Fa'atusatusaga o Gini

Gini Coefficient: Fuaina o le Lē Tutusa o le Tamaoaiga i le Sosaiete

Pendahuluan

O le Gini coefficient o se tasi o meafaigaluega fa'amaufa'ailoga e masani ona fa'aaogaina e fua ai le le tutusa o tupe maua po'o le tufatufaina atu o le tamaoaiga i totonu o se faitau aofa'i. Na fa'alauiloa e le tagata fa'amaufa'ailoga Italia o Corrado Gini i le 1912, ua avea ma fa'ailoga taua i le au'ili'iliga tau tamaoaiga ma agafesootai, aemaise lava i le iloiloina o faiga fa'avae mo le tutusa ma le soifua manuia lautele.

Manatu ma Fua Fa'atatau

O le Gini coefficient e faʻaalia o se numera i le va o le 0 ma le 1, e ui lava e mafai foi ona faʻaalia o se pasene i le va o le 0 ma le 100. O le tau o le 0 e faʻaalia ai le tutusa atoatoa, lea e tutusa ai tupe maua a tagata taʻitoʻatasi poʻo aiga uma. I se isi itu, o le tau o le 1 e faʻaalia ai le le tutusa atoatoa, lea e pulea ai e le tagata e toʻatasi poʻo aiga uma tupe maua poʻo le tamaoaiga. I le faʻamatematika, o le Gini coefficient e fuafuaina e ala i le faʻatusatusaina o le eria i lalo o le Lorenz curve, lea e faʻatusalia ai le tufatufaina faʻaopoopo o tupe maua.

O le Lorenz curve o loʻo faʻaalia ai le pasene faʻaopoopo o tupe maua e maua e le pasene faʻaopoopo o le faitau aofaʻi. O le mamao ese o le Lorenz curve mai le laina tutusa (o le laina faʻalava e faʻaalia ai le tufatufaina atoatoa), o le tele foʻi lea o le le tutusa i totonu o lena sosaiete.

Metotia o le Fa'atatauga

Ina ia malamalama i le auala e fuaina ai le Gini coefficient, e tatau ona tatou tilotilo i le auala e fuafuaina ai. O se tasi o auala e fuafua ai le Gini coefficient o le faʻaaogaina lea o le fua faʻatatau:

FAITAU FOI  Manatu o le Fa'asinomaga o Tau

G = 1 – 2 ∫(L(p)) dp

lea o le G o le Gini coefficient, L(p) o le Lorenz curve, ma le p o le pasene o le faitau aofaʻi. E masani ona faia ni fuafuaga faʻatino e ala i le faʻatulagaina o tupe maua a tagata taʻitoʻatasi poʻo aiga i le faʻasologa faʻasolosolo, ona fuafua lea o lo latou tufatufaga faʻaputu.

Fa'aoga ma le Taua o le Gini Coefficient

I le tele o atunuu, o le Gini coefficient e faʻaaogaina o se faʻailoga e iloilo ai le tutusa o le tamaoaiga ma fesoasoani i le faʻatulagaina o faiga faʻavae a le malo. O se tau maualuga e mafai ona faʻamalosia ai malo e faʻatino faiga faʻavae o le toe tufatufaina o le tamaoaiga, e pei o lafoga faʻasolosolo poʻo fesoasoani i vaega e maualalo tupe maua, e faʻaitiitia ai le va o le tamaoaiga.

I se tulaga fa'alelalolagi, e mafai e le Gini coefficient ona fesoasoani e fa'atusatusa le le tutusa i le va o atunu'u. Mo se fa'ata'ita'iga, o atunu'u Nordic e pei o Nouei ma Suetena e masani ona maualalo le Gini coefficient ona o a latou faiga fa'aagafesootai e lagolagoina ai le soifua manuia ma le toe tufatufaina atu o tupe maua. I se isi itu, o atunu'u tau atia'e po'o atunu'u o lo'o a'afia i fa'alavelave tau tamaoaiga e ono maualuga atu le Gini coefficient ona o le le tutusa o le tufatufaina atu o punaoa.

Mea e Mafua ai le Lē Tutusa

E tele mea e mafai ona fesoasoani i le tulaga o le lē tutusa i totonu o le sosaiete, lea e aʻafia tuusaʻo ai le Gini coefficient. O nisi o mea taua e aofia ai:

1. A'oa'oga: O le le tutusa o avanoa i a'oa'oga lelei e mafai ona i'u ai i le eseesega i le mafai ona maua ni galuega talafeagai, ma fa'ateleina ai le le tutusa o tupe maua.

