“`faailoga
Tulafono a Hess: Le Taua o le Tulafono o le Faasaoina o le Malosiaga i Tali Fa'akemikolo
Pengantar
E lē na'o suiga o lanu, foliga, ma tali ofoofogia i totonu o fagu su'ega le kemisi. O tua atu o tali fa'akemikolo uma o lo'o i ai mataupu fa'avae autu e pulea ai amioga a mea ma le malosi. O se tasi o nei mataupu fa'avae autu o le Tulafono a Hess, lea e taua tele i le malamalama i le auala e a'afia ai ma fesiita'i ai le malosi i le taimi o tali fa'akemikolo.
Fa'amatalaga o le Tulafono a Hess
O le Tulafono a Hess, ua faaigoaina i le foma'i kemisi Rusia o Germain Henri Hess, o se tasi o poutū autū o le thermochemistry. O lenei tulafono e ta'u mai ai o le suiga atoa o le enthalpy i le taimi o se tali fa'akemikolo e tutusa lava, e tusa lava po'o le a le auala po'o la'asaga na faia. I se isi faaupuga, afai e tumau pea le tali muamua ma oloa mulimuli, o lona uiga o le aofa'i atoa o le malosi e mana'omia pe fa'asa'olotoina o le a tumau pea.
I le fa'amatematika, e mafai ona fa'amatalaina le Tulafono a Hess e pei ona taua i lalo:
\[ \Delta H_{aofa'i} = \Delta H_1 + \Delta H_2 + \Delta H_3 + \ldots + \Delta H_n \]
O le \(\Delta H\) o le suiga o le enthalpy i la'asaga ta'itasi o le tali atu.
Mataupu Faavae Autū o le Tulafono a Hess
O le Tulafono a Hess o se faʻaaogaina lea o le tulafono o le faʻasaoina o le malosi i le kemisi. E tusa ai ma le tulafono o le faʻasaoina o le malosi, e le mafai ona faia pe faʻaumatia le malosi—e naʻo le suia mai le tasi ituaiga i le isi. I le tulaga o tali faʻakemikolo, o lenei malosi e masani ona faʻaalia i le tulaga o le enthalpy (H), lea e fuaina ai le malosi atoa o loʻo teuina i totonu o se faiga.
Afai e mafai ona toe fa'atulaga se tali fa'akemikolo i ni la'asaga laiti e eseese mai le tali tuusa'o, ona mafai lea ona tatou fa'aopoopoina suiga o le enthalpy o la'asaga laiti ta'itasi e maua ai le suiga atoa o le enthalpy. O lona uiga e mafai ona tatou fuafuaina le enthalpy atoa o se tali faigata e ala i le to'esea o enthalpies o tali faigofie e fausia ai.
Fa'aaogāina o le Tulafono a Hess
E tele fa'aoga aoga o le Tulafono a Hess i vaega eseese o le kemisi, o nisi o ia mea e aofia ai:
1. Fuafuaina o le Enthalpy o le Tali
A tatou fetaiaʻi ma se tali e faigata ona fuaina saʻo le suiga o le enthalpy, e mafai e le Tulafono a Hess ona tatou vaevaeina le tali i ni laʻasaga faigofie, ma e faigofie ona fuaina pe iloa suiga o le enthalpy mai faʻamatalaga faʻamalama o loʻo maua.
Faʻataʻitaʻiga: Seʻi tatou faʻapea tatou te manaʻo e fuafua le suiga o le enthalpy (\(\Delta H\)) mo le tali atu:
\[ C(s) + 1/2 \, O_2(g) \rightarrow CO(g) \]
E mafai ona tatou vaevaeina lenei tali atu i ni vaega:
\[ C(s) + O_2(g) \rightarrow CO_2(g) \quad (\Delta H = -393.5 \; \text{kJ/mol}) \]
\[ CO_2(g) \rightarrow CO(g) + 1/2 \, O_2(g) \quad (\Delta H = +283.0 \; \text{kJ/mol}) \]
I le faʻaaogaina o le Tulafono a Hess, o le suiga atoa o le enthalpy e:
\[ \Delta H = -393.5 \; \text{kJ/mol} + 283.0 \; \text{kJ/mol} = -110.5 \; \text{kJ/mol} \]
2. Fuafuaina o le Malosiaga o le Pone
E masani fo'i ona fa'aaogaina le Tulafono a Hess e fuafua ai le malosi o fusi e le mafai ona fuaina sa'o. I le fa'aaogaina o fa'amaumauga enthalpy mai tali ua iloa ma manatu eseese po'o isi metotia fa'atulagaina, e mafai e saienitisi ona fa'atatauina le malosi e a'afia i le motusia ma le fausiaina o fusi fa'akemikolo.
