Bohlokoa ba Phatlalatso ea Boipuso ea Amerika
Phatlalatso ea Boipuso ea Amerika, e phatlalalitsoeng ka la 4 Phupu, 1776, ke e 'ngoe ea litokomane tsa bohlokoa ka ho fetisisa historing ea United States le lefats'e. Ha ea ka ea tšoaea tsoalo ea sechaba se secha feela empa e boetse e tlisitse phetoho e kholo tseleng eo lefats'e le neng le talima tlhaho ea tokoloho, mmuso le litokelo tsa botho ka eona. Sengoloa sena se tla hlahloba bohlokoa ba Phatlalatso ea Boipuso ea Amerika ho tsoa maikutlong a fapaneng: nalane, lipolotiki, sechaba le filosofi.
Semelo sa Nalane
Bohareng ba lekholo la bo18 la lilemo, likolone tsa Amerika tlas'a puso ea Brithani li ile tsa qala ho ba le ho se khotsofale ho tebileng ka melao ea mmuso oa Brithani. Melao ena e ne e kenyelletsa lekhetho ntle le boemeli, lithibelo tsa khoebo, le mehato e meng ea khatello e kang Melao ea Leeto le Molao oa Tee. Ho se khotsofale hona qetellong ho ile ha baka letoto la liketsahalo, ho kenyeletsoa le Mokha oa Tee oa Boston ka 1773 le lintoa tsa pele tsa Ntoa ea Phetohelo ea Amerika , e qalileng ka 1775.
Qeto ea ho phatlalatsa boipuso ha ea ka ea nkoa habobebe ke baetapele ba bokolone. Ts'ebetso e telele ea ngangisano Kopanong ea Bobeli ea Kontinente qetellong e ile ea fella ka ho theoa ha komiti e neng e fuoe mosebetsi oa ho ngola phatlalatso ea semmuso. Thomas Jefferson o khethiloe e le mongoli oa mantlha, ka menehelo e tsoang ho ba bang ba kang John Adams, Benjamin Franklin, Roger Sherman le Robert R. Livingston.
Dikahare le Molaetsa wa Phatlalatso
Phatlalatso ea Boipuso e na le likarolo tse 'maloa tse kholo. Selelekela se bolela hore ha sechaba se lakatsa ho arohana le ho ikemela, ke tlhaho hore se hlalose mabaka a sona. Karolo ea bobeli, eo hangata e nkoang e le motheo oa filosofi oa tokomane, e hlalosa khopolo-taba ea litokelo tsa botho le mmuso e thehiloeng tumellanong ea batho. Polelo e tsebahalang haholo ho tsoa karolong ena e baleha tjena:
> “Re nka linnete tsena e le tse iponahatsang, hore batho bohle ba bōpiloe ba lekana, hore ba filoe ke ’Mōpi oa bona litokelo tse itseng tse ke keng tsa amohuoa, tseo har’a tsona ho nang le bophelo, tokoloho le ho phehella thabo.”
Phatlalatso e ntan'o hlalosa lethathamo le lelelele la litletlebo kapa "liqoso" khahlanong le Morena George III, ea neng a nkoa e le sesosa se seholo sa karohano ea likolone le Brithani. Lethathamo lena le ne le reretsoe ho bontša hore borabele e ne e le ketso e molaong le e ke keng ea qojoa ka lebaka la puso ea bohatelli e fetohang le ho se tsotelle litokelo tsa bokolone.
Tšusumetso e tobileng le Tšusumetso
Tšusumetso ea motheo ea Phatlalatso ea Boipuso e bile ho amoheloa le ho lumelloa ha likolone tse 13 tsa Amerika e le lichaba tse ikemetseng, tse kopaneng. Mohato ona o fane ka motheo oa molao le oa boitšoaro bakeng sa boiteko ba sesole le ba bodiplomate ba Konferense ea Continental ntoeng khahlanong le Brithani.
Phatlalatso ena e boetse e hohetse tlhokomelo le tšehetso ea lichaba tsa Europe, haholo-holo Fora, eo hamorao e ileng ea fana ka thuso ea sesole le ea lichelete ho Amerika. Selekane le Fora e bile ntlha ea bohlokoa tlholong ea Amerika Ntoeng ea Phetohelo.
