Ukwethulwa Okufanelekile Kwezitatimende Zezezimali
Ukwethulwa okufanele kwezitatimende zezimali kuyisimiso esiyisisekelo sokubalwa kwezimali kanye nokubika ngezezimali. Izitatimende zezimali akuzona nje iqoqo lezinombolo; ziyindlela eyinhloko yokuveza isimo sezomnotho sebhizinisi ngokwethembeka, ngokufanele, nangokuthembekile. Lapho izitatimende zezimali zethulwa ngokufanele, abasebenzisi—njengabatshalizimali, ababolekisi, abaphathi, abalawuli, kanye nomphakathi—bangenza izinqumo ezinolwazi. Ngakolunye uhlangothi, ukwethula okungafanele kuyingozi yokudukisa, kubangele ukulahlekelwa kwezezimali, futhi kulimaze idumela kanye nokwethenjwa komphakathi.
Incazelo “Yokulunga” Embikweni Wezezimali
Igama elithi "ukwethulwa okufanele" libhekisela ekwethulweni okubonisa umongo wezomnotho wezinto ezithengiswayo nezehlakalo, hhayi nje isimo sazo esisemthethweni. Ukulunga kudinga ukuthi izitatimende zezimali zilungiswe ngokuhambisana nezindinganiso zokubala ezisebenzayo (isb., i-SAK/PSAK esuselwe ku-IFRS noma ezinye izindinganiso ezifanele), ezihambisana nokusetshenziswa kwezinqubomgomo zokubala ezifanele nezihambisanayo, futhi zisekelwe ukudalulwa okwanele. Ukulunga kudinga futhi ukusetshenziswa kokwahlulela okunengqondo kochwepheshe, ikakhulukazi ezintweni ezidinga izilinganiso kanye nokuqagela.
Empeleni, izitatimende zezimali ezifanele ziveza ngokunembile isimo sezezimali sebhizinisi, ukusebenza kahle, kanye nokugeleza kwemali. Lokhu kwenza abasebenzisi baqonde amandla nezingozi zebhizinisi, ikhwalithi yemali engenayo, uketshezi, ukuqina kwezimali, kanye namathuba okuzinza.
Izinhloso Zokwethula Izitatimende Zezezimali
Inhloso eyinhloko yezitatimende zezimali ukuhlinzeka ngolwazi mayelana nesimo sezimali sebhizinisi, ukusebenza, kanye nokugeleza kwemali okuwusizo kubasebenzisi ekwenzeni izinqumo zezomnotho. Igama elithi "Fair" yigama eliyinhloko ngoba izinqumo zezomnotho zincike ekhwalithini yolwazi olunikeziwe. Ukwethulwa okufanele kuyasiza:
1. Khulisa ukucaca: abasebenzisi bangabona isimo senkampani njengoba sinjalo.
2. Ukuqinisa ukuzibophezela kwabaphathi: ukusebenza kwabaphathi kungahlolwa ngendlela eqotho.
3. Kwenza kube lula ukufinyelela uxhaso: ababolekisi kanye nabatshalizimali banokuzethemba okwengeziwe ezinhlanganweni ezinemibiko ethembekile.
4. Ukunciphisa ukungqubuzana kwezintshisekelo: ukudalulwa okwanele kunganciphisa ukungalingani kolwazi.
5. Ukuthobela imithetho: inhlangano ihlangabezana nezibopho zomthetho kanye nezindinganiso zokubika.
Izingxenye Zemibiko Yezezimali Nokulunga Kwazo
Empeleni, isethi yezitatimende zezimali ngokuvamile ihlanganisa: isitatimende sesimo sezezimali (ibhalansi), isitatimende senzuzo noma ukulahlekelwa kanye nenye imali engenayo ephelele, isitatimende sezinguquko kumasheya, isitatimende sokugeleza kwemali, kanye namanothi ezitatimendeni zezimali. Ukulunga kumele kube khona kuzo zonke lezi zingxenye.
