Auala e Amata ai le Fa'afaigaluegaina o le Unit Link
O inisiua e fesoʻotaʻi ma iunite o se oloa tau tupe lauiloa i Initonesia, e tuʻufaʻatasia ai le puipuiga o inisiua ma tupe teufaafaigaluega i totonu o se inisiua e tasi. Mo nisi, e foliga mai e faigofie inisiua e fesoʻotaʻi ma iunite: o le totogiina o se pili masani e maua ai le puipuiga o le ola ae ofoina atu ai foʻi le avanoa mo le tuputupu aʻe e ala i meafaigaluega faʻafaigaluega. Peitaʻi, ona o lo latou natura "lua-i-le-tasi", o inisiua e fesoʻotaʻi ma iunite e masani ona oʻo atu ai i le le malamalama—aemaise lava pe a faʻatauina e aunoa ma le malamalama i le fausaga o tau, tulaga lamatia, ma le faʻaaogaina. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai le auala e amata ai ona teu faʻafaigaluega i inisiua e fesoʻotaʻi ma iunite, laʻasaga i lea laʻasaga, e fesoasoani ia te oe e fai ai faʻaiuga atamai.
1. Ia malamalama muamua: o le a le unit link?
I se faaupuga faigofie, o se inisiua e fesoʻotaʻi ma le iunite o se oloa inisiua o le ola (o nisi taimi e iai se faʻasologa o le soifua maloloina) lea e faʻatulaga ai se vaega o le pili i tau o inisiua ae o le isi vaega e teu faʻafaigaluega i totonu o faʻaputugatupe fefaʻasoaaʻi a le kamupani inisiua (sub-funds). O lenei tau o tupe teufaafaigaluega e fausia ai le tau tupe o lau inisiua, lea e fesuisuiaʻi e faʻatatau i le faʻatinoga o le maketi.
Ona o tupe fa'afaigaluega e feso'ota'i ma iunite e feso'ota'i ma maketi, e le mafai ona fa'amaonia tupe maua. E iai le avanoa e maua ai tupe mama, ae iai fo'i le avanoa e pa'u ai le tau, aemaise lava i vaega fa'afaigaluega e fa'avae i luga o sea.
2. Fuafua lau sini autū
O le laasaga aupito tāua a'o le'i fa'atauina se unit link o le fuafuaina lea o au sini. Fesili ifo ia te oe lava:
– O le ā la’u sini autū o le puipuiga (mo se fa’ata’ita’iga, puipuia lo’u aiga pe a o’o ina maliu)?
– Pe o oʻu sailia ni meafaigaluega faʻafaigaluega mama e tulituliloa ai ni tupe maua?
– E manaʻomia ea se puipuiga ma ou te manaʻo e pulea lelei aʻu tupe i le sefeina e ala i pili o inisiua?
Afai o lau sini autū o le fa'afaigaluegaina mama, o inisiua e feso'ota'i ma iunite e masani ona lē o se filifiliga sili ona lelei ona o le tele o totogifuapauina o inisiua. Mo tupe fa'afaigaluega mama, e mafai ona e mafaufau i fa'alapotopotoga tu'ufa'atasi, ETF, po'o isi meafaigaluega. O inisiua e feso'ota'i ma iunite e masani ona sili atu ona talafeagai mo i latou e fa'amuamua le inisiua o le ola ae mana'o i se vaega fa'aopoopo o tupe fa'afaigaluega.
3. Ia malamalama i vaega tau i totonu o feso'ota'iga iunite
E tele ni vaega o tau o feso'ota'iga i iunite inisiua. O le vaega lea e masani ona le amana'ia e i latou e ono umia inisiua. O vaega masani o tau e aofia ai:
1. Tau o le mauaina (i le amataga o le vaitaimi o le inisiua)
E masani lava ona maualuga i nai tausaga muamua. O le iʻuga, e mafai ona faasolosolo malie ona tuputupu aʻe lau tau tupe i le taimi muamua, e oo lava ina foliga mai e "leʻi tutusa lelei."
2. Tau o inisiua (tau o inisiua)
Totogifuapauina e totogi mo le puipuiga o le ola ma/po'o le soifua maloloina. E masani ona fa'atupula'ia pe a matua.
3. Totogifuapauina tau pulega ma totogifuapauina tau pulega
E aofia ai totogifuapauina faalemasina, totogifuapauina o le pulega o tupe teufaafaigaluega, ma isi totogifuapauina e tusa ai ma aiaiga o tulafono faatonutonu.
