Metotia Fa'ata'ita'i i Su'esu'ega Fa'afanua
E masani ona feagai suʻesuʻega faʻafanua ma mea tutupu e lautele, eseese, ma e le faigofie ona maua i taimi uma—mai suʻesuʻega o le faʻaaogaina o fanua ma le tufatufaina o le faitau aofaʻi i le tulaga lelei o le vai o vaitafe ma le faʻafanua o le lamatiaga o faʻalavelave faʻafuaseʻi. Ona o tapulaʻa i le taimi, tau, tagata faigaluega, ma le avanoa e maua ai, e seasea ona mafai e le au suʻesuʻe ona mataʻituina atoatoa se faitau aofaʻi atoa. O iinei e taua tele ai metotia o le faia o faʻataʻitaʻiga. E fesoasoani le faia o faʻataʻitaʻiga i le au suʻesuʻe e filifili se vaega o le faitau aofaʻi e faʻatusalia saʻo ai ona uiga, ma faʻaleleia atili ai faʻaiʻuga o suʻesuʻega ma faʻamaonia faʻasaienisi.
Manatu Autū o le Fa'ata'ita'iga i le Fa'afanua
O le faia o fa'ata'ita'iga o le fa'agasologa lea o le filifilia o se vaega o mea faitino, tagata ta'ito'atasi, nofoaga, po'o iunite o au'ili'iliga mai se faitau aofa'i o su'esu'ega. O se faitau aofa'i i su'esu'ega fa'afanua e mafai ona avea ma aiga i totonu o se itumalo la'ititi, nofoaga e mata'ituina ai le lelei o le ea i totonu o se 'a'ai, fasi fanua i totonu o se eria fa'ato'aga, po'o vaega o vaitafe i totonu o se vaipuna (DAS). O se fa'ata'ita'iga o le vaega o le faitau aofa'i o lo'o su'esu'eina moni, ae o se fa'avaa fa'ata'ita'iga o se lisi po'o se fa'afanua o lo'o i ai elemene uma o le faitau aofa'i e avea ma fa'avae mo le filifilia o fa'ata'ita'iga.
I le tulaga fa'afanua, e tulaga ese le fa'ata'ita'iga ona o le mea o lo'o su'esu'eina e fa'atatau i le vateatea. O lona uiga o le nofoaga, mamao, mamanu o le tufatufaina atu, avanoa e maua ai, ma le eseese o itulagi e a'afia ai le auala e fa'ata'ita'i ai. O le fa'ata'ita'iga lelei e tatau ona mafaufau i suiga fa'aitulagi e 'alo'ese ai mai le fa'aitu'au, mo se fa'ata'ita'iga, o le fa'ata'ita'iina o na'o nofoaga e faigofie ona maua ai ma le le amana'iaina o nofoaga maotua.
Fa'amoemoega ma Aogā o le Fa'ata'ita'iga
O le autū autū o le faia o suʻega o le mauaina lea o faʻamatalaga faʻatusa mai se vaega o tagata e le lava a latou punaoa. I se tulaga moni, o le faia o suʻega e mafai ai ona faia vave suʻesuʻega, taugofie, ma sili atu le taulaʻi atu. I se tulaga faasaienisi, o le faia o suʻega talafeagai e faʻateleina ai le aoga o iʻuga, faʻaitiitia ai le sese o le fuaina, ma faʻafaigofie ai le faʻalauteleina o iʻuga o suʻesuʻega i se vaega lautele o tagata.
Mo se faʻataʻitaʻiga, ina ia iloilo le tulaga lelei o le vai o se vaitafe e 50-km le umi, e le mafai e le au suʻesuʻe ona faʻataʻitaʻiina mita uma. I le faʻaaogaina o metotia o le faʻataʻitaʻiga o le vaega poʻo le vaega, e mafai lava e le au suʻesuʻe ona faʻamatalaina eseesega o le tulaga lelei o le vai e faʻatatau i nofoaga i luga atu o le vaitafe–ogatotonu o le vaitafe–mulimuli ifo o le vaitafe, nofoaga e nonofo ai, poʻo sone o fale gaosi oloa.
