Fa'ata'ita'iga o Fesili i le Talanoaga o le Tuputupu A'e ma le Atina'eina o La'au
O le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau o se autu taua i le biology, e suʻesuʻeina ai le auala e atiina aʻe ai laʻau mai fatu e oʻo atu i meaola matutua. O lenei faiga e aofia ai se faasologa o suiga faaletino ma faʻakemikolo e mafai ai e laʻau ona fetuʻunaʻi i lo latou siosiomaga ma maua ai fanau. I totonu o lenei tusiga, o le a matou suʻesuʻeina ni faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli e uiga i le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau ma talanoaina loloto.
Fa'amatalaga o le Tuputupu A'e ma le Atina'e
A'o le'i su'esu'eina ni fa'ata'ita'iga o fa'afitauli, e taua le malamalama i manatu autū o le tuputupu a'e ma le atina'eina o la'au. O le tuputupu a'e i la'au e fa'atatau i le fa'ateleina pea o le tele ma le mamafa ona o le vaevaeina ma le fa'ateleina o sela. O le atina'e, i le isi itu, e aofia ai suiga lelei e o'o i ai se la'au i lona olaga atoa, e pei o le eseesega o sela, organogenesis, ma le matua.
Mea e Aʻafia ai le Tuputupu Aʻe ma le Atinaʻeina
O le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau e aʻafia i mea eseese i totonu ma fafo, e aofia ai homone o laʻau, malamalama, vevela, vai, ma meaʻai minerale. O phytohormones e pei o auxins, gibberellins, ma cytokinins e taua tele i le faʻatonutonuina o vaega eseese o le tuputupu aʻe, ae o mea tau siʻosiʻomaga e pei o le malamalama ma le vai e taua tele i le fuafuaina o fua faatatau ma mamanu o le tuputupu aʻe.
Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga
O nisi nei o faʻataʻitaʻiga o fesili e masani ona tulaʻi mai i le aʻoaʻoina e uiga i le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau, ona sosoo ai lea ma a latou talanoaga.
Fesili 1:
Faʻamatala le matafaioi a le auxin i le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau.
Talanoaga:
O le Auxin o se phytohormone e taua tele i le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau. Na muamua maua lenei hormone i tumutumu o tamaʻi laau e Charles Darwin e ala i ana faʻataʻitaʻiga i le poloka o le malamalama. E galue le Auxin e faʻaosofia ai le faʻalauteleina o sela, aemaise lava i le coleoptile ma le ogalaau.
O nisi nei o matafaioi autū a le auxin:
1. Fa'aloloa o le Sela: E fa'aosofia e le Auxin le fa'aloloa o le sela i vaega pito i lalo o la'au talavou, 'au, ma coleoptile. O lenei hormone e fa'ateleina ai le palasitika o puipui o le sela, ma mafai ai e sela ona ola umi.
2. Phototropism ma Geotropism: E iai le sao o le Auxin i le phototropism (tupu aʻe agai i le malamalama) ma le geotropism (tupu aʻe i lalo o le faatosinaga o le kalave). Mo se faʻataʻitaʻiga, o le a faʻaputuina le auxin i le itu o le ogalaau e le o faʻaalia i le malamalama, ma mafua ai ona vave faʻaloloa lena itu ma mafua ai ona punou le ogalaau agai i le malamalama.
3. Apical Dominance: O le Auxin e gaosia i le pito o le la'au e matuā fa'aputuina iina, e taofia ai le tuputupu a'e o la'au i autafa e ala i se faiga e ta'ua o le apical dominance. E fesoasoani lea e fa'atumauina ai se foliga fa'apitoa o le la'au ma se mamanu tuputupu a'e.
4. Fausiaina o A'a Fa'afuase'i: E taua fo'i le matafaioi a le Auxin i le fausiaina o a'a fa'afuase'i. O lenei hormone e fa'aosofia ai sela i totonu o le a'ano ua vaeluaina e lata ane i le manu'a po'o le pito i lalo o le 'au e tipi e fausia ai a'a.
Fesili 2:
E faapefea ona aafia e le malamalama le faagasologa o le photosynthesis ma le tuputupu aʻe o laau?
Talanoaga:
O le malamalama o se mea taua tele mai fafo e aʻafia ai le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau e ala i le faagasologa o le photosynthesis. I le photosynthesis, e liua le malosi o le malamalama i le malosi faʻakemikolo i le tulaga o le kulukose, lea e faʻaaogaina o se puna o le malosi ma mea fau fale mo le tuputupu aʻe o laʻau.