4. Totogifuapauina o le fa'atumuina/talaina o tupe/suiga
O nisi oloa e totogifa'aopoopo pe a e fa'atumu lau tupe, sui, pe tala i tua tupe.
A'o le'i fa'atau, fesili mo se fa'ata'ita'iga o aogā (fuafuaga) ma se fa'amatalaga manino o tau. Aua le fa'atuai e fesili i le sui e fa'amatala mai le a'afiaga o tau i le tau o tupe i lalo o tulaga eseese o maketi (fa'amoemoe, feololo, po'o le leai o se fa'amoemoe).
4. Ia malamalama i ou tulaga lamatia ma le talaaga o tulaga lamatia
E masani ona tuʻuina atu e unit links se filifiliga o sub-funds, mo se faʻataʻitaʻiga:
– Maketi tupe: maualalo le lamatiaga, e masani ona mautu tupe maua.
– Tupe maua tumau: lamatiaga maualalo-feoloolo, talafeagai mo sini i se taimi umi.
– Fefiloi: o se tuufaatasiga o sea ma pepa fa'amaonia.
– Fa'asoa: maualuga le lamatiaga, maualuga le avanoa e maua ai ni tupe maua i le lumana'i.
Filifili se vaevaega e ogatasi ma lau fa'atulagaga o tulaga lamatia ma le taimi e te alu i ai. Afai e te le fiafia i le va'aia o le pa'u'ū o le tau o au tupe teufaafaigaluega, 'aua le vave filifilia se vaega tele o sea ona ua e fa'aosoosoina i ni tupe maua e ono maua mai.
5. Filifili ma le fa'aeteete lau kamupani inisiua ma ana oloa.
E lē tutusa uma feso'ota'iga iunite. E mana'omia ona e siaki mea nei:
– Tauleleia o le kamupani ma le soifua maloloina tau tupe (RBC, faamaumauga o le totogiina o tagi, auaunaga).
– Manino lelei o fa'amanuiaga tau inisiua: aofa'iga o le inisiua, aiaiga o tagi, vaitaimi o le ufiufi, mea e le aofia ai.
– Filifiliga o le vaega o le fa'aputugatupe ma a latou fa'atinoga (manatua: o fa'atinoga ua te'a e lē o se fa'amaoniga lea o le lumana'i, ae e mafai ona avea ma se fa'asinomaga).
– Fetuutuuna'i: e mafai ona fa'atumu, sui, aso malolo fa'apitoa, po'o le tele o tapula'a.
– Malamalama lelei i totogifuapauina: o le manino ma le talafeagai o le fausaga o totogifuapauina, o le lelei foi lea.
Faatusatusa ia le itiiti ifo i le 2–3 oloa mai kamupani eseese ina ia maua se faatusatusaga e le faaituau.
6. Fuafua le ufiufi inisiua ma pili e talafeagai
O se mea sese masani o le filifilia lea o se pili e maualuga tele, ma faʻalavelave ai le tafega o tupe. O le mea sili, e tatau ona totogi pili inisiua mai se punaoa mautu o tupe maua. O se taʻiala aogā:
– Ia mautinoa o loo ia te oe se tupe mo faalavelave faafuasei muamua (3–6 masina o tupe faaalu, pe sili atu foi pe afai e sili atu ona lamatia tulaga).
– E tatau ona mautu tupe totogi o aitalafu ma mea e manaʻomia muamua.
– O pili totogi e filifilia i se fuainumera e mafai ona totogiina pea i se taimi umi.
Mo le aofaʻi o le inisiua, e fautuaina e le toʻatele o tagata fuafuaina tau tupe se faʻatelega o tupe maua faaletausaga, ae o le fuainumera tonu e faʻalagolago i tulaga o le aiga, o ē e faʻalagolago i ai, ma sini tau puipuiga (e pei o tupe faʻaalu a le aiga, aʻoaʻoga a tamaiti, poʻo le totogiina o aitalafu).
7. Siaki ata o fa'amanuiaga: 'aua le na'o le tilotilo i fuainumera maualuluga.
E masani ona tuʻuina atu e sui ni faʻataʻitaʻiga o tau tupe e faʻavae i luga o ni tupe maua faʻapitoa. E tatau ona e mafaufau i mea nei:
– O manatu fa'afo'i na fa'aaogaina: pe moni ea?
– Tau o tupe i tausaga muamua: pe faʻaitiitia pe tuputupu aʻe malie ona o tau o le faʻatauina?
– E iai se avanoa e lē lava ai le tau o le inisiua pe a matua ma e manaʻomia ai ona e faʻaopoopo le sapalai?