FAITAU FOI  Tamaoaiga Faafuainumera

2. Galuega ma Totogi: O se maketi o galuega e le tutusa i tulaga o le sapalai ma le manaʻoga e mafai ona mafua ai le tele o eseesega o totogi i le va o vaega.

3. Faiga Fa'avae mo Lafoga ma le Toe Tufatufaina: O se faiga o lafoga e le fa'asolosolo ma le leai o ni fesiitaiga o totogi fa'aagafesootai e mafai ona fa'alauteleina ai le va o tupe maua i totonu o le sosaiete.

4. Avanoa i Tupe Faavae ma Aitalafu: O le mafai ona maua tupe faavae faapisinisi ma aitalafu e mafai ona faateleina ai avanoa tau tamaoaiga ma le tamaoaiga, ia e le tutusa ona maua e tulaga uma o le sosaiete.

A'afiaga o le Lē Tutusa

O le maualuga o le lē tutusa i totonu o se atunuu po o se itulagi e lē gata ina i ai ni aafiaga tau tamaoaiga ae faapea foi i aafiaga lautele ma faaupufai. O nisi o nei aafiaga e aofia ai:

– Le Lē Mautū o le Va fealoa’i ma le Fa’apolokiki: O le lē tutusa tele e mafai ona fa’aosofia ai le lē fiafia o le va fealoa’i, ma i’u ai i le vevesi po’o le lē mautū o le fa’apolokiki. E mafai ona fa’alavelaveina ai le tuputupu a’e o le tamaoaiga i se taimi umi.

– Mea e Fa'alavelaveina ai le Atina'eina o le Tamaoaiga: A maualuga le le tutusa, o le a taula'i le fa'aaogāina o tupe i vaega maualuluga, ma fa'alavelaveina ai le atina'eina o le maketi i totonu o le atunu'u lea e tatau ona avea ma afi o le tuputupu a'e o le tamaoaiga.

– Fa'aleagaina o le Faatuatuaga Fa'aagafesootai: O le va tele i le va o ē mau'oa ma ē matitiva e mafai ona fa'avaivaia ai le lagona o le felagolagoma'i fa'aagafesootai, fa'aleagaina ai feso'ota'iga fa'aagafesootai ma le faatuatuaga i le va o tagatanuu.

FAITAU FOI  Malosiaga ma Vaivaiga o le BUMD

Taumafaiga e Fa'aitiitia ai le Lē Tutusa

O le taulimaina o le lē tutusa e manaʻomia ai se fuafuaga atoatoa ma ni faiga faʻavae gafataulimaina. O nisi o taumafaiga e ono mafai ona faia e aofia ai:

– A'oa'oga Lelei ma Taugofie: O le fa'aleleia atili o avanoa ma le tulaga lelei o a'oa'oga e mafai ona maua ai avanoa tutusa ma fa'aitiitia ai le eseesega o tupe maua i le lumana'i.

– Faiga Fa'avae mo le Toe Fuata'iga o Lafoga ma le Toe Tufatufaina: O le fa'alauiloaina o se faiga fa'agasolo o lafoga ma le fa'ateleina o feso'ota'iga fa'aagafesootai ma fesoasoani tau tupe e mafai ona fesoasoani i le toe tufatufaina atu o tupe maua.

– Fa'amalosia o le Tamaoaiga ma Avanoa mo Aitalafu: O le lagolagoina o pisinisi laiti ma feololo ma le tu'uina atu o avanoa lautele i aitalafu ma tupe fa'avae a pisinisi e mafai ona fa'aitiitia ai le fa'alagolago i le tamaoaiga i ni nai vaega.

– Fa'amalosia o le Puipuiga Lautele: O se faiga malosi o le puipuiga lautele e mafai ona puipuia ai vaega e maualalo tupe maua mai fa'alavelave tau tamaoaiga ma lagolagoina le mautu lautele.

I'uga

O le Gini coefficient o se meafaigaluega taua mo le fuaina ma le malamalama i le lē tutusa o le tamaoaiga i totonu o se atunuu po o se itulagi. Faatasi ai ma lona taua e aafia ai faiga faavae tau tamaoaiga ma agafesootai, o le auiliiliga e faaaoga ai le Gini coefficient e maua ai ni malamalamaaga loloto i le tulaga o le tutusa i totonu o se sosaiete. E ui o luitau e faigata, ae faatasi ai ma fuafuaga sa'o ma le tautinoga malosi faapolokiki, e mafai ona faaitiitia le lē tutusa, ma fausia ai se sosaiete e sili atu ona tonu ma manuia mo tagata uma.

Taofi faamatalaga