Aogā o le Tamaoaiga Sharia
Ua faʻateleina le iloa o le tamaoaiga Sharia o se faiga faʻaletamaoaiga eseese e le gata ina tulituliloaina le tupe mama ae faʻamamafaina ai foʻi tulaga taua o amioga, faʻamasinotonu, ma le paleni lautele. I le faʻatinoina, o loʻo iai le tamaoaiga sharia e ala i meafaigaluega eseese e pei o faletupe sharia, inisiua sharia (takaful), maketi tupe sharia, zakat (alms), infaq (foaʻi), sedekah (alofa), waqf gaosia (endowment), ma faʻataʻitaʻiga pisinisi faʻavae i paʻaga. I le lotolotoi o luʻitau o le tamaoaiga faʻaonaponei—le tutusa, faʻalavelave aitalafu, faʻatauvaʻa tele, ma le vaivai o le puipuiga o tagata faʻatau—o loʻo ofoina atu e le tamaoaiga sharia mataupu faavae e fesoʻotaʻi ai gaioiga tau tamaoaiga ma amioga mama. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai faʻamanuiaga o le tamaoaiga sharia mo tagata taʻitoʻatasi, pisinisi, le setete, ma le sosaiete lautele.
1. Fa'alauiloa le Tonu ma le Paleni i Fefa'ataua'iga
O se tasi o fa'amanuiaga autū o le tamaoaiga fa'a-Isalama o le fa'atumauina lea o le mataupu fa'avae o le fa'amasinotonu (al-'adl) i fefa'ataua'iga uma. E fa'asa e le tamaoaiga fa'a-Isalama faiga e aofia ai le riba (fa'asauā o tului), gharar (le mautonu), ma le maisir (ta'aloga faitupe/fa'atautala). O nei fa'asa e le o fa'amoemoe e taofia ai le fatufatuga o pisinisi, ae o le puipuia o vaega vaivai ma puipuia ai mea e leiloa ona o le le tutusa o fa'amatalaga.
I fefaʻatauaʻiga e tausisia le Sharia, e tatau ona manino le maliega: o le a le mea e faʻamoemoe i ai, o le a le tau, o le a lona lelei, o afea e tuʻuina atu ai, ma o a ni taunuuga pe a le mafai ona totogi. O le mea lea, o le tamaoaiga e tausisia le Sharia e iai le gafatia e faʻaitiitia ai feeseeseaiga faapisinisi, faʻaitiitia ai feeseeseaiga, ma faʻateleina ai le faʻatuatuaga i le va o tagata faʻatau ma tagata faʻatau, tagata faʻatupeina ma tagata e mauaina, ma le au gaosi oloa ma tagata faʻatau.
2. Fa'amalosia o Amioga Fa'apisinisi ma Tiutetauave Lautele
E lē vavaeeseina e le tamaoaiga Sharia mataupu tau tamaoaiga mai tulaga tau amio. E taua pea tupe mama, ae e tatau ona faaletulafono ma amiotonu le auala e maua ai. O lenei mea e faafaileleina ai se aganuu pisinisi e sili atu ona faatuatuaina. E faamoemoeina pisinisi e aloese mai le taufaasese, faiga faapiopio, monopolies matautia, ma le faaaogaina sese.
I le tamaoaiga faa-Isalama, o tulaga faatauaina o le amanah (faatuatuaina) ma le ihsan (faia o mea lelei e sili atu nai lo na o se matafaioi) e mafai ona uunaia ai kamupani e faamuamua manaoga o tagata faigaluega, tagata faatau, tagata sapalai, ma le siosiomaga. O le iʻuga, e mafai ona faaleleia atili ai le igoa tauleleia o pisinisi, faamalosia ai le faamaoni o tagata faatau, ma sili atu ona maloloina ai sootaga i le galuega. I le lumanaʻi , o amioga lelei tau pisinisi e fesoasoani i le mautu o le tamaoaiga e ala i le faaitiitia o faiga faatautala e mafua ai faalavelave.
3. Fa'aleleia atili o le Mautu Tau Tupe e ala i Fuafuaga Fa'asoa Tupe Mama
E le pei o faiga masani e faalagolago tele i tului ma aitalafu, o le tamaoaiga faa-Isalama e faamamafaina le manatu o le faasoaina o tulaga lamatia ma le faasoaina o tupe mama. O faataitaiga e aofia ai le mudharabah (o se faiga faapaaga i le va o se tagata e ona le tupe faavae ma se pule o pisinisi) ma le musyarakah (o se faiga faapaaga i le va o ni vaega se lua pe sili atu). I nei fuafuaga, o tupe mama e faasoa e tusa ai ma le maliega, ae o tupe gau e tauaveina e tusa ai ma le vaega o le tupe faavae na saofaga i ai ma le mafuaaga o le gau.
