Ulutala: O le Aafiaga o le Tulaga Fa'ale-Nu'u o Initonesia
Pendahuluan
O Initonesia o le atunuu o atumotu aupito tele i le lalolagi, e aofia ai motu e silia ma le 17.000 o loʻo salalau solo i le ekueta. O le tulaga o le eleele o Initonesia e tulaga ese ma faigata, aua o loʻo i le feiloaʻiga o papa tektonika tetele e tolu: o le Papa Eurasia, le Papa Indo-Australian, ma le Papa Pasefika. O lenei nofoaga e maua ai e Initonesia le tele o punaoa faalenatura ma e lamatia ai foi i mala faalenatura. O lenei tusiga o le a faamatala ai le aafiaga o le tulaga o le eleele o Initonesia i vaega eseese o le olaga, mai punaoa faalenatura ma turisi e oo atu i lamatiaga faalenatura.
Punaoa faanatura
1. Tamaoaiga o Minerale ma le Malosiaga
O le tulaga o le eleele o Initonesia i le itulagi e taʻua o le Pacific Ring of Fire e maua ai ni faʻamanuiaga i le tulaga o le tele o minerale ma punaoa o le malosi. E tele naua teuga o le kopa, auro, nickel, ma le apamemea a Initonesia. Mo se faʻataʻitaʻiga, o le maina o Grasberg i Papua o se tasi o maina auro ma kopa aupito tele i le lalolagi. E le gata i lea, o itulagi e pei o Kalimantan ma Sumatra e mauʻoa i le malala ma le suauʻu. O lenei tamaoaiga ua tele sona sao i le tamaoaiga o le atunuʻu i le tulaga o oloa e auina atu i fafo ma tupe maua a le setete.
2. Eseesega o Meaola
O le fausaga faigata o le eleele o Initonesia e fesoasoani foi i lona eseesega o meaola eseese. O le tele o atumauga ma ituaiga eleele eseese e mafua mai i gaoioiga a le mauga mu e fausia ai ni nofoaga tulaga ese e lagolagoina ai le tele o laau ma manu. Ua lauiloa Initonesia o se atunuu e tele ai meaola eseese ma le tele o ituaiga o meaola e maua mai i le natura, e pei o le tarako Komodo i Nusa Tenggara ma le orangutan i Kalimantan ma Sumatra.
3. Eleele Mauga Mumu Lelei
E ui o le pāpā o mauga mu, ae iu lava ina maua ai le eleele mauga mu e matuā lafulemu. O lenei ituaiga eleele e tele ai minerale e taua mo le tuputupu aʻe o laau. O le mea lea, o le tele o fanua faatoaga lafulemu i Initonesia, aemaise lava i motu o Java ma Bali, o le taunuuga lea o lenei eleele mauga mu. O lenei mea ua avea ai Initonesia ma se tasi o atunuu e gaosia tele ai oloa faatoaga eseese, e pei o le araisa, kofe, ma mea manogi.
Turisi
4. Nofoaga e Turisi ai Tagata Tafafao Maimoa i Mauga Mu
O le iai o mauga mu o loʻo ola ma mauga mu o loʻo moe i Initonesia ua mafua ai ona tosina mai tagata tafafao maimoa. O le Mauga o Bromo i East Java ma le Mauga o Rinjani i Lombok o ni faʻataʻitaʻiga ia o nofoaga lauiloa i totonu o le atunuʻu ma turisi faʻavaomalo. O mea tutupu faʻale-natura e pei o lua mauga mu, vaituloto o mauga mu, ma vai vevela o ni mea e tosina mai ai tagata tafafao maimoa tulaga ese.
5. Matagofie i lalo o le sami
O lo'o i totonu o se itulagi e ta'ua o le Coral Triangle, o le nofoaga lea e maua ai le tele o ituaiga o 'amu'amu e sili ona tamaoaiga i le lalolagi. O lenei itulagi e ofoina atu ai ni nofoaga e le mafaatusalia mo turisi i le sami, e pei o Raja Ampat i Sisifo Papua ma Bunaken i Matu o Sulawesi. O le matagofie o ona 'amu'amu'amu ma le tele o meaola eseese i lalo o le vai e avea ai Indonesia ma parataiso mo i latou e fiafia i le maulu ma le sami.
