Galuega a Amino Acids i le Tino
O amino acids o mea ia e fausia ai le porotini, e taua tele i toetoe lava o faiga uma o le tino o le tagata. A tatou 'ai mea'ai e tele ai porotini—e pei o aano o manu, i'a, fuamoa, susu, nati, ma tempeh—e fa'aleagaina e le tino le porotini i amino acids. Ona toe fa'aaogaina lea o nei amino acids e fausia ma toe fa'aleleia ai aano o manu, gaosia ai enzymes ma hormones, ma e o'o lava i le lagolagoina o le puipuiga o le tino. Ona o le tele o a latou galuega, e masani ona ta'ua amino acids o "mea e fausia ai le ola," e fesoasoani i le tino ia maloloina ma galue lelei.
O a Amino Acids?
I se faaupuga faigofie, o amino acids o ni molela'au e aofia ai le kaponi, haitorosene, okesene, naitorosene, ma, i nisi tulaga, le sulfur. E fa'aaogaina e le tino o le tagata pe tusa ma le 20 amino acids taua e fausia ai porotini. O nei amino acids ua vaevaeina i ni vaega se tolu: amino acids taua, e le taua, ma amino acids e mana'omia fa'apitoa.
1. O amino acids taua o amino acids ia e le mafai e le tino ona gaosia i le tele e lava ma e tatau ai ona maua mai mea'ai.
2. E mafai e le tino lava ia ona gaosia amino acids e lē taua.
3. E masani lava ona gaosia e le tino ia amino acids fa'apitoa, ae i lalo o nisi o tulaga—e pei o ma'i, atuatuvalega ogaoga, manu'a, po'o le tuputupu a'e—e fa'ateleina le mana'oga o lea e mana'omia ai nisi mea'ai e 'ai.
E taua le malamalama i ituaiga o amino acids ina ia tatou iloa ai le mafuaʻaga e taua tele ai se taumafa paleni e aofia ai porotini lelei mo le lagolagoina o le soifua maloloina.
Galuega a Amino Acids i le Tino
1. Fausiaina ma Toe Faaleleia o Aano o le Tino
O le galuega sili ona lauiloa a amino acids o le fausiaina lea o porotini, e manaʻomia e fausia ma toe faʻaleleia ai aano. O maso, paʻu, lauulu, fao, ma totoga eseese e manaʻomia le porotini e fai ma poloka faufale. A tupu se faʻaleagaina o aano—mo se faʻataʻitaʻiga, pe a uma se faamalositino, manuʻa, poʻo le taimi e faʻamalolo ai manuʻa—e manaʻomia e le tino amino acids e faʻavavevave ai le toe faʻaleleia o sela ma le toe faʻafouina o aano.
Mo tagata ta'a'alo malolosi, e taua tele amino acids mo le toe fa'aleleia o maso. O nisi amino acids, e pei o leucine, isoleucine, ma le valine (e masani ona ta'ua o BCAAs), e a'afia i le fa'aputuina o porotini o maso ma fesoasoani e fa'aitiitia ai le fa'aleagaina o maso pe a uma se fa'amalositino malosi.
2. Fausiaina o Enzymes e Fa'atonutonu ai Tali Fa'afoma'i
O enzymes o ni "mea e fa'aosofia ai le gaioi" e fa'avavevave ai tali fa'akemikolo i totonu o le tino—e aofia ai le fa'agae'eina o mea'ai, gaosiga o le malosi, fausiaina o le DNA, ma le tele o isi faiga. O enzymes e tele lava ina faia i porotini, ia e maua mai i amino acids. A aunoa ma le lava o amino acids, e mafai ona fa'aitiitia le gaosiga o enzyme, ma i'u ai i faiga fa'asolosolo e le lelei tele.
Mo se faʻataʻitaʻiga, e fesoasoani enzymes digestive e talepe carbohydrates, gaʻo, ma porotini i ni foliga e mafai ona mitiia. Afai e faʻaletonu le galuega a le enzyme , e mafai e le tino ona aʻafia i faʻafitauli i le faʻagasologa o le manava ma le mitiia o meaʻai.
3. Fesoasoani i le Gaosiga o Hormone ma Fa'atonutonu Galuega a le Tino
E tele homone e gaosia mai amino acids po'o porotini. E galulue hormones o ni "avefe'au" e fa'atonutonuina ai le tele o galuega—mai le tuputupu a'e ma le metabolism i le lagona ma e o'o lava i le faiga fanautama.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o le homone insulin, lea e faʻatonutonuina ai le maualuga o le suka i le toto, o se homone e faʻavae i porotini. A aunoa ma se sapalai lava o amino acids, e mafai ona faʻalavelaveina le gaosiga o nisi o hormones, ma aʻafia ai le paleni o faiga o le tino.
4. Lagolagoina le Puipuiga o le Tino
E manaʻomia e le puipuiga o le tino ni porotini e fausia ai ni antibodies ma vaega eseese o puipuiga a le tino. O antibodies o porotini ia e fesoasoani i le tino e iloa ma tau ma siama, siama, ma isi mea mai fafo. E faʻaaogaina foʻi amino acids e fausia ai ni sela ma ni mole mole e puipuia ai le tino e faʻatino ai ni tali mumū.