3. Suʻesuʻega o le Thermodynamics o Fofo
I vailaʻau faʻafomaʻi ma le kemisi faʻataʻitaʻi, e fesoasoani le Tulafono a Hess e malamalama ai i le soloia (faʻataʻapeʻapeina) ma le faʻaputuga (fusifusia) o mea. Mo se faʻataʻitaʻiga, e fesoasoani e iloa ai le eseesega o le entropy (ΔS) ma le enthalpy (ΔH) o se vailaʻau o loʻo soloia i ni vailaʻau faʻamamā eseese.
Talafaasolopito ma Atinaʻe
Na muamua fa'atulaga le Tulafono a Hess e Germain Henri Hess i le 1840. I lena taimi, na matauina ai e Hess o le vevela e fa'asa'olotoina pe mitiia i se tali fa'akemikolo i le mamafa faifai pea e tutusa lava, e tusa lava pe na tupu sa'o le tali pe ala i se fa'asologa o la'asaga.
O lana mauaina na saunia ai le ala mo nisi atinaʻe i le suʻesuʻega o le thermochemistry, e aofia ai isi manatu taua e pei o galuega faatino a le setete, lea e le faalagolago ai le aofaʻi i le auala na oʻo ai le faiga i lena tulaga ae naʻo tulaga muamua ma mulimuli.
Fa'ata'ita'iga Fa'afuainumera o le Fa'aaogaina o le Tulafono a Hess
I se faʻataʻitaʻiga manino o le faʻaaogaina o le Tulafono a Hess, o le a matou fuafuaina le suiga o le enthalpy mai le susunuina o le methane i le carbon dioxide ma le vai:
\[ CH_4(g) + 2 \, O_2(g) \rightarrow CO_2(g) + 2 \, H_2O(g) \]
O la'asaga nei e fa'apea:
1. Fa'amūina o le methane i le carbon dioxide ma le vai:
\[ CH_4(g) + 2 \, O_2(g) \rightarrow CO_2(g) + 2 \, H_2O(g) \quad (\Delta H_{reaction?}) \]
2. Ua matou iloa:
\[ CH_4(g) + 2 \, O_2(g) \rightarrow CO_2(g) + 2 \, H_2O(l) \quad (\Delta H = -890.3 \; \text{kJ/mol}) \]
Ona:
\[ H_2O(l) \rightarrow H_2O(g) \quad (\Delta H_{vap} = +44.0 \; \text{kJ/mol}) \]
Fa'aaogaina o le Tulafono a Hess:
\[ \Delta H = -890.3 \; \text{kJ/mol} + 2 \cdot 44.0 \; \text{kJ/mol} = -802.3 \; \text{kJ/mol} \]
O lea la, o le suiga o le enthalpy mo le mu o le methane i le carbon dioxide ma le vai i lalo o tulaga eseese o le tali atu e mafai ona faigofie ona fuafuaina e faʻaaoga ai le Tulafono a Hess.
I'uga
O le Tulafono a Hess e maua ai ni malamalamaaga loloto i le fa'asaoina o le malosi i tali fa'akemikolo ma fesoasoani i saienitisi fa'akemikolo ma tagata fa'atino e malamalama ma vavalo i amioga fa'atermokemikolo o tali eseese. Faatasi ai ma le fesoasoani a mataupu faavae o le Tulafono a Hess, o suiga o le malosi o lo'o tutupu i le tulaga fa'amikroskopi e mafai ona fuafuaina ma au'ili'iliina ma le sa'o maualuga, ma mafai ai ona fa'aauau atili atina'e i vaega eseese o le kemisi, fisiki, ma tekinolosi o meafaitino.
Faatasi ai ma se malamalamaga lelei i le Tulafono a Hess, e le gata i le au kemisi, ae faapea foi i le au suesue mai matā'upu eseese e mafai ona su'esu'e ma fa'aogaina tali fa'akemikolo mo fa'aoga eseese, mai le fa'aputuga fa'akemikolo i mea fou i tekinolosi o le malosi.
""
O lenei tusiga o loʻo aoteleina ai le faʻamatalaga, mataupu faavae autū, faʻaoga aogā, talafaasolopito, ma faʻataʻitaʻiga maoti o le Tulafono a Hess i le thermochemistry. Matou te faʻamoemoe o le a fesoasoani lenei mea ia te oe e malamalama ma faʻaaoga lenei manatu taua i le kemisi.