Tšusumetso ea Lipolotiki le ea Sechaba
Tšusumetso ea eona e ile ea feta ho amoheloa ha machaba le tlhōlo ea sesole. Phatlalatso ea Boipuso e boetse e thehile motheo oa boitšoaro le oa lipolotiki bakeng sa nts'etsopele ea molao oa motheo oa United States le tsamaiso ea mmuso . Mehopolo mabapi le tokoloho le litokelo tsa botho e hlalositsoeng Phatlalatsong e ile ea fetoha melao-motheo ea motheo eo hamorao e ileng ea kenyelletsoa Molaong oa Motheo oa United States le Bili ea Litokelo.
Kahisanong, tokomane ena e ile ea susumetsa phetoho tseleng eo sechaba se neng se talima litokelo le tokoloho ea motho ka mong ka eona. Le hoja litokelo tse hlalositsoeng Phatlalatsong li ne li sa sebetse ka botlalo ho batho bohle (ho kenyeletsoa makhoba le Matsoalloa a Amerika), e ile ea bula tsela bakeng sa liphetoho tsa morao-rao le mekhatlo ea litokelo tsa sechaba.
Tšusumetso ea Filosofi le ea Lefatše ka Bophara
Mohlomong ka kakaretso, Phatlalatso ea Boipuso ea Amerika e bile le tšusumetso e kholo menahanong ea lipolotiki le ea filosofi lefatšeng ka bophara. Molao-motheo oa hore batho bohle ba na le litokelo tse ke keng tsa tlosoa o ile oa phephetsa taolo ea feudal le borena bo feletseng bo neng bo ntse bo atile lekholong la bo18 la lilemo.
Phatlalatso ena e susumelitse mekhatlo e mengata ea boipuso le litokelo tsa botho lefatšeng ka bophara, ho tloha Phetohelong ea Fora e ileng ea latela lilemo tse mashome a 'maloa hamorao, ho ea ho liphatlalatso tsa boipuso ba linaha tsa Latin America le Asia lekholong la bo19 le la bo20 la lilemo. Melao-motheo e hlalositsoeng Phatlalatsong ea Boipuso e fane ka moralo o matla oa filosofi bakeng sa mekhatlo e loanelang tokoloho le toka lichabeng le litsong tsohle.
Ho nyatsuoa le ho phehisana khang
Ho sa tsotellehe matla a eona a mangata le litšusumetso tse ntle, Phatlalatso ea Boipuso e ne e se ntle le ho nyatsuoa le ho phehisanoa. Tlhahlobo e 'ngoe e kholo e ne e le hore tokomane ena e ne e sa lumellane le ts'ebeliso ea eona ho batho bohle. Bangoli le ba bangata ba saenneng phatlalatso ena e ne e le beng ba makhoba, 'me taba ea bokhoba ha ea ka ea buuoa ho hang sengolong. Phehisano ena e fana ka leseli la bohlokoa ho utloisiseng maemo a rarahaneng a sechaba le a lipolotiki a nakong eo.
Litlhaloso tse ling li tsoa maikutlong a mehleng ena a tebileng haholoanyane litabeng tsa bo-imperialism le bokolone. Tekanyo eo mehopolo ea tokoloho le litokelo tsa botho e phatlalalitsoeng Phatlalatsong ea Boipuso e sebetsang ho Maamerika a Matsoalloa le baahi ba bang ba fokolang e ntse e le taba ea ngangisano.
Qetello
Phatlalatso ea Boipuso ea Amerika ke ntlha ea bohlokoa historing ea lefats'e. Ka ho phatlalatsa tokoloho pusong ea bokolone ea Brithani, tokomane ena ha ea ka ea fana feela ka tumello ea lipolotiki bakeng sa likolone tsa Amerika empa hape e khothalelitse mehopolo ea phetoho mabapi le litokelo tsa botho, tokoloho le demokrasi e tsoelang pele ho susumetsa mekhatlo lefatšeng ka bophara. Leha e se ntle le liphoso le mefokolo ea eona, tšusumetso e ntle ea Phatlalatso e ntse e utloahala kajeno, e leng se etsang hore e be e 'ngoe ea litokomane tse nang le tšusumetso e kholo historing ea batho.