Vaega Tetele e Lua o Metotia o le Fa'ata'ita'iga
I se tulaga lautele, o metotia o le faia o faʻataʻitaʻiga e vaevaeina i ni vaega tetele se lua: o le faia o faʻataʻitaʻiga faʻafuaseʻi ma le faia o faʻataʻitaʻiga e le o ni faʻataʻitaʻiga faʻafuaseʻi. O le eseesega autū o loʻo taoto i le avanoa e filifilia ai elemene taʻitasi o le faitau aofaʻi mo le faʻataʻitaʻiga.
1. O le fa'ata'ita'iga o le ono mafai ona faia o se fa'ata'ita'iga e maua ai se avanoa e mafai ona fuaina ma tutusa mo elemene ta'itasi o le faitau aofa'i e filifilia. O lenei metotia e talafeagai mo su'esu'ega fa'atatau ma pe a mana'o le au su'esu'e e faia ni fa'alautelega fa'amaumauga.
2. O le fa'ata'ita'iga e le o se mea e ono tupu e le maua ai ni avanoa tutusa pe le mafai fo'i ona fuafuaina ma le mautinoa. E masani ona fa'aaogaina lenei metotia i su'esu'ega agava'a, su'esu'ega su'esu'e, pe a fa'atapula'aina le avanoa i le faitau aofa'i.
Fa'ata'ita'iga o le Avanoa i Su'esu'ega Fa'afanua
1. Fa'ata'ita'iga Fa'afuase'i Faigofie
O lenei metotia e filifili fa'afuase'i se fa'ata'ita'iga mai le faitau aofa'i atoa e aunoa ma le mafaufauina o vaega po'o vaega. Mo se fa'ata'ita'iga, o le su'esu'eina o le fa'amalieina i auaunaga o felauaiga lautele e aofia ai le filifilia fa'afuase'i o le 200 tagata tali mai se lisi o tagata fa'aoga kata lesitala. O ona lelei o le faigofie ma le itiiti o le fa'aitu'au o filifiliga, ae o ona le lelei e aofia ai le ono le amana'iaina o eseesega fa'ale-nofoaga—mo se fa'ata'ita'iga, o eseesega i le va o le ogatotonu o le taulaga ma pitonu'u.
2. Fa'ata'ita'iga Fa'atulagaina
I le fa'ata'ita'iga fa'asolosolo, e filifili e le au su'esu'e fa'ata'ita'iga i ni va'aiga fa'apitoa, mo se fa'ata'ita'iga, o fale uma e 10 i luga o le auala, po'o nofoaga e 2 km e fuaina ai le vevela o le fogaeleele. E aoga lenei metotia mo su'esu'ega i le fanua e mulimuli i laina transect. Peita'i, e mana'omia e le au su'esu'e ona fa'aeteete i mamanu e toe tutupu (fa'avaitaimi) e mafai ona fa'api'opi'o ai le fa'ata'ita'iga, e pei o mamanu masani o le nofoia.
3. Fa'ata'ita'iga Fa'afuase'i Fa'avasega
O lenei metotia e vaevaeina ai le faitau aofaʻi i ni vaega (vaega) e faʻavae i luga o uiga patino, ona faʻataʻitaʻiina lea o vaega taʻitasi. I le faʻafanua, e mafai ona avea vaega ma sone maualuga (fanua maulalo, fanua ogatotonu, fanua maualuga), ituaiga o faʻaaogaina o fanua (nofoaga, fanua araisa, vaomatua), poʻo vasega o le toʻatele o tagata. O le lelei o le faʻamautinoaina lea o le sili atu ona lelei o le faʻatusalia o vaega taʻitasi, ma sili atu ona saʻo mo vaega eseese.
4. Fa'ata'ita'iga o Vaega (Vaega)
E filifilia e le cluster sampling ni vaega (clusters) e fai ma iunite faʻataʻitaʻiga, nai lo tagata taʻitoʻatasi. Mo se faʻataʻitaʻiga, e ono filifilia e le au suʻesuʻe ni nuʻu se tele e fai ma clusters ona faʻatalanoa lea o aiga uma pe nisi o na nuʻu. E aoga lenei metotia pe a salalau solo le faitau aofaʻi ma e le maua se lisi atoa o elemene o le faitau aofaʻi. I suʻesuʻega o le geography i nuʻu i tua, e masani ona sefe ai tau o femalagaaiga i le cluster sampling, ae e mafai ona sili atu le fua faatatau o mea sese nai lo le stratified sampling.
