog, Kev Cai Lij Choj, thiab Kev Txheeb Xyuas Kab Lis Kev Cai

Cov cim qhia txog lub sijhawm ua ntej keeb kwm tsis yog hais txog kev lag luam thiab kev siv tshuab xwb, tab sis kuj hais txog lub ntsiab lus. Piv txwv li, kev faus neeg tuag qhia txog kev xav txog kev tuag, txoj cai hauv zej zog, thiab kev sib raug zoo hauv zej zog. Kev hloov pauv ntawm cov khoom faus neeg tuag, qhov chaw ntawm lub cev, lossis qhov chaw faus neeg tuag tuaj yeem qhia txog qib siab lossis tus kheej ntawm pawg neeg. Cov duab kos duab pob zeb thiab kev kho kom zoo nkauj qhia txog kev ua cim, lub peev xwm rau kev rho tawm, thiab tej zaum txawm tias cov dab neeg dab neeg.

Tsis tas li ntawd xwb, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los pab kom nkag siab tias cov cim kab lis kev cai tau tsim los ntawm cov qauv khoom siv. Cov qauv av nplaum, cov txheej txheem ua cov cuab yeej, lossis cov hom tsev tuaj yeem qhia txog kev sib cuag ntawm cov pab pawg, kev sib kis ntawm thev naus laus zis, lossis kev tsiv teb tsaws chaw. Yog li, prehistory tsis raug pom tias yog "lub caij nyoog tsaus ntuj," tab sis yog lub sijhawm muaj zog nrog ntau haiv neeg kab lis kev cai.

NYEEM  Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thiab kev kawm txog kev hloov pauv ib puag ncig

Kev Pab Txhawb rau Keeb Kwm hauv Archipelago

Nyob rau hauv Indonesia, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev tsim kom muaj keeb kwm ntev ua ntej muaj cov tebchaws sau ntawv. Cov qhov tsua uas muaj cov duab kos rau ntawm pob zeb, kev tshawb pom cov cuab yeej siv pob zeb hauv ntau thaj chaw, cov kab lig kev cai megalithic, thiab txawm tias cov pov thawj thaum ntxov ntawm metallurgy muab kev nkag siab txog ntau yam kev hloov pauv ntawm tib neeg thoob plaws hauv ib lub koog pov txwv loj heev. Cov xwm txheej geological thiab huab cua, nrog rau kev hloov pauv ntawm dej hiav txwv yav dhau los, ua rau lub koog pov txwv ua lub chaw kuaj mob ntuj rau kev nkag siab txog kev sib raug zoo ntawm tib neeg thiab ib puag ncig.

Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los kuj pab tso keeb kwm Indonesian rau hauv ib cheeb tsam: nws txoj kev sib txuas nrog thaj av Asia, Melanesia, thiab lub ntiaj teb Austronesian. Kev tsim kho dua tshiab ntawm txoj kev caij nkoj, kev nthuav tawm lus, thiab kev siv tshuab nkoj thaum ub tuaj yeem txhawb nqa los ntawm cov ntaub ntawv keeb kwm, yog li ntawd zaj dab neeg ntawm kab lis kev cai Indonesian tsis yog pib nrog cov ntawv sau xwb tab sis nrog cov hauv paus hniav qub dua.

Cov Kev Cov nyom thiab Kev Ncaj Ncees: Kev Khaws Cia Cov Cuab Yeej Cuab Tam, Kev Kho Cov Dab Neeg

Txawm hais tias nws muaj nqis heev los xij, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub ntsib teeb meem: kev puas tsuaj ntawm qhov chaw vim yog kev txhim kho, kev nyiag khoom qub, thiab kev txhais lus tsis ncaj ncees. Cov ntaub ntawv keeb kwm thaum ub feem ntau raug faib ua ntu zus, yog li cov kws tshawb nrhiav txog keeb kwm yuav tsum ceev faj kom tsis txhob yuam kom muaj kev xaus lus. Kev tshawb fawb txog kev ncaj ncees kuj tseem ceeb heev, tshwj xeeb tshaj yog hais txog kev khawb cov ntxa tib neeg, kev koom tes ntawm cov zej zog hauv zos, thiab kev tiv thaiv cov chaw dawb huv. Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm niaj hnub no hais txog kev koom tes, kev pob tshab, thiab kev siv kev tshawb fawb rau kev kawm rau pej xeem thiab kev khaws cia.

Kev kaw

Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub yog qhov tseem ceeb rau kev rov tsim kho qhov tseem ceeb tshaj plaws ntawm keeb kwm tib neeg - lub sijhawm uas kav ntev li kaum txhiab txog ntau lab xyoo ua ntej sau ntawv. Los ntawm kev tshuaj xyuas cov khoom qub, cov khoom siv hauv ib puag ncig, cov yam ntxwv, thiab ib puag ncig, txhawb nqa los ntawm kev siv tshuab hnub tim thiab chaw kuaj mob, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub coj cov dab neeg ntawm kev hloov pauv, kev tsiv teb tsaws chaw, kev hloov pauv, kev lag luam, thiab kev cim kab lis kev cai los rau lub neej. Nws nthuav dav lub ntsiab lus ntawm keeb kwm los ntawm cov ntaub ntawv ntawm cov vaj ntxwv thiab lub xeev mus rau zaj dab neeg ua ke ntawm cov neeg ib txwm: lawv tau dim li cas, tsim kho tshiab, thiab muab lub ntsiab lus rau lub ntiaj teb. Yog li, lub luag haujlwm ntawm kev tshawb nrhiav txog keeb kwm thaum ub tsis yog kev kawm xwb, tab sis kuj tseem ceeb rau kev txheeb xyuas tus kheej, kev kawm, thiab kev khaws cia cov cuab yeej cuab tam kab lis kev cai rau cov tiam tom ntej.

Sau ib qho lus tawm tswv yim