Afai e le lava le polotini ma le amino acid e 'ai, e ono faigofie ai ona a'afia se tagata i fa'ama'i, e ono telegese ai le fa'amalologa o manu'a, ma e ono umi se taimi e toe malosi ai mai se ma'i.
5. Avea ma Punaoa o le Malosiaga pe a Manaomia
E ui o puna autū o le malosi o le tino o ga'o ma karbohitā, ae e mafai fo'i ona fa'aaogaina amino acids mo le malosi pe a le lava le kalori e 'ai. I le taimi o le anapogi umi, taumafa e matua maualalo lava kalori, po'o le fa'amalositino malosi e aunoa ma le lava o le malosi e 'ai, e mafai e le tino ona talepeina porotini i amino acids mo le malosi.
Peita'i, o le fa'aaogaina o amino acids mo le malosi e le o se mea lelei tele, auā e tatau ona sili atu le taula'i o le porotini i le toe fa'aleleia ma le tausiga o a'ano. Afai e fa'aauau pea lenei mea mo se taimi umi, e mafai e le tino ona a'afia i le leiloa o maso.
6. Fesoasoani i le Felauaiga ma le Teuina o Mea Taua
O nisi porotini e galulue e feavea'i pe teuina mea taua i le toto. O le Hemoglobin, mo se fa'ata'ita'iga, e feavea'i le okesene mai mama i le tino atoa. O le Hemoglobin e aofia ai amino acids, ma o lona iai e taua tele mo le fa'amautinoaina o lo'o maua e totoga le okesene lava.
E le gata i lea, o porotini e iai ga'o, vaitamini e solo i ga'o, ma nisi minerale ina ia mafai ona fa'aaogaina e sela o le tino. I se isi faaupuga, o amino acids e le gata ina fausia ai le fausaga o le tino ae lagolagoina ai fo'i le tufatufaina atu o mea'ai.
7. Tausia le paleni o le vai ma le pH
E fesoasoani porotini i le toto e faatumauina le paleni o le vai i le va o alatoto ma aano. A maualalo nisi o porotini, e mafai ona faalavelaveina le paleni o le vai ma ono mafua ai le fula (edema).
E fesoasoani fo'i amino acids i le tausia o le paleni o le acid-base (pH) o le tino e ala i faiga fa'apa'u. E tatau i le tino o le tagata ona tausia le pH o le toto i totonu o se vaega vaapiapi ina ia mafai ai e totoga ona galue lelei. O le paleni o le pH ua fa'aletonu e mafai ona a'afia ai le galuega a le enzyme, metabolism, ma le fa'atinoga o totoga.
8. Lagolagoina le Galuega a le Fai'ai ma le Lagona
O nisi amino acids e fai ma mea e fa'asolo ai neurotransmitters, o vaila'au ia e fesoasoani i sela o neula e fesoota'i. Mo se fa'ata'ita'iga:
– E fesoʻotaʻi le Tryptophan ma le gaosiga o le serotonin, lea e iai sona sao i le faʻatonutonuina o lagona ma le moe.
– E fesoʻotaʻi le Tyrosine i le gaosiga o le dopamine ma le norepinephrine, lea e aʻafia ai le faʻamalosiʻau, taulaʻi, ma le tali atu i le atuatuvale.
O le mea lea, o le lava o le taumafaina o amino acid e mafai ona lagolagoina ai le galuega faatino o le mafaufau ma le mautu o lagona, e ui lava o mea tau mafaufau ma le olaga e taua tele.
Punaoa o Amino Acids mai Mea'ai
O punaoa sili ona lelei o amino acids e sau mai meaʻai e tele ai porotini. I se tulaga lautele, o porotini manu (aano o manu, iʻa, fuamoa, ma le susu) e taʻua o "porotini atoatoa" aua o loʻo i ai uma amino acids taua i le tele e lava. Peitaʻi, e mafai foʻi e porotini laʻau ona faʻamalieina manaʻoga o amino acid pe a tuʻufaʻatasia lelei, mo se faʻataʻitaʻiga:
– Araisa ma pi
– Falaoa saito atoa ma le pata pinati
– Tempeh ma fuala'au 'aina ma saito
Mo tagata o loʻo taumafa i meaʻai laʻau poʻo le vegan, o le tele o punaʻoa o porotini e maua mai i laʻau e taua tele i le faʻamautinoaina o loʻo faʻamalieina uma amino acids taua.
Fa'ato'a
E taua tele amino acids mo le soifua maloloina, auā e aofia ai i le fausiaina o maso ma aano, gaosiga o enzyme ma hormones, lagolagoina o le puipuiga o le tino, ma e oʻo lava i le galuega a le faiʻai. I le 'aiina o se taumafataga paleni ma eseese e tele ai porotini, e maua ai e le tino ni amino acids e lava e faatino ai galuega taua eseese. I le iuga, o le tausia o le taumafaina o porotini e le gata i le fausiaina o maso, ae faapea foi i le lagolagoina o toetoe lava o faiga uma o le tino ina ia galulue lelei i aso uma.