Malamalama i le Sootaga i le va o le Fausaga ma le Galuega a le Sela

Malamalama i le Sootaga i le va o le Fausaga ma le Galuega a le Sela

O sela o vaega autū ia o le olaga, e fausia ai ituaiga uma o mea ola. O le malamalama i le fausaga ma le galuega a le sela e taua tele i le malamalama i le lavelave o le olaga, mai meaola e tasi le sela i manu ma laau e sili atu ona lavelave. O le fausaga o se sela e fuafua tonu lava lana galuega, ma o vaega taʻitasi o le sela e iai lana matafaioi faapitoa e fesoasoani i le soifua maloloina lautele ma le galuega a le meaola. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou suʻesuʻeina ai le sootaga vavalalata i le va o le fausaga ma le galuega a le sela ma le auala e lagolagoina ai e lenei fegalegaleaiga le olaga.

I. Faatomuaga i Sela

E mafai ona fa'atusaina sela i ni "fale gaosimea laiti" o lo'o i ai vaega eseese ma galuega fa'apitoa. O vaega ta'itasi, po'o organelle, i totonu o se sela e iai lona fausaga fa'apitoa e mafai ai ona fa'atino galuega fa'apitoa. E a'afia fo'i sela i faiga fa'aola eseese e taua mo le ola o meaola ola, e pei o le metabolism, vaevaega, ma le tali atu i mea fa'aosofia.

II. Fausaga ma Galuega Faavae o le Sela

I se tulaga lautele, e mafai ona vaevaeina sela i ni vaega autu se lua: sela prokaryotic ma sela eukaryotic. O sela prokaryotic, e pei o siama, e leai se nucleus moni ma ni organelles e fusifusia i le membrane. I se faatusatusaga, o sela eukaryotic, e maua i manu, laau, fungi, ma protists, e iai se nucleus ua faauigaina ma ni organelles e sili atu ona lavelave e fusifusia i le membrane.

1. Ufiufi o le Sela

O le membrane o le sela o se vaega ga'o e si'omia ai sela, e fai ma pa puipui e mafai ona fa'asusuina. O lana galuega autū o le puipuia lea o mea o lo'o i totonu o le sela ma fa'atonutonu le fe'avea'i o molela'au i totonu ma fafo o le sela. O lenei fausaga e mafai ai ona fa'aliliuina fa'apitoa mea i le fesoasoani a porotini felauaiga, e lagolagoina ai le homeostasis o le sela.

FAITAU FOI  Fa'ata'ita'iga o fesili e talanoaina ai Felauaiga i La'au

2. Nukleus

O le nucleus o le nofoaga autu lea e pulea ai sela eukaryotic, o loʻo i ai mea tau kenera (DNA). O lenei fausaga e siʻomia e se membrane nucleus, lea e puipuia ai mea tau kenera mai le faʻaleagaina. O le galuega autū a le nucleus o le faʻatonutonuina lea o gaioiga a le sela, e aofia ai le tuputupu aʻe, metabolism, ma le faʻaputuga o porotini e ala i le faʻaliliuga o kenera.

3. Mitokondria

E masani ona ta'ua Mitochondria o "fale e malosi ai" o sela ona latou te gaosia le adenosine triphosphate (ATP) e ala i le manava o sela. O le fausaga tele-vaega o mitochondria faatasi ai ma lona membrane i totonu ua gaugau (cristae) e faateleina ai le lelei o le gaosiga o le malosi o sela.

4. Ribosomes

O Ribosomes o ni vaega o porotini ma RNA e nafa ma le faia o porotini. E mafai ona maua i latou o loʻo opeopea saoloto i totonu o le cytoplasm pe pipii atu i le endoplasmic reticulum. E faʻaliliu e Ribosomes faʻamatalaga tau kenera o loʻo faʻailoaina i le mRNA e gaosia ai ni filifili polypeptide ona suia lea i ni porotini aoga.

5. Endoplasmic Reticulum (ER)

E mafai ona vaevaeina le ER i ni ituaiga se lua: ma'a'a ma lamolemole. O le ER ma'a'a, e tumu i ribosomes, e a'afia i le fa'aputuga o porotini ma le fa'agasologa muamua o polypeptides. I le taimi nei, o le ER lamolemole e a'afia i le fa'aputuga o lipids ma le fa'amamāina o mea mai vaila'au. O le fausaga lautele o le ER i totonu o le sela e mafai ai ona fa'aleleia lelei le felauaiga o mole.