Lamatiaga Fa'ale-Siosiomaga
6. Gaoioiga o Mafuiʻe ma Mauga Mu
O le tulaga o le eleele o Initonesia i le fetaulaiga o papa tektonika e tolu e faigofie ai ona aliaʻe mafuiʻe ma mauga mu. O nisi o mala tetele na aʻafia ai Initonesia e aofia ai le mafuiʻe ma le tsunami i Aceh i le 2004 ma le pa o le Mauga o Merapi i Yogyakarta. O lenei gaioiga malosi o mafuiʻe e manaʻomia ai le malo ma tagata lautele e mataala ma sauniuni mo mala e ono tulaʻi mai.
7. Galue o le sami
I le avea ai o se atunuu i le sami e siomia e le tele o vasa, o loo lamatia foi Initonesia i galu tetele. E mafai e mafuiʻe i lalo o le sami ona mafua ai galu tetele o galu tetele, lea e mafai ona i ai ni aafiaga matautia i nuu i le talafatai. O le galu tele i Aceh, lea na faaleagaina ai le tele o le talafatai o Sumatra i le 2004, na avea ma faamanatu o le taua o faiga lapatai vave ma le sauniuniga a le nuu i le feagai ai ma lenei faamataʻu.
Fa'aitiitia Fa'alavelave
8. Faiga Lapataʻiga Vave ma le Pulega o Faʻalavelave Faʻafuaseʻi
Ina ia faʻaitiitia le aʻafiaga o faʻalavelave faʻalenatura, ua atiaʻe e Initonesia se faiga faʻaleleia atili o lapataiga vave ma le pulega o faʻalavelave faʻafuaseʻi. O le Ofisa o le Vaʻai Tau, Tau, ma le Geophysics (BMKG) ma le Ofisa Faʻaleatunuu mo Pulega o Faʻalavelave Faʻafuaseʻi (BNPB) e nafa ma le mataʻituina o gaioiga o mafuiʻe ma le tau e tuʻuina atu ai faʻamatalaga ma lapataiga vave i tagata lautele.
9. Aʻoaʻoga ma le Malamalamaaga Lautele
E taua tele a'oa'oga faifai pea a le lautele ma le fa'alauiloaina o fa'alavelave fa'afuase'i e uiga i lamatiaga ma le fa'aitiitia o fa'alavelave. O fa'ata'ita'iga o fa'alavelave fa'afuase'i, a'oa'oga tali atu i fa'alavelave fa'afuase'i, ma le tu'ufa'atasia o le malamalama i fa'alavelave fa'afuase'i i totonu o mataupu fa'alea'oa'oga e mafai ona fa'aleleia atili ai le sauniuni o le alalafaga mo fa'alavelave fa'afuase'i.
I'uga
O le tulaga o le eleele o Initonesia e iai luʻitau faigata, e le gata i le avea ai ma puna o punaoa faalenatura tulaga ese ae faapea foi ma se lamatiaga tele o mala faalenatura. O ona punaoa o minerale, malosiaga, ma le tele o ituaiga eseese e maua ai ni aogā taua tau tamaoaiga ma le siosiomaga. Peitaʻi, o le lamatiaga o mala faalenatura e pei o mafuiʻe, mauga mu, ma tsunami e manaʻomia ai le puleaina ma le faaeteete e ala i ni fuafuaga lelei e faaitiitia ai le aafiaga.
E taua tele taumafaiga a le malo ma le auai o le lautele i le sauniuni mo faalavelave faafuasei i le faaitiitia o mea e ono faaleagaina. Faatasi ai ma le pulega lelei o tulaga lamatia ma le faaaogaina gafataulimaina o punaoa faalenatura, e mafai e Initonesia ona faamautinoa o lona tulaga i le eleele e avea ma se aseta taua mo le atinaeina o le atunuu i le lumanai.