O le aogā o le fesoʻotaʻiga vavalalata o le faʻatupeina ma gaoioiga moni ma aogā. E lē gata o loʻo "faʻatau atu tupe" faletupe ma faʻalapotopotoga tau tupe , ae o loʻo mafaufau foʻi i le lelei o pisinisi latou te faʻatupeina. Mai se vaaiga mautu, e mafai e lenei faiga ona faʻaitiitia ai le faʻalavelave tau tupe ma le mamafa o le faʻaauau pea o totogi o tului e tusa lava pe ua paʻu pisinisi. E tele atu foʻi avanoa mo tagata lautele e maua ai le faʻatupeina talafeagai e faʻavae i luga o le ola manuia o pisinisi, ae lē naʻo mea e faʻamaonia.
4. Lagolagoina o le Aofia ai o Tupe ma le Fa'amalosia o Pisinisi Laiti ma Fa'atauva'a (MSMEs)
O le tamaoaiga faa-Isalama e iai le gafatia tele e faʻalauiloa ai le aofia ai o tagata i mea tau tupe, aemaise lava i eria e sili atu ona toʻa ai nuʻu i le faʻaaogaina o auaunaga faʻavae faa-Isalama. E tele pisinisi laiti ma feololo e manaʻomia le avanoa i tupe faʻafaigaluega ae popole i le maileia i le maualuga o pasene o tului poʻo faiga faʻatupe e le talafeagai. E mafai e faletupe faa-Isalama ma faʻalapotopotoga faʻatupe laiti faa-Isalama ona avea o se alalaupapa mo pisinisi laiti e maua ai tupe faigaluega e ala i faiga e sili atu ona talafeagai.
E le gata i lea, o meafaigaluega fa'aagafesootai e pei o le zakat, infaq, meaalofa, ma le waqf gaosia e mafai ona fa'atatau i le fa'amalosia o le fa'amalosia o le tamaoaiga. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai ona fa'aogaina tupe zakat mo polokalame fa'alea'oa'oga tomai, fesoasoani tau tupe fa'apisinisi mo i latou e agavaa e avea ma tagata e manuia, po'o le fa'atonutonuina o pisinisi laiti. E mafai ona fa'atinoina le waqf gaosia i le tulaga o aseta gaosia—e pei o fale'oloa, fanua fa'ato'aga, po'o nofoaga fa'alea'oa'oga—ma o tupe maua e fa'asalalau atu i le manuia lautele. Afai e pulea fa'apolofesa, e mafai e nei meafaigaluega ona fa'ateleina le tuputupu a'e tutusa o le tamaoaiga .
5. Fa'aitiitia o le Lē Tutusa ma Fa'amalosia o le Lotogatasi Lautele
O le lē tutusa o le tamaoaiga o se faʻafitauli e masani ona mafua ai le lē mautu o le sosaiete. O le tamaoaiga a Sharia e iai se auala e sili atu ona manino mo le tufatufaina atu o le tamaoaiga e ala i le zakat (alofa) ma le faʻamalosiauina o le foaʻi atu o meaalofa. O le Zakat o se tiute e faʻatatau saʻo i vaega faʻapitoa o loʻo manaʻomia le fesoasoani. E le gata i lea, o le faʻasaina o le teuina o tupe (ihtikar) ma le faʻamalosiauga e faʻasalalau le tamaoaiga i vaega gaosi oloa e fesoasoani foʻi e faʻavavevave ai le fesuiaʻiga o le tamaoaiga.
O fa'amanuiaga fa'aagafesootai e aofia ai le fa'afaileleina o le lotogatasi ma le lagona o le autasi. A masani vaega i le fefa'asoaa'i, ma fa'atino ma le manino fa'alapotopotoga o pulega o tupe fa'aagafesootai, e mafai ona fa'aitiitia le va i le va o ē mau'oa ma ē matitiva. I totonu o se fa'alapotopotoga fa'ale-atunu'u, o le fa'amalosia o faiga o le zakat ma le waqf e mafai ona fa'aopoopo i polokalame fa'alesoifua maloloina a le malo, aemaise lava i a'oa'oga, soifua maloloina, ma le fa'aitiitia o le mativa.
6. Tausia o le Tulaga Lelei o Oloa ma le Puipuiga o Tagata Faatau
E lē gata i le vaega tau tupe le tamaoaiga faa-Isalama. E fesoʻotaʻi vavalalata foʻi ma le pisinisi halal: meaʻai ma meainu, mea teuteu, vailaʻau, turisi, laʻei, ma felauaiga. O le tuputupu aʻe o le siʻosiʻomaga halal e ofoina atu ai ni faʻamanuiaga tau tamaoaiga taua aʻo faʻaauau pea ona tuputupu aʻe le manaʻoga o le maketi i le lalolagi atoa. O tulaga faʻatonuina Halal e faʻalauiloa ai foʻi le tumama, saogalemu, ma le manino i le filifili o sapalai.