FAITAU FOI  Teoria mai le Prokaryotic i le Eukaryotic

6. Meafaigaluega a Golgi

O le masini Golgi e nafa ma le suia, afifiina, ma le tufatufaina atu o porotini ma ga'o e gaosia e le ER. O lenei fausaga e aofia ai ni faaputuga o pa'u mafolafola e mafai ai ona suia malie ma afifiina mea o le sela mo le fa'aaogaina i totonu ma fafo atu o le sela.

7. Lysosomes ma Peroxisomes

O lo'o iai i Lysosomes ni enzymes digestive e fa'aleagaina ai otaota ma mea e le mana'omia. E ui e tutusa, ae o Peroxisomes e aofia tele i le fa'a'oksizenina o ga'o ma le fa'amamāina o mea leaga. O le fausaga e tasi le membrane o organelles uma e lua e fa'amautinoa ai e le fa'aleagaina e enzymes digestive isi vaega o le sela.

III. Fegalegaleaiga o le Fausaga ma le Galuega i Faagasologa Fa'aola o Sela

1. Fa'asologa ma Felauaiga o Porotini

O le faagasologa o le faia o porotini e aofia ai le fegalegaleaiga o vaega eseese o le sela e pei o le nucleus, ribosomes, ER, ma le Golgi apparatus. O le DNA i totonu o le nucleus e fa'aliliuina i totonu o le mRNA, lea e fa'aliliuina e ribosomes i le ER, e fa'aalia ai le auala e lagolagoina ai e le fausaga o nei vaega a latou galuega i le faia o porotini.

2. Gaosiga ma le Faʻaaogaina o le Malosiaga

E gaosia e le Mitochondria le ATP, lea e fa'aaogaina e fai ma malosiaga e toetoe lava o faiga uma o sela. O le fausaga tulaga ese o le mitochondria, fa'atasi ai ma lona membrane fa'alua ma gaugau, e fa'ateleina ai le lautele o le fogaeleele mo tali fa'akemikolo, ma fa'ailoa mai ai se lelei fa'atulagaina e lagolagoina ai lana galuega fa'amalosia.

FAITAU FOI  Faʻataʻitaʻiga o fesili e talanoaina ai le aofaʻi o chromosomes

3. Fa'ateleina ma le Vaevaega o le Sela

O le vaevaega o sela, po'o le mitosis, o se faiga faigata e aofia ai le fa'amaopoopoina o fausaga eseese. O Microtubules ma le cytoskeleton e maua ai le fausaga mo le vaevaeina o chromosomes ua faaluaina, ma ia mautinoa o lo'o maua e sela ta'itasi le mea tutusa tau kenera.

IV. Taunuuga o le Fa'aletonu o le Fa'atulagaga i le Galuega a le Sela

O le le paleni o le fausaga po'o fa'aletonu i vaega o le sela e mafai ona o'o atu ai i le fa'aletonu matuia. Mo se fa'ata'ita'iga, o fesuia'iga o le tino e a'afia ai enzymes i lysosomes e mafai ona o'o atu ai i fa'aletonu matuia o le teuina o lysosomal. O le malamalama i le auala e mafai ai e le fa'alavelaveina o le fausaga o le sela ona o'o atu ai i le fa'aletonu o le galuega e mafai ona fesoasoani i le su'esu'eina ma le togafitia o tulaga fa'afoma'i.

V. Faaiuga

O le fesootaʻiga i le va o le fausaga ma le galuega a le sela o se maa faavae autū lea o le biology o sela. O vaega taʻitasi o se sela e iai lona fausaga ua mamanuina faapitoa e faʻataunuʻu ai lana galuega, ma o le malamalama loloto i lenei sootaga e maua ai ni malamalamaaga taua i le tele o vaega, mai suʻesuʻega faʻavae i faʻaoga faafomaʻi. E ala i lenei malamalamaga, e mafai ona tatou malamalama atili ai i le faʻatulagaina ma le fesoʻotaʻiga o le olaga i le tulaga o sela, ma le auala e mafai ai e mea sese laiti i le fausaga ona i ai ni aʻafiaga loloto i le galuega. O suʻesuʻega atili i le biology o sela o loʻo faʻaauau pea ona faʻaalia ai mealilo faigata o le auala e tausia ai le ola, ma uunaʻia ai i tatou e faʻaauau pea ona aʻoaʻoina ma faʻaaoga lenei malamalama mo le manuia o tagata soifua.

Taofi faamatalaga