– Ibhalansi kumele ibonise izimpahla, izikweletu, kanye nezabelo ezifanele, ngokulinganisa kanye nokuhlela okufanele. Isibonelo, ukuhlukaniswa kwezimpahla zamanje nezingezona ezamanje kanye nokuqashelwa okuqhubekayo kwezikweletu zesikhathi esifushane nezesikhathi eside.
– Isitatimende semali engenayo kumele sibonise ngokunembile imali engenayo kanye nezindleko zesikhathi, hhayi ukuthi sisetshenziswe ukuze sikhulise inzuzo. Ukuqashelwa kwemali engenayo kumele kuhambisane nemithethonqubo esebenzayo, isibonelo, ngokusekelwe ekugcwalisekeni kwezibopho zokusebenza.
– Isitatimende sokuhamba kwemali kumele sidalule imithombo kanye nokusetshenziswa kwemali ngendlela ethembekile, ngokuhlukaniswa kube imisebenzi yokusebenza, yokutshala imali kanye neyezimali.
– Amanothi ezitatimendeni zezimali ayingxenye ebaluleke kakhulu ngoba ahlinzeka ngomongo: izinqubomgomo zokubalwa kwezimali, imininingwane yezinto ezinkulu, izilinganiso, izingozi, izibopho, kanye nezimo eziphuthumayo.
Ngaphandle kwamarekhodi anele, izinombolo zingaba “ezilungile” ngokomthetho kodwa ziqhubeke zingabi nangqondo ngoba abasebenzisi abanikezwa izincazelo ezibalulekile.
Izimiso Nezimpawu Zekhwalithi
Ukwethulwa okufanele kuhlobene eduze nezici zekhwalithi zolwazi lwezezimali, okuhlanganisa:
1. Ukufaneleka: ulwazi kumele lusize ekubikezeleni noma ekuhloleni izehlakalo zesikhathi esidlule, zamanje nezesikhathi esizayo.
2. Ukumelela ngokwethembeka: kuhlanganisa ukuphelela, ukungathathi hlangothi, kanye nokukhululeka emaphutheni abonakalayo.
3. Okuqhathaniswayo: kuvumela abasebenzisi ukuqhathanisa phakathi kwezinkathi naphakathi kwezinhlangano.
4. Okungaqinisekiswa: amaqembu azimele angafinyelela iziphetho ezifanayo ngokusekelwe ebufakazini obufanayo.
5. Ngesikhathi esifanele: ulwazi luyatholakala uma ludingeka ukuze kwenziwe izinqumo.
6. Kuyaqondakala: kwethulwa ngendlela ecacile nehlelekile.
Uma kukhulunywa ngokulunga, ukumelela ngokwethembeka kanye nokufaneleka kuvame ukuba yizinsika ezibalulekile. Ulwazi olufanele kodwa olunobandlululo alulungile; ulwazi olungathathi hlangothi kodwa olungabalulekile nalo alusizi kangako.
Indima Yokubaluleka Nokudalula
Umqondo wezinto ezibonakalayo unquma ukuthi ulwazi kufanele lwethulwe noma ludalulwe. Ulwazi lubhekwa njengolubalulekile uma ukushiywa noma iphutha lalo kungathonya isinqumo somsebenzisi. Ukwethulwa okufanele akusho ukuthi udalule konke, kodwa kunalokho udalule ulwazi olubalulekile. Kodwa-ke, ukuhlola izinto ezibonakalayo kudinga ukuzwela nobuqotho ngoba lungasetshenziswa kabi "ukumboza" ulwazi olubalulekile ngempela.
Ukudalulwa okwanele kuhlanganisa nencazelo yezilinganiso kanye nokungaqiniseki. Izibonelo zifaka phakathi ukukhubazeka kwezimpahla, imibandela, impilo ewusizo yezimpahla ezizinzile, inani elifanele lezinto zezimali, kanye nokuqagela kwe-actuary. Ngenxa yokuthi lezi zinto zivame ukuthembela ekuqageleni, ukwethulwa okulungile kudinga ukucaca mayelana nezindlela kanye nokuqagela okusetshenzisiwe.