Mo tagata faʻatau, o le tamaoaiga faʻa-Isalama e maua ai le puipuiga faʻaopoopo e ala i le faʻamamafaina o le manino o faʻamatalaga ma le faʻasaina o faiga faʻaleagaina. E tatau ona manino oloa ma konekarate; e le tatau ona natia le lelei ma tulaga lamatia. O se siosiomaga tau tamaoaiga e sili atu ona manino o le a faʻaleleia atili ai le mafanafana o tagata faʻatau ma faʻafailele ai se maketi maloloina.
7. Fa'amalosia le Tuputupu A'e Moni o le Tamaoaiga e Fa'avae i luga o le Vaega
O se tasi o faitioga i le tamaoaiga i aso nei o le pulea lea o gaoioiga tau tupe fa'apitoa e le o taimi uma e feso'ota'i ma le gaosiga o oloa ma auaunaga. O le tamaoaiga Sharia e fa'atonutonuina le fa'atupeina e fa'avae i luga o aseta ma gaoioiga moni. O fa'ata'ita'iga e aofia ai le murabahah (fa'atauga ma le fa'atauga e fa'avae i luga o le margin), ijarah (lisi), salam (salam), ma le istishna' (fa'atupeina o poloaiga gaosiga). E ui e eseese le natura, o nei konekarate e masani ona feso'ota'i ma oloa po'o auaunaga e mafai ona va'aia.
O le iʻuga, e mafai e le tamaoaiga faa-Isalama ona fesoasoani e faʻamalosia filifili o gaosiga, aemaise lava i vaega o fefaʻatauaʻiga, gaosiga, faʻatoʻaga, ma auaunaga. A tele atu tupe e faʻaalu i galuega gaosi, e ono faʻateleina ai galuega. I le iuga, o le tuputupu aʻe o le tamaoaiga o le a sili atu ona lelei aua e faʻamalosia e le faʻateleina o le gaosiga moni, ae le naʻo fefaʻatauaʻiga tupe pepa.
8. Fausiaina o le Onosai i Taimi o Faalavelave ma Faateleina le Faatuatuaga
I tulaga faigata, o le mamafa o aitalafu e iai tului e masani ona faateteleina ai le mamafa i luga o aiga ma pisinisi. O se tamaoaiga e tausisia tulafono faavae a le Sharia, faatasi ai ma ona mataupu faavae faautauta, faatupeina e faavae i aseta, ma le faasoaina o lamatiaga, e mafai ona saunia ai sina puipuiga mai faalavelave faafuasei. E ui o se tamaoaiga e tausisia tulafono faavae a le Sharia e le o sao mai faalavelave, o se fausaga e faaitiitia ai le taumatematega ma faamalosia ai le manino e mafai ona fausia ai se faiga e sili atu ona mautu.
O le fa'atuatuaga o se aseta taua tele i le tamaoaiga. A iloa e tagata o fefa'ataua'iga e talafeagai, e manino fa'alapotopotoga tau tupe, ma o fa'atupeina fa'aagafesootai e pulea ma le fa'aeteete, e fa'ateleina ai le auai i le tamaoaiga. O lenei fa'atuatuaga e mafai ona fa'amalosia ai le teuina o tupe, fa'afaigaluega, ma le galulue fa'atasi lautele i pisinisi.
I'uga
O fa'amanuiaga o le tamaoaiga fa'a-Isalama e le gata i lona tausisia o mataupu fa'avae fa'alelotu, ae fa'apea fo'i i lona sao i le fausiaina o se si'osi'omaga tau tamaoaiga e tonu, manino, ma manuia. I le fa'amamafaina o amioga mama, fa'asaina o faiga fa'aleagaina, fa'amalosiauina o le fa'atupeina o vaega moni, ma le fa'agaoioia o meafaigaluega fa'aagafesootai e pei o le zakat ma le waqf, o le tamaoaiga fa'a-Isalama e iai le gafatia e fa'amalosia ai le mautu, fa'aitiitia ai le le tutusa, ma fa'ateleina ai le aofia ai i tupe.
Ina ia faʻatinoina atili nei faʻamanuiaga, e manaʻomia le lagolago manino o tulafono faatonutonu, le malamalama lautele, le faʻafouina o oloa e tausisia tulafono Sharia, ma le pulega faʻapolofesa ma le tali atu i faʻalapotopotoga. Afai e ausia nei mea e manaʻomia muamua, e mafai e le tamaoaiga faʻa-Isalama ona avea ma poutū taua o le atinaʻeina o le tamaoaiga gafataulimaina ma tutusa.