– O le ā le aafiaga pe a iai se pa'ū o le maketi?
Fai i le sui e faʻaali atu ia te oe se tulaga faʻaeteete. O le tele o lou sauniuni mo le tulaga sili ona leaga e ono tulaʻi mai, o le itiiti foʻi lea o lou faʻanoanoa mulimuli ane.
8. Ia malamalama i tulafono o le faaleaogaina ma le vaitaimi o le iloiloga o tulafono faavae.
E masani lava ona i ai se vaitaimi e mafai ona e toe iloilo ai le inisiua ma faaleaogaina pe afai e le talafeagai. Faaaoga lenei vaitaimi e:
– Iloilo fa'amanuiaga, mea e le aofia ai, ma tau.
– Fai ni fesili e uiga i mea o loʻo faʻalavelave pea ia te oe.
– Ia mautinoa o faʻamatalaga tau soifua maloloina, tagata e mauaina faamanuiaga, ma faʻamatalaga patino e saʻo.
Aua le faatuai e faitau lau inisiua. E tele fa'afitauli o tagi e tula'i mai ona e le malamalama i latou e umia inisiua i tu'uesea pe le fa'ailoa sa'o atu tulaga tau soifua maloloina.
9. Pulea feso'ota'iga iunite e pei o se faila o galuega, ae le o se fa'asao.
O feso'ota'iga iunite e lē o ni teugatupe fa'asao e iai pasene tului tumau. Ina ia fa'aleleia atili tupe maua:
– Iloilo i lea taimi ma lea taimi (e.g. i masina uma e 6–12) le vaevaeina o tupe ma le faatinoga o vaega o tupe laiti.
– Sui pe a suia sini poʻo tulaga o le maketi, e tusa ai ma le fuafuaga ma le tulaga lamatia (ae le ona o le popole).
– Mafaufau e fa'aopoopo lau tupe teufaafaigaluega pe afai e te mana'o e fa'ateleina lau vaega o tupe teufaafaigaluega e aunoa ma le fa'ateleina tele o tau o inisiua (e fuafua i le oloa).
Ae ia manatua, o le sui soo e mafai ona e maua ai i le "taimi o le maketi" lea e mafai ona afaina ai.
10. O afea e tatau ai ona filifilia se unit link?
E mafai ona avea le unit link ma se filifiliga pe afai:
– E te manaʻomia se inisiua o le ola ma e te manaʻo foʻi i se vaega o tupe teufaafaigaluega.
– Ua e to'a i tulaga fesuisuia'i ma ua e fuafua e te umia se inisiua mo se taimi umi.
– Ua e malamalama i tau ma e te lē faʻamoemoeina ni "tupe mama vave" i le 1–3 tausaga.
I le isi itu, e le talafeagai tele feso'ota'iga iunite pe afai e te:
– E te manaʻo e teu faʻafaigaluega i tau maualalo ma fetuutuunai tele (e sili atu ona talafeagai mutual funds/ETFs).
– E le'i sauni e totogi pili mo se taimi umi.
– Fa'amoemoe i ni taunuuga patino pe manatu fo'i o le a mautinoa lava le si'itia o le tau o tupe.
Fa'ato'a
O le amataina o se tupe teufaafaigaluega e fesoʻotaʻi ma iunite e le naʻo le filifilia o se pili ma le sainia o se inisiua. E tatau ona e malamalama o inisiua e fesoʻotaʻi ma iunite e tuʻufaʻatasia ai le puipuiga ma le tupe teufaafaigaluega faʻatasi ai ma se fausaga o totogifuapauina ma lamatiaga o maketi. O le auala sili ona lelei o le faʻatulagaina lea o sini, iloilo lou soifua maloloina tau tupe patino, malamalama i tau ma fuafuaga faʻamanuiaga, filifili se oloa manino, ona pulea lea o lau inisiua i taimi uma. Faatasi ai ma le auala saʻo, e mafai e inisiua e fesoʻotaʻi ma iunite ona avea o se meafaigaluega puipuia aʻo faʻafaileleina le fausiaina o aseta faʻatonutonu—nai lo se puna o le faʻanoanoa ona o faʻamoemoega sese.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fesoasoani atu ia te oe e fatu se lisi siaki o fesili mo lau sui (tau, faʻamanuiaga, mea e le aofia ai, faʻataʻitaʻiga, tulaga lamatia) pe fesoasoani ia te oe e atiaʻe se faʻavae o faʻaiuga pe sili atu le talafeagai o le inisiua unit-linked nai lo inisiua masani + faʻalapotopotoga fefaʻatauaʻiga.