5. Fa'ata'ita'iga i le tele o vaega (La'asaga ta'itasi)
O le fa'ata'ita'iga o le tele o vaega o se tu'ufa'atasiga o ni metotia fa'ata'ita'i eseese i ni vaega. Mo se fa'ata'ita'iga, o le filifilia fa'afuase'i o itumalo, ona sosoo ai lea ma itumalo laiti, ona sosoo ai lea ma nu'u, ma mulimuli ane ai aiga. O lenei metotia e masani ona faia i su'esu'ega tetele e pei o le mativa, femalagaa'iga, po'o su'esu'ega o le vaivai i fa'alavelave fa'afuase'i aua e paleni ai le lelei ma le fa'atusalia.
Fa'ata'ita'iga e Lē Fa'atatau i le Avanoa i Su'esu'ega Fa'afanua
1. Fa'ata'ita'iga Fa'amoemoeina (Fa'amoemoeina)
O le fa'ata'ita'iga fa'amoemoeina e filifili ai fa'ata'ita'iga e fa'atatau i le fa'amasinoga a le tagata su'esu'e, e pei o le filifilia o nofoaga e manatu e fa'atusalia ai se mea fa'apitoa. Mo se fa'ata'ita'iga, filifilia o nofoaga matitiva mo su'esu'ega o le tumama, po'o le filifilia o nofoaga e faigofie ona solo i lalo o le eleele e fa'atatau i fa'afanua o vaivaiga. O lenei metotia e talafeagai mo su'esu'ega o mataupu ma su'esu'ega agava'a, ae le fetaui mo le fa'alauteleina o fuainumera.
2. Fa'ata'ita'iga Faigofie (Faigofie)
E filifilia faʻataʻitaʻiga ona e faigofie ona maua, mo se faʻataʻitaʻiga, e ala i le faʻatalanoaina o tagata o loʻo nonofo i se maketi poʻo le aveina o faʻataʻitaʻiga o le eleele e lata ane i se auala. O lenei metotia e vave ma taugofie, ae e sili ona faigofie ona faʻaituʻau. I le faʻafanua, e tatau ona faʻaaogaina le faʻataʻitaʻiga faigofie mo suʻesuʻega muamua poʻo suʻesuʻega muamua.
3. Fa'ata'ita'iga o le Polo Kiona
E fa'aaogaina le fa'ata'ita'iga o le Snowball mo vaega e faigata ona iloa, e pei o nu'u femalagaa'i e le'i fa'atulafonoina, tagata faigaluega i vaega fa'apitoa, po'o vaega o tagatanu'u ua salalau solo. E amata e le au su'esu'e i ni nai fa'amatalaga autu ona fesili lea mo ni fautuaga mo nisi fa'amatalaga. E aoga lenei metotia mo le o'o atu i feso'ota'iga lautele, ae o lo'o i ai pea ni tapula'a i le fa'atusalia.
4. Fa'ata'ita'iga o le Kuota
I le fa'ata'ita'iga o le quota, na fa'atulaga ai e le au su'esu'e ni quota mo ni vaega fa'apitoa, e pei o le 50% o ali'i ma le 50% o fafine na tali mai, po'o ni quota e fa'atatau i le vaega o tausaga ma le itulagi. O lenei metotia e fesoasoani e fa'amautinoa o lo'o ausia e le fa'atulagaga o fa'ata'ita'iga mana'oga, ae o le filifilia o tagata ta'ito'atasi i totonu o quota ta'itasi e masani lava e le o se mea fa'afuase'i.
Mafaufauga Fa'apitoa i le Nofoaga: Fa'ata'ita'iga Fa'avae i le Nofoaga
E masani ona faʻaaogaina e suʻesuʻega faʻafanua le faʻataʻitaʻiga e faʻavae i luga o le vateatea, e pei o:
– Fa'ata'ita'iga o le transect: aveina o fa'ata'ita'iga i luga o se laina (transect) mai le tasi nofoaga i le isi, mo se fa'ata'ita'iga mai luga o le vaitafe i lalo ifo o le vaitafe.
