Ulutala: Malamalama i le Aʻoaʻoga a Lamarck i le Evolusi: O se Iloiloga Loloto
Pendahuluan
O le aʻoaʻoga o le evolusione o se tasi o manatu autū i le biology, o loʻo faʻamatalaina ai suiga i meaola ola i le aluga o taimi. E ui lava e masani ona taʻua Charles Darwin o le "tama o le evolusione," e silia ma le afa seneturi aʻo leʻi lolomiina e Darwin lana galuega, ae na fautuaina e se saienitisi Falani e igoa ia Jean-Baptiste Lamarck lana lava aʻoaʻoga o le evolusione. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou iloiloina loloto ai le aʻoaʻoga a Lamarck i le evolusione, ana sao i le saienisi, ma le mafuaʻaga, e ui lava ina suia mulimuli ane e le aʻoaʻoga a Darwin i le evolusione, ae o ona manatu e tumau pea ona aoga mo le suʻesuʻeina.
O se Talaaga Pupuu o Jean-Baptiste Lamarck
Na soifua mai Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, Chevalier de Lamarck, i le aso 1 o Aokuso, 1744, i Bazentin, Farani. Na amata lana galuega i le militeli seia oo ina faamalosia o ia e lona soifua maloloina e lafoai. Ona liliu atu lea o Lamarck i le saienisi faalenatura ma avea ai ma se tagata taua i le Falemataaga o Talafaasolopito Faalenatura a Farani. I le taimi o lona olaga, na tusia ai e Lamarck ni galuega taua ma faia ni sao taua i vaega eseese, e aofia ai le botany, taxonomy, ma le paleontology.
O le Faavae o le Aʻoaʻoga a Lamarck i le Evolusi
O le aʻoaʻoga a Lamarck i le evolusione, e masani ona taʻua o le “transformism” poʻo le “Lamarckism”, na muamua fautuaina i lana tusi “Philosophie Zoologique” i le 1809. Na tuʻuina mai e Lamarck ni mataupu faavae autū se lua i lana aʻoaʻoga:
1. Tulafono o le Faʻaaogaina ma le Le Faʻaaogaina: Na talitonu Lamarck o totoga poʻo uiga e faʻaaogaina soo e se tagata o le a atiina ae ma faʻamalosia, aʻo totoga poʻo uiga e seasea faʻaaogaina o le a vaivai ma ono mou atu.
2. Tofi o Uiga na Maua: Na finau Lamarck o uiga na maua e se tagata i lona olaga atoa o le a tuufaasolo atu i ana fanau. Mo se faataitaiga, na ia finau o serafi e uumi ua ona sa faaloaloa pea ua o latou tuaa e oo atu i laulaau i luga o laau maualuluga.
O se faʻataʻitaʻiga masani e faʻaaogaina e faʻamatala ai le Lamarckism o le atinaʻeina lea o ua uumi i serafa. E tusa ai ma Lamarck, aʻo taumafai pea serafa e oʻo atu i lau maualuluga, na faasolosolo malie ona faʻaloaloa o latou ua i le tele o augatupulaga.
Faitioga ma Finauga
E ui o Lamarck o se paionia i le faʻalauiloaina o le manatu e mafai ona suia ituaiga o meaola i le aluga o taimi, ae o lana aʻoaʻoga ua feagai ma faitioga tetele, aemaise lava e uiga i le tofi o uiga ua maua. Faatasi ai ma le amataga o kenera faʻaonaponei, ua faʻamaonia le manatu e faʻapea o uiga ua maua e mafai ona tofi faʻasolo. O le faiga a Lamarck e tofi ai e leʻi faʻavae i luga o faʻamaoniga faʻakenera ua tatou iloa nei o le mea autu lea i tua atu o le evolusione.
E le gata i lea, o le aʻoaʻoga o le faʻaaogaina ma le le faʻaaogaina ua faitioina ona o le le mafai ona faʻamatalaina ni mea e sili atu ona lavelave e uiga i le evolusione. Mo se faʻataʻitaʻiga, e le o totoga uma e le faʻaaogaina e mou atu i le aluga o augatupulaga, ma e le o totoga uma e faʻaaogaina e malolosi pe sili atu ona pulea.
O le Matafaioi a le Aʻoaʻoga a Lamarck i le Talafaasolopito o le Biology
E ui ina mulimuli ane faʻamaonia le tele o ana aʻoaʻoga sese, ae o loʻo taʻua pea Lamarck o se paionia taua i le matata o le evolusione biology. O lona lototoa i le fautuaina e mafai ona suia ituaiga o meaola sa matua fou lava mo lona taimi. A o leʻi oʻo ia Lamarck, o le manatu autū o ituaiga o meaola e tumau ma e le suia talu mai lo latou foafoaga.
O le aʻoaʻoga a Lamarck na uunaʻia ai foʻi isi saienitisi e mafaufau i faiga o le evolusione, ma iu ai ina tulaʻi mai ai le aʻoaʻoga a Charles Darwin e uiga i le filifiliga faalenatura. E ui ina lē ioe Darwin i le faiga o le tofi tuufaasolo a Lamarck, ae na ia faailoa mai le taua o Lamarck i le amataina o le finauga e uiga i le evolusione.
O le Aafiaga o Toega o Lamarckism
O le mea e malie ai, o le manatu o Lamarck e uiga i le "aafiaga o le siosiomaga" i uiga e tutusa ma nisi o suʻesuʻega faʻaonaponei i le biology, aemaise lava le epigenetics. E ui e ese mai ia Lamarck, ae o le epigenetics e fautua mai ai e mafai e le siosiomaga ona aʻafia le faʻaalia o kene e aunoa ma le suia o le faʻasologa o le DNA, ma o nisi o nei suiga e mafai ona mautofi. Peitaʻi, o lenei faiga e sili atu ona lavelave nai lo le aʻoaʻoga a Lamarck e uiga i le mautofi tuusaʻo.
I'uga
E ui i ona vaivaiga, ae sa i ai se sao taua i le talafaasolopito o le saienisi e le aʻoaʻoga a Lamarck e uiga i le evolusione. O Lamarck o se tagata mafaufau lototoa na ia tuleia tuaoi o le malamalama o lona vaitaimi. E ui ina sa le mafai ona ia faamatala saʻo auala o le evolusione, ae sa ia saunia le ala mo isi e suʻesuʻe ai fesili e uiga i le amataga ma le atinaʻeina o le ola i le Lalolagi.
O le aʻoaʻoina mai le talafaasolopito o le saienisi, e pei o le aʻoaʻoga a Lamarck i le evolusione, e maua ai e i tatou se malamalamaga sili atu i le auala e atiina ae ai le malamalama ma le auala e oo lava i mea sese faasaienisi e mafai ai ona saunia le ala mo ni sailiga fou ma sili atu ona saʻo. E aʻoaʻoina i tatou e Lamarckism o le tatala i manatu fou, e tusa lava pe le o saʻo uma, o se laasaga taua tele i le sailiga o le upumoni faasaienisi.