Galu Malamalama: O se Mea Faanatura e Faamalamalamaina ai le Lalolagi
O le malamalama o se tasi o ituaiga sili ona taua o le malosi ma e taua tele i le olaga i le Lalolagi. A aunoa ma le malamalama, semanu e pogisa ma lē mafai ona nonofo ai le lalolagi. I le fisiki, ua faavasegaina le malamalama o se galu eletise e mafai ona sosolo atu i se gaogao, ma mafai ai ona tatou vaai i le lalolagi o siomia ai i tatou i le foliga ua tatou iloa i le asō. O lenei tusiga o le a talanoaina ai galu malamalama, o latou meatotino, le auala latou te galulue ai, ma a latou faʻaoga i le olaga i aso faisoo.
Uiga Faavae o Galu Malamalama
O galu malamalama e iai le natura lua, o lona uiga e mafai ona latou amio e pei o galu ma ni vaega. O lenei meatotino ua ta'ua o le wave-particle duality, e fa'alauiloa mai e ala i le quantum mechanics. I le avea ai ma se galu, o le malamalama e iai le wavelength ma le frequency. O le wavelength o le malamalama e amata mai le tusa ma le 400 nanometers (mo le malamalama violē) i le 700 nanometers (mo le malamalama mumu). O le frequency o le malamalama e feso'ota'i vavalalata ma le malosi e feavea'i—o le maualuga o le frequency, o le maualuga foi lea o le malosi.
I le avea ai ma se vaega, o le malamalama e aofia ai photons, o ni tama'i afifi o le malosi e leai se mamafa. E taua tele lenei manatu i le fa'amatalaina o mea e pei o le aafiaga o le photoelectric, lea e mafai ai e le malamalama ona fa'ate'a ese eletise mai lena mea pe a pa'i atu i se mea.
Fa'ailoga Eletise Maneta
E na'o se vaega itiiti lava o le fusi o le eletise e aofia ai galu malamalama, e aofia ai le tele o isi ituaiga o galu, e pei o galu leitio, maikoloveve, ave infrared, ave ultraviolet, X-ray, ma ave gamma. O eseesega autu i le va o nei ituaiga eseese o galu eletise o lo latou galu uumi ma le televave.
O le malamalama vaaia o le vaega lea o le fusi o le eletise e mafai ona iloa e mata o le tagata. E aofia ai lanu e fitu e ta'ua o le nuanua: mumu, moli, samasama, lanumeamata, lanumoana, lanu inigo, ma le vaioleti. E eseese le umi o le galu o lanu ta'itasi, o le mumu e umi le galu ma maualalo le taimi e gaoioi ai, ae o le vaioleti e pu'upu'u le taimi e gaoioi ai ma maualuga le taimi e gaoioi ai.
Fa'alavelave ma le Diffraction
E lua mea taua e faʻaalia ai le natura o galu o le malamalama o le faʻalavelave ma le diffraction. E tupu le faʻalavelave pe a feiloaʻi ma tuʻufaʻatasia galu malamalama e lua pe sili atu, ma mafua ai se mamanu o le faʻateleina (faʻalavelave fausia) poʻo le faʻaitiitia (faʻalavelave faʻaleagaina) i le malosi o le malamalama. E mafai ona matauina lenei aafiaga i le faʻataʻitaʻiga lauiloa o le double-slit, lea e ui atu ai le malamalama i ni vaapiapi se lua e fausia ai se mamanu masani o le malamalama ma le ata i luga o se pupuni i tua atu o latou.
O le diffraction, i le isi itu, o le pi'o lea o galu malamalama a'o latou ui atu i se avanoa vaapiapi pe a latou pa'i atu i se fa'alavelave. O lenei mea e tupu e maua ai ni mamanu faigata o le malamalama ma le pogisa, e masani ona matauina pe a pa'i atu le malamalama i se fa'alava.