Izilinganiso Zokubalwa Kwezimali, Ingozi Yokucwasa, kanye Nobuqotho
Izibalo eziningi ezitatimendeni zezimali azizona izilinganiso eziqondile, kodwa kunalokho ziyizilinganiso. Izilinganiso ezinengqondo kumele zisekelwe kudatha engcono kakhulu etholakalayo, indlela enengqondo, futhi zihlolwe njalo. Izinselele zivela lapho abaphathi benezisusa zokubonisa izinga elithile lokusebenza. Imikhuba efana nokushintsha ukuqashelwa kwemali engenayo, ukubambezela ukuqoshwa kwezindleko, noma ukweqisa amanani empahla kungalimaza ukufaneleka.
Ngakho-ke, isiko lobuqotho, ukuphathwa kahle kwezinkampani, kanye nokulawula kwangaphakathi okuqinile kubalulekile. Ukulunga akuyona nje inkinga yokubalwa kwezimali kwezobuchwepheshe, kodwa futhi kuyindaba yokuziphatha kanye nokubusa.
Ukungaguquguquki kanye nezinguquko ezinqubweni zokubalwa kwezimali
Ukwethulwa okulungile kudinga futhi ukuhambisana ekusetshenzisweni kwezinqubomgomo zokubala imali. Izinguquko zenqubomgomo zingenziwa uma ziholela olwazini oluthembekile nolufanele, noma uma kudingeka ngokwezindinganiso. Kodwa-ke, izinguquko kumele zichazwe ngokusobala, kufaka phakathi isizathu soshintsho, umthelela ezitatimendeni zezimali, kanye, uma kudingeka, isitatimende esiphindwe kabili ukuze kuqhathaniswe.
Uma kwenziwa izinguquko ngaphandle kwencazelo eyanele, abasebenzisi bangaqonda kabi izitayela zokusebenza. Ukuvumelana okuhambisana nokudalulwa okufanele kusiza ukugcina ukwethembeka kokubika.
Indima Yokuhlolwa Kwezimali Ekuhloleni Ukulunga
Ukuhlolwa kwezitatimende zezimali ngumhloli wezimali ozimele kudlala indima ebalulekile ekuhlinzekeni isiqinisekiso mayelana nokulunga kokwethulwa. Umhloli wezimali uhlola ukuthi izitatimende zezimali azinawo yini amaphutha futhi zilungiselelwe ngokuhambisana nezindinganiso ezifanele. Umbono wokuhlola—isibonelo, ongafanelekile, ofanelekile, omubi, noma wokuzihlangula—uwuphawu olubalulekile lokubika abasebenzisi.
Kodwa-ke, kubalulekile ukuqonda ukuthi ukuhlolwa kwezimali kunikeza isiqinisekiso esinengqondo, hhayi iziqinisekiso eziphelele. Ngenxa yemikhawulo ekhona, njengokusetshenziswa kwesampula kanye nokulinganisa, ukuphathwa kuhlala kuyisisekelo sokuqinisekisa ukulunga kusukela esigabeni sokuqopha ukuthengiselana kuya ekubikeni.
Isiphetho
Ukwethulwa okufanele kwezitatimende zezimali kuyisisekelo sokwethembana ezweni lebhizinisi nezomnotho. Ukulunga kudinga ukunamathela ezindinganisweni, ukusetshenziswa kwezinqubomgomo ezifanele, ukudalulwa okwanele, kanye nobuqotho ekusebenziseni ukwahlulela kobungcweti. Ukubika okulungile kusiza abasebenzisi ukuthi benze izinqumo ezinembile kakhudlwana, kuqinisa ukuzibophezela, futhi kusekela ukusimama kwenhlangano.
Phakathi kobunzima obukhulayo bokuthengiselana kanye nezidingo zokucaca, ukwethula okulungile akuqondwa nje njengesibopho sokuphatha. Kuyisibopho sokuziphatha okuhle nesamasu: ukwakha idumela elihle, ukugcina ukwethembana, nokuqinisekisa ukuthi ulwazi lwezezimali lubonisa ngokwethembeka iqiniso lezomnotho. Ngakho-ke, ukwethula okulungile kwezitatimende zezimali akuyona nje inhloso yokubika kodwa kukhombisa ikhwalithi yokuphatha kanye nokuvuthwa okuphelele kwenhlangano.