Elemene autū i se fa'afanua

Elemene Autu i se Fa'afanua

O se fa'afanua o se fa'atusa fa'aitiitiga o le fogaeleele—po'o se vaega o le fogaeleele—i luga o se fogaeleele mafolafola. E fesoasoani fa'afanua i tagata e malamalama i le nofoaga, foliga, mamao, itu e aga'i i ai, ma le va fealoa'i i le va o mea e pei o auala, vaitafe, nofoaga, mauga, ma tuaoi fa'apulega. Ina ia "faitau" sa'o ma 'alo'ese mai le fa'auigaga sese, e tatau i se fa'afanua ona i ai ni elemene fa'avae e tausisi i mataupu fa'avae o le fa'afanua. O nei elemene e fa'amalamalama ai, sa'o, ma feso'ota'iga ai se fa'afanua.

O mea nei o elemene autū i faafanua e masani ona faʻaaogaina, faatasi ai ma a latou galuega ma matafaioi.

1. Ulutala o le Fa'afanua

O le ulutala o le fa'afanua o le fa'ailoga autū lea e fa'amatala ai le anotusi ma le fa'amoemoega o le fa'afanua. E ta'u vave lava e le ulutala i le tagata faitau po'o a fa'amatalaga o lo'o tu'uina atu, mo se fa'ata'ita'iga, "Fa'afanua o le Fa'asalalauina o Timuga o le A'ai X," "Fa'afanua Fa'apulega o le Itumalo Y," po'o le "Fa'afanua o le Tele o le Faitau aofa'i o le Itumalo Z."

O se ulutala lelei e patino, pu'upu'u, ma talafeagai ma fa'amaumauga o lo'o tu'uina atu. I le fa'aopoopoga i le ta'uina o le autu, e masani ona aofia ai i le ulutala le vaega o lo'o su'esu'eina ma le tausaga o fa'amaumauga e fesoasoani ai i le au faitau e malamalama i le tulaga o le taimi. Mo se fa'ata'ita'iga, o le a ese se fa'afanua o le tufatufaina o le faitau aofa'i i le 2020 mai le fa'afanua o le 2024, o lea e taua tele ai le tausaga.

2. Fua Fa'afanua

O le fua fa'atatau e fa'ailoa mai ai le fua fa'atatau o le mamao i luga o se fa'afanua i le mamao moni i luga o le eleele. E taua tele lenei elemene aua e fuafua ai le tulaga o auiliiliga ma fesoasoani i le au faitau e fuafua le mamao po'o le eria.

E mafai ona tusia fua fa'atatau i le tele o auala:
– Fua fa'afuainumera: mo se fa'ata'ita'iga 1:50.000, o lona uiga o le 1 cm i luga o le fa'afanua e tutusa ma le 50.000 cm i luga o le eleele (500 m).
– Fua fa'ata'ita'i (fua pa): o se laina vaevaeina e fa'ailoa ai se mamao fa'apitoa. E aoga le fua fa'ata'ita'i aua e tumau pea le sa'o tusa lava pe fa'ateleina pe fa'aitiitia le fa'afanua.
– Fua fa'atatau: mo se fa'ata'ita'iga "1 cm e fa'atusa i le 1 km", e ui o lenei fa'atulagaga e seasea ona taatele i fa'afanua fa'aonaponei.

E fesoʻotaʻi foʻi le fua faʻatatau ma le faʻamoemoega o le faʻafanua. O faʻafanua tetele (e.g., 1:5.000) e faʻaalia ai auiliiliga maualuluga i se vaega laʻititi, ae o faʻafanua laiti (e.g., 1:1.000.000) e faʻaalia ai se vaega tele ae e itiiti ni auiliiliga.

FAITAU FOI  O le aafiaga o le taamilosaga a le Lalolagi i suiga o le vaitau

3. Talatuu

O se tala tuu o se "lomifefiloi" o se faafanua. E faamatala ai le uiga o faailoga, lanu, laina, ma mamanu e faaaogaina. A aunoa ma se tala tuu, o le a faigata i tagata faitau ona malamalama pe o se laina mumu o loo faatusa i se auala tele, se tuaoi faaitulagi, po o se auala faapitoa mo felauaiga.

O le tala tuu atoatoa:
– Fa'aalia ai fa'ailoga taua uma o lo'o aliali mai i luga o le fa'afanua.
– Fa'atulaga lelei ma tutusa (e.g. fa'asologa o foliga: tuaoi, auala, vaitafe, fa'aaogāga o fanua).
– Faaaoga ni faaupuga manino ma faigofie ona malamalama i ai.

