Tali atu o La'au i Suiga Mai Fafo: Talanoaga ma Fesili Fa'ata'ita'i
O laau, i le avea ai ma meaola e ola fa'atasi, e iai le tomai e fetu'una'i ai i suiga i lo latou siosiomaga i fafo. O lenei tomai o le taunuuga lea o se talafaasolopito umi o le evolusione lea e mafai ai ona latou ola i le tele o tulaga eseese o le siosiomaga. I totonu o lenei tusiga, o le a matou talanoaina ai tali eseese a laau i suiga i fafo ma tu'uina atu ni fa'ata'ita'iga o fa'afitauli ma talanoaga e fa'alolotoina ai lo tatou malamalama i lenei autu.
1. Tali atu o Laau i le Siosiomaga
1.1 Tropism
O le tropism o se tali atu i le tuputupu aʻe lea e fuafua ai le itu o le gaioiga e le itu o le faʻaosofiaga. E tele ituaiga o tropism e masani ona talanoaina i le biology:
– Phototropism: O le tali atu o laau i le malamalama. O le tele o laau e faaalia le phototropism lelei, o lona uiga latou te ola agai atu i se punavai o le malamalama. O le Auxin, o se homone tuputupu aʻe o laau, e taua tele i lenei faagasologa e ala i le faatelevaveina o le tuputupu aʻe o sela i le itu o le laau e mamao ese mai le malamalama.
– Kalave: Tali atu i le kalave. O a'a e masani ona faaalia le kalave lelei e ala i le tuputupu a'e i lalo agai i le ogatotonu o le kalave o le Lalolagi, ae o 'au e masani ona faaalia le kalave leaga e ala i le tuputupu a'e i le itu e faafeagai ma le kalave.
– Thigmotropism: Tali atu i le pa'i. O la'au e pei o vine ma isi la'au fe'a'ei e fa'aaogaina le thigmotropism e a'e ai e ala i le afifiina o i latou lava i ni lagolago.
1.2 Nasti
O gaioiga nastic o tali ia o gaioiga i la'au e tuto'atasi mai le itu o lo'o i ai le fa'aosofiaga. O gaioiga nastic e masani lava ona le tumau ma e tutupu ona o suiga i le mamafa o le turgor.
– Photonasty: Gaioiga fa'a-nastic e tali atu ai i le malamalama, e pei o fugālaau e matala i le taeao ma tapuni i le pō.
– Nyctinasty: O gaioiga e mafua mai i suiga i tulaga o le siosiomaga e pei o le vevela poʻo le maualuga o le malamalama, lea e masani ona tupu i le po.
– Seismonasti: O se tali atu i le pa'i atu po'o le tetete. O se fa'ata'ita'iga o le tapuni o lau o le la'au mimosa pe a pa'i atu i ai.
2. Faiga o Suiga Faaletino i Laau
E le gata i le gaioiga, e faʻaalia foʻi e laʻau isi tali i foliga o suiga faʻaletino:
2.1 Le moe
O le moe o se tulaga lea e taofia ai le tuputupu aʻe o se laʻau mo sina taimi e fetuʻunaʻi ai i tulaga ogaoga o le siosiomaga, e pei o le taumalulu poʻo le lāmala. A mautu tulaga, o le a toe tulaʻi mai le laʻau mai le moe ma toe amata le tuputupu aʻe.
2.2 Asitala Absicular (ABA)
O le ABA o se homone o la'au e fa'aosofia ai le tapunia o stomatal i taimi mago, ma fa'aitiitia ai le leiloa o le vai e ala i le transpiration. E iai fo'i le sao o lenei homone i le fa'aosofia o le moe ma tali atu i le atuatuvale.
2.3 Suiga i le Fa'aputuina o Lau
O nisi la'au e iai a latou auala e fa'aleleia ai vaega o latou pa'u lau e fa'aleleia ai le tete'e atu i le lāmala po'o osofa'iga a siama. E aofia ai le fa'ateleina o le mafiafia o pa'u lau po'o le gaosia o vaila'au e tete'e ai i la'au 'aina.
3. Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga
Fa'ata'ita'iga Fesili 1:
Fesili: Fa'amatala le faiga o le phototropism i la'au ma le matafaioi a le hormone auxin i lenei faiga.
Talanoaga:
O le Phototropism o le tuputupu aʻe lea e aʻafia lona itu e le itu e oʻo mai ai le malamalama. I le faiga o le phototropism, e mafua ai e le malamalama se tufatufaga lē tutusa o le hormone auxin i itu o le ogalaau o se laʻau. E masani lava, e maualuga atu le malosi o le auxin i le itu o le ogalaau e mamao ese mai le malamalama, ma mafua ai ona vave faʻaloloa sela i lea itu nai lo le itu e tuʻusaʻo i le malamalama. O le iʻuga, o le a punou le ogalaau agai i le puna o le malamalama, ma faʻaleleia atili ai le lelei o le photosynthesis.
Fa'ata'ita'iga Fesili 2:
Fesili: Ta'u ma faamatala le eseesega i le va o le tropism ma le nastic movements i laau.
Talanoaga:
O le eseesega autū i le va o le tropism ma le nasticity o loʻo taoto i le itu o le gaioiga e faʻatatau i le faʻaosofiaga.
– Tropism: O le gaioiga po o le tuputupu aʻe o se laʻau e aʻafia saʻo lona itu e le itu o le faʻaosofiaga o loʻo oʻo mai. O se faʻataʻitaʻiga o le phototropism, lea e mulimuli ai le itu o le tuputupu aʻe o se laʻau i le itu o le malamalama o loʻo oʻo mai.
– Nasti: O gaioiga a la'au e le feso'ota'i ma le itu o lo'o i ai le fa'aosofiaga. O nei gaioiga e masani ona mafua mai i suiga i le mamafa o le turgor i totonu o sela o la'au. O se fa'ata'ita'iga o le nasti o le seismonasty i le mimosa pudica, lea e tapuni ai lau pe a pa'i pe gatete.
Fa'ata'ita'iga Fesili 3:
Fesili: E faapefea ona aafia e le hormone abscisic acid (ABA) le tali atu o laau i le lamala?
Talanoaga:
O le ABA o se homone taua tele i le fesoasoani i la'au e feagai ai ma tulaga o le lāmala. A o'o i le faigata o le vai i la'au, e fa'ateleina le maualuga o le ABA i le la'au. Ona fa'aosofia lea e lenei homone le tapunia o stomata, o pu i luga o le lau, e fa'aitiitia ai le leiloa o le vai e ala i le transpiration. O le tapunia o stomata e fesoasoani e fa'asaoina le vai i totonu o a'ano o la'au i taimi o le lāmala. E le gata i lea, e fa'ailoa mai fo'i e le ABA la'au e ulufale i se vaega e le'i moe, e fa'aitiitia ai le tuputupu a'e ma le fa'aaogaina o punaoa se'ia o'o ina sili atu ona lelei tulaga o le siosiomaga.
I'uga
O tali atu a la'au i suiga mai fafo o se mataupu mata'ina ma lavelave, e aofia ai le tele o faiga fa'aletino ma fa'akemikolo. O le fa'alauteleina o lo tatou malamalama i nei faiga, e mafai ai ona tatou malamalama atili i le auala e ola ai la'au ma fetu'una'i ai i siosiomaga fesuisuia'i. O le a'oa'oina e ala i a'oa'oga ma fa'atinoga, e pei o le taliina o fesili e pei o le mea o lo'o i luga, o le a fa'amauoa ai lo tatou malamalama i le si'osi'omaga o la'au ma lo latou fetu'una'i i le siosiomaga.