O nisi nei o auala e aʻafia ai e le malamalama le tuputupu aʻe o laʻau:
1. Malosi o le Malamalama: E a'afia e le malosi o le malamalama le saoasaoa o le photosynthesis. O le maualuga o le malosi o le malamalama, o le tele foi lea o le malosi e maua mo le photosynthesis, e oo atu i se tulaga e fa'atumuina ai le la'au lea e fa'atapula'aina ai isi mea. E taua tele le malosi o le malamalama mo le tuputupu a'e lelei.
2. Tulaga Lelei o le Malamalama: O nisi lanu po'o galu o le malamalama e sili atu ona aoga i le photosynthesis. Mo se fa'ata'ita'iga, o le malamalama lanumoana ma le mumu e sili atu ona aoga nai lo le malamalama lanumeamata. O phytochromes o pigments ia e iloa ai le malamalama ma fa'atonutonu ai tali o le tuputupu a'e e pei o le fuga.
3. Photoperiodism: E aʻafia e le malamalama le taimi e fuga ai nisi o laʻau e ala i se faiga e taʻua o le photoperiodism. E tali atu laʻau i le umi o le ao, poʻo le tele o le malamalama e faʻaalia i ai, lea e aʻafia ai le taamilosaga o le tuputupu aʻe. Mo se faʻataʻitaʻiga, e naʻo le fuga mai o laʻau pupuu pe a umi atu le umi o le po nai lo se umi patino o le ao.
4. Morphogenesis e mafua mai i le Malamalama (Etiolation ma le Deetiolation): O tulaga maualalo o le malamalama e mafai ona mafua ai le etiolation, po'o le tele naua o le fa'aloaloa, e iloa i 'au uumi, lau lanu samasama, ma vaeluaga uumi. A toe fa'afo'isia le malamalama, e o'o i le deetiolation la'au, lea e masani ai le tuputupu a'e ma le fausiaina o le chlorophyll.
Fesili 3:
O le ā le uiga o le galuega a le gibberellin i le tuputupu aʻe o laʻau?
Talanoaga:
O Gibberellins o se vaega o homone o la'au e iai le sao i le fa'aosofiaina o le tuputupu a'e. E silia ma le 100 ituaiga o gibberellins e maua i ituaiga la'au eseese. O matafaioi autū a gibberellins i le tuputupu a'e ma le atina'e e aofia ai:
1. Fa'aloloa o le 'Au: O se tasi o matafaioi sili ona lauiloa a gibberellins o le fa'aosofia lea o le fa'aloloa o le 'au. E fa'ateleina e gibberellins le vaevaeina ma le fa'aloloa o sela, aemaise lava i la'au e pupu'u, e ala i le fa'aloloa o sela 'au ma le fa'ateleina o le va i le va o internodes.
2. Fa'atupuina o Fatu: E motusia e le Gibberellin le moe o fatu, fa'aosofia le fa'atupuina o fatu e ala i le fa'ateleina o le gaioiga o le enzyme amylase lea e liua ai le masoa i le suka i le endosperm, ma maua ai le malosi mo le embryo.
3. Fausiaina ma Atina'eina o Fua: O lenei homone e masani ona fa'aaogaina i fa'ato'aga e fa'aleleia ai le fa'ateleina o fua ma fa'ateleina ai le fua o fa'ato'aga. E mafai fo'i e Gibberellins ona fa'ata'ita'i le fausiaina o fua e aunoa ma le fa'apalapala, e ta'ua o le parthenocarpy.
4. Fuga: I nisi laau, e a'afia e gibberellins le taimi ma le fausiaina o fugalaau. Mo se fa'ata'ita'iga, e fa'aosofia e gibberellins le fuga i laau e umi aso, lea e mana'omia ai po pupuu e fuga ai.
Fa'ato'a
O le malamalama i le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau e taua mo le tele o faʻaoga, e aofia ai faʻatoʻaga, faʻatoʻaga, ma le puipuiga o le natura. O nei fesili ua mamanuina e fesoasoani ai i tamaiti aʻoga e malamalama i faiga faigata o hormones ma le siosiomaga e pulea ai le tuputupu aʻe o laʻau. O le malamalama i nei manatu, e mafai ona tatou faʻaaogaina lelei le gafatia o laʻau i totonu o siosiomaga ma faʻalauteleina faiga faʻatoʻaga sili atu ona lelei ma gafataulimaina.