I luga o fa'afanua fa'apitoa, e masani ona iai vasega fa'amaumauga i tala fa'asolopito, mo se fa'ata'ita'iga, o le tele o le faitau aofa'i o tagata, vaega o le fa'aaogaina o fanua, po'o tulaga lamatia o fa'alavelave fa'afuase'i e fa'aalia i le fa'avasegaina o lanu.

4. Fa'ailoga o le Fa'afanua

O faʻailoga o le auala lea e faʻatusalia ai e faʻafanua mea o le lalolagi moni. Talu ai o faʻafanua o faʻafaigofiega ia o le lalolagi moni, e iai le sao o faʻailoga i le faʻasalalauina lelei o faʻamatalaga.

I se tulaga lautele, e vaevaeina faailoga i ni:
– Fa'ailoga o togi: e fai ma sui o mea laiti i luga o le fua fa'afanua, e pei o a'oga, falema'i, malae va'alele, po'o nofoaga o vaieli.
– Fa'ailoga o laina: mo mea fa'aloloa, e pei o auala, ala u'amea, vaitafe, alavai fa'asūsū, ma tuaoi fa'alepulega.
– Fa'ailoga o le eria (polygon): mo mea faitino e iai se eria, e pei o vaituloto, vaomatua, nofoaga, fanua araisa, po'o eria o itumalo laiti.

E tatau ona tutusa fa'ailoga, faigofie ona iloa, ma manino. E masani ona fa'aogaina e le au fai fa'afanua ni tulaga fa'atonuina patino (mo se fa'ata'ita'iga, o le lanu lanumoana mo le vai) e fesoasoani ai i le au faitau ia malamalama vave i mea o lo'o i totonu o le fa'afanua.

5. Fa'asinomaga/Aga (Aū i Matū)

O le fa'asinomaga e fa'ailoa mai ai itu autū, aemaise lava i matū. O lenei elemene e fesoasoani i le au faitau e malamalama i le tulaga o mea faitino ma fuafua le itu e malaga ai pe o le itu fa'atatau i le va o itulagi.

O le tele o fa'afanua o lo'o fa'aalia ai se aū i matū e fai ma fa'ailoga. I nisi o fa'afanua fa'aonaponei, aemaise lava i latou e fa'aogaina ni faiga fa'amaopoopo patino, e mafai ona manatu o le itu i matū e fa'asino i le pito i luga o le fa'afanua. Peita'i, e fautuaina pea le fa'aopoopoina o se aū i matū e 'alo'ese ai mai le fa'auigaga sese, aemaise lava pe afai o le fa'afanua e fa'ata'amilomilo pe fa'aogaina se fa'aaliga fa'apitoa.

FAITAU FOI  Aiseā e lanumoana ai le lagi e tusa ai ma tulaga fa'afanua?

6. Faiga Fa'amaopoopo ma le Grid

O fa'amaopoopoga o le "tuatusi" lea o se nofoaga i luga o le fogaeleele. Faatasi ai ma elemene fa'amaopoopoga, e mafai ona fa'aogaina fa'afanua e fuafua ai tulaga sa'o mo femalagaa'iga, su'esu'ega o laufanua, ma su'esu'ega o le vateatea.

Faiga fa'amaopoopo masani:
– Latitude ma le longitude (fa'afanua): e masani lava i tikeri (°), minute ('), ma sekone (“).
– Fa'amaopoopoga fa'atatau (e.g. UTM): i mita, e faigofie ai ona fuaina mamao ma eria.

O fa'asologa po'o laina fa'amaopoopo i luga o fa'afanua e faigofie ai ona faitau nofoaga. I le tulaga o fa'afanua fa'atekinolosi (GIS), e taua tele fo'i fa'amatalaga o le faiga fa'amaopoopo ina ia mafai ona fe'avea'i fa'amatalaga mai punaoa eseese e aunoa ma le fesuia'i.

7. Fa'aaliga o le Fa'afanua

O le fa'aaliga o se metotia e fa'aliliuina ai le fogaeleele lapotopoto o le Lalolagi i se fogaeleele mafolafola. Talu ai ona e le atoatoa lenei faiga, e iai lava ni fa'aletonu—i foliga, lautele, mamao, ma le itu e agai i ai.

O nisi o fa'aaliga e fa'asaoina ai le eria (tutusa le eria), o nisi e fa'asaoina ai le foliga (tutusa), ae o isi e fa'asaoina ai le mamao po'o le itu e aga'i i ai. O le filifiliga o fa'aaliga e tatau ona fa'atulagaina e tusa ai ma le fa'amoemoega o le fa'afanua. Mo se fa'ata'ita'iga, o se fa'afanua mo le su'esu'eina o le eria o vaomatua e tatau ona fa'aogaina se fa'aaliga e fa'aitiitia ai le fa'api'opi'oina o le eria.