Fa'apolarisasi o le Malamalama
O le polarization o se uiga o galu malamalama lea e fe'avea'i ai galu i le itu e tasi. O galu malamalama masani, e pei o le susulu o le la, e le'o polarized, o lona uiga latou te fe'avea'i i le tele o itu. Peita'i, e ala i se faiga o le polarization, e pei o le ui atu i se faamama polarizing, e mafai e le malamalama ona fe'avea'i i le itu e tasi. E fa'aaogaina lautele le polarization i mata tioata e tete'e atu i le susulu ma fa'aaliga LCD, lea e fa'aitiitia ai le susulu ma fa'ateleina ai le eseesega o le fa'aaliga.
Fa'aaogāga o Galu Malamalama
E tele fa'aoga aoga o galu malamalama i le olaga i aso faisoo. O se tasi o mea e sili ona taatele o le fa'amalamalamaina lea. Ua avea moli eletise ma mea e taua tele mo le fa'amalamalamaina, e mafai ai ona tatou fa'atautaia a tatou gaioiga i le po. E le gata i lea, e fa'aaogaina galu malamalama i feso'ota'iga alava-optic, lea e feavea'i ai fa'amatalaga e ala i alava tioata po'o palasitika i saoasaoa maualuluga.
I le matāgaluega faafomaʻi, o tekinolosi e faʻaaogaina le malamalama e pei o le lasers e taua tele mo taotoga saʻo ma togafitiga o le kanesa. E le gata i lea, o metotia faʻafomaʻi e pei o X-ray ma MRI e faʻalagolago i mataupu faavae tutusa o le electromagnetic spectrum.
O le suʻesuʻeina o fetu o se isi matāʻupu e matuā aogā tele mai le suʻesuʻeina o le malamalama. O le malamalama mai fetu ma aniva mamao e maua ai faʻamatalaga taua e uiga i le atulaulau, e pei o lo latou fausaga faʻakemikolo, vevela, mamao, ma le gaioiga. O tioata vaʻai mamao e faʻaaogaina ai le tele o galu o le malamalama, mai le infrared i le X-ray, e fesoasoani i saienitisi e suʻesuʻe auiliili mea o le lagi.
O le Aafiaga o Galu Malamalama i le Olaga
E le mafai ona le amanaiaina le faatosinaga o galu o le malamalama i le olaga. O le photosynthesis, o le faagasologa autu lea e mafai ai e laau ona ola ma gaosia le okesene, e faalagolago atoa lava i le susulu o le la. I le taimi nei, mo tagata soifua ma le tele o isi meaola, e iai le sao o le malamalama i le faatonutonuina o le circadian rhythms, po o uati fa'abiology, lea e a'afia ai mamanu o le moe ma le ala.
I le isi itu, o le soona aʻafia i nisi o galu malamalama, e pei o le malamalama ultraviolet, e mafai ona i ai ni aafiaga leaga i le soifua maloloina, e pei o le mafuaʻaga o le kanesa o le paʻu. O le mea lea, o le malamalama i galu malamalama ma o latou aafiaga e taua tele i le faʻaleleia atili o aogā ma faʻaitiitia ai lamatiaga i le ola.
I'uga
O galu malamalama o se tasi o mea ofoofogia sili ona mataʻina o le natura ma o le maa autu lea o le tele o tekinolosi faʻaonaponei. O lo tatou malamalama i galu malamalama o loʻo faʻaauau pea ona faʻalauteleina, ma maua ai ni malamalamaga fou i le auala e mafai ai ona tatou faʻaaogaina le malosiaga eletise mo le manuia o tagata soifua. Mai le malamalama i fesoʻotaʻiga, mai le soifua maloloina i le suʻesuʻeina o le vateatea, e matua leai se gataaga o le gafatia o galu malamalama. A o faʻagasolo le tekinolosi, atonu e tele atu auala fou e mafai ona faʻaaogaina ai galu malamalama e fausia ai se lalolagi sili atu ma susulu.