– Fa'ata'ita'iga o le grid: e vaevaeina le eria i ni sikuea grid, ona faia lea o fa'ata'ita'iga i le ogatotonu o le grid po'o se nofoaga patino.
– Fa'ata'ita'iga fa'a-sone: e vaevaeina le eria i ni sone (mo se fa'ata'ita'iga o sone lologa), ona ave lea o fa'ata'ita'iga e tusa ai ma le sone ta'itasi.
E taua lenei auala ona o mea tutupu fa'ale-nofoaga e iai mamanu o le tufatufaina atu e a'afia ai e le mamao, foliga o le eleele, ma fegalegaleaiga a tagata ma le siosiomaga.
Fuafuaina o le Tele o le Faʻataʻitaʻiga
E fa'alagolago le tele o fa'ata'ita'iga i sini o su'esu'ega, le tulaga o le fesuia'iga o le faitau aofa'i, le tulaga o le sa'o e mana'omia, ma punaoa. I su'esu'ega fa'atatau, e masani ona fuafuaina le tele o fa'ata'ita'iga e fa'aaoga ai fua fa'atatau fa'amaufa'ailoga (e.g., Slovin, Cochran) po'o le auala o le margin of error. Peita'i, i le fa'afanua, e tatau fo'i i le tele o fa'ata'ita'iga ona mafaufau i le eria o lo'o ufiufia ma le avanoa i le fanua. O se fa'ata'ita'iga e la'ititi tele e mafai ona le amana'iaina le fesuia'iga o le vateatea, ae o se fa'ata'ita'iga e tele tele e mafai ona le aoga.
Sese o le Fa'ata'ita'iga ma le Auala e Fa'aitiitia ai
E mafai ona tupu le sese o le faʻataʻitaʻiga ona o faʻataʻitaʻiga e leʻi faʻatusalia, faʻavaa faʻataʻitaʻiga e leʻi atoatoa, faʻaituau o le filifiliga o nofoaga, poʻo le le naunau o tagata tali. Ina ia faʻaitiitia le sese, e mafai e le au suʻesuʻe ona:
1. Atiae se fa'avae manino mo le faia o fa'ata'ita'iga (fa'aaoga fa'afanua, fa'amaumauga fa'apulega, ata satelite).
2. Faaaoga metotia o le fa'ata'ita'iga o avanoa pe a mafai.
3. Ia mautinoa o loʻo faʻatusalia vaega poʻo sone taua.
4. Fa'atino fa'ata'ita'iga o meafaigaluega ma a'oa'oga mo le fa'amauina o fuainumera.
5. Tuufaatasia faamatalaga o le fanua ma faamatalaga o le geospatial (GIS) mo le faamaoniga.
Fa'ato'a
O metotia o le faia o faʻataʻitaʻiga o se faʻavae taua i suʻesuʻega faʻafanua auā e fesoasoani i tagata suʻesuʻe ia malamalama lelei ma saʻo i mea tutupu i le vateatea. O le filifiliga o le metotia o le faia o faʻataʻitaʻiga e tatau ona faʻatatau i sini o suʻesuʻega, uiga o le faitau aofaʻi, le tele o le itulagi, ma le maua o faʻamaumauga ma le avanoa i le fanua. E sili atu le lelei o le faia o faʻataʻitaʻiga mo le faʻalauteleina o fuainumera, ae o le faia o faʻataʻitaʻiga e le o se mea e ono tupu e aoga mo suʻesuʻega loloto ma suʻesuʻega o mataupu. I le iloiloina o itu tau faʻafanua ma faʻaituau e ono tulaʻi mai, e mafai e tagata suʻesuʻe faʻafanua ona maua ni faʻamaumauga e sili atu ona aoga, talafeagai, ma aoga mo fuafuaga faʻaitulagi, pulega o le siosiomaga, ma le faʻaitiitia o faʻalavelave faʻafuaseʻi.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fesoasoani ia te oe e faʻaopoopo ni mamanu faʻataʻitaʻiga mo autu faʻapitoa faʻafanua (e pei o le tulaga lelei o le vai, faʻaaogaina o fanua, turisi, poʻo le lamatiaga o lologa) ina ia sili atu ona talafeagai.