I se fa'afanua lelei, e masani ona lisiina le fa'aaliga i le fa'amatalaga (e.g. “UTM Projection Zone 49S” po'o le “WGS 84”), ina ia malamalama tagata fa'aoga i le tulaga fa'atulagaina o le vateatea o lo'o fa'aaogaina.

8. Fa'aopoopoga (Fa'afanua Fa'aopoopoga)

O se fa'aopoopoga o se fa'afanua la'ititi fa'aopoopo ua tu'u i totonu o le fa'afanua autu. E eseese ana galuega, e aofia ai:
– Faʻaalia ai le tulaga o le eria o loʻo suʻesuʻeina i se tulaga lautele (mo se faʻataʻitaʻiga, le tulaga o se 'aʻai i totonu o se itumalo poʻo se atunuʻu).
– Fa'aalia ai fa'amatalaga o nisi o vaega e laiti tele e le mafai ona fa'aalia i le fua fa'atatau autū o le fa'afanua.
– Fa'amatalaina vaega eseese (e pei o motu laiti) ina ia manino lelei ai le va'aia.

FAITAU FOI  O le eseesega i le va o le tau ma le tau

E fesoasoani fa'aopoopoga e fa'aleleia atili ai le faigofie ona faitauina o le fa'afanua ma maua ai se fa'amatalaga sili atu ona atoatoa e uiga i le fa'afanua.

9. Punaoa o Faʻamatalaga, Tausaga, ma le Faia o Faʻafanua

E masani ona lē amanaʻiaina lenei elemene, ae e taua tele mo le talitonuina. O faʻamatalaga e pei o le puna o faʻamaumauga (e.g., BIG, BPS, ata satelite, suʻesuʻega i le fanua), le tausaga na tuʻuina mai ai faʻamaumauga, ma le ofisa/tagata fai faʻafanua e fesoasoani i le au faitau e iloilo le faʻatuatuaina o se faʻafanua.

I suʻesuʻega faʻaleaʻoaʻoga poʻo fuafuaga, o se faʻafanua e aunoa ma se punaoa o faʻamatalaga e ono fesiligia lona aoga. O le aofia ai o le aso na faia ai e taua foi aua e mafai ona suia tulaga i luga o le eleele (auala fou, suiga o tuaoi, atinaʻe, mala, ma isi mea faapena).

10. Laina Mama ma le Fa'atulagaga

O se laina fa'alelei (neatline) o se tuaoi e fa'amatala ai se vaega o le fa'afanua. E ui ina faigofie lona foliga mai, ae o se laina fa'alelei e fa'atupuina ai se lagona matagofie ma fesoasoani e taula'i atu ai le mafaufau o le tagata faitau i mea o lo'o i totonu o le fa'afanua.

E le gata i lea, o le faatulagaga e aofia ai le tuu o le ulutala, fa'amatalaga, fua fa'atatau, tapasa, fa'aopoopoga, ma tusitusiga lagolago ina ia 'aua ne'i fa'anenefuina le tasi ma le isi. O se faatulagaga lelei e fa'aleleia atili ai le faigofie ona faitau ma le matagofie, ma fa'ailoa atu ai fa'amatalaga o le fa'afanua.

Fa'ato'a

O elemene autū o se fa'afanua e lē na'o ni mea teuteu, ae o ni vaega tāua mo le malamalama lelei. O le ulutala e fa'amatala ai le taula'iga o le fa'afanua, o le fua e tu'uina atu ai fua, o le fa'amatalaga ma fa'ailoga e ta'ita'ia ai le fa'auigaga, o le fa'asinomaga e fa'ailoa ai le itu e aga'i i ai, o fa'amaopoopoga ma le fa'aaliga e fa'amautinoa ai le sa'o o le tulaga, o le fa'aopoopoga e tu'uina atu ai le anotusi ma fa'amatalaga auiliili, ma o le puna'oa o fa'amatalaga ma le fa'atulagaga e fa'amautinoa ai le talitonuina ma le faigofie ona faitauina o le fa'afanua.

O le malamalama i nei elemene, e le gata ina mafai ona tatou faitauina ma le faaeteete faafanua ae mafai foi ona iloilo le lelei o faafanua tatou te faaaogaina—pe mo aoga, femalagaaiga, suesuega, po o fuafuaga atinae. A faatulagaina lelei nei elemene uma, e avea faafanua ma meafaigaluega malolosi ma faatuatuaina mo fesootaiga faafanua.

Taofi faamatalaga