Fa'ata'ita'iga o Fesili e Talanoaina ai le Fa'auigaga o le Tulaga o le Fetū o Initonesia
O Initonesia o se atunuu e iai ni atumotu o loʻo i le itu i Sautesasae o Asia. O lona tulaga taua e tamaoaiga ai i punaoa faanatura ma aganuu. O se tasi o auala e malamalama ai i le tulaga faʻafanua o Initonesia o le malamalama lea i lona tulaga faʻa-vateatea. O le tulaga faʻa-vateatea e faʻatatau i le tulaga o se nofoaga i luga o le fogaeleele e faʻavae i luga o le latitu ma le longitude. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le faʻamatalaga o le tulaga faʻa-vateatea o Initonesia ma nisi o faʻataʻitaʻiga o fesili e fesoʻotaʻi ma le talanoaga.
Malamalama i le Tulaga o le Fetū
O le tulaga fa'ale-fetu o se itulagi e fuafuaina e ala i fa'amaopoopoga autū e lua: latitude ma le longitude. O le latitude o se laina fa'afoliga e tamo'e fa'alava i luga o le Lalolagi ma e fuaina i tikeri mai le equator. O le longitude o se laina fa'afoliga e tamo'e fa'alava mai le North Pole i le South Pole ma e fuaina i tikeri mai le Prime Meridian, po'o Greenwich.
I le fa'atusatusaga o fetu, o lo'o i le va o le 6 tikeri i Matu (N) ma le 11 tikeri i Saute (S) ma le va o le 95 tikeri i Sasa'e (E) ma le 141 tikeri i Sasa'e (E). O lenei tulaga ua tu'u ai Initonesia i le sone o le teropika, ma ua a'afia ai lona tau, le tau, ma le tele o meaola eseese.
Aafiaga o le Tulaga o le Fetū
1. Tau Fa'atropika: O le tulaga o Initonesia i le vateatea e lata ane i le ekueta e maua ai se tau fa'atropika e lua vaitau autū: o le vaitau timuga ma le vaitau mago. E a'afia ai galuega fa'ato'aga, vaomatua, ma le olaga i aso faisoo o tagata.
2. Eseesega Maualuga o Meaola: O tulaga mafanafana o le tau ma le tele o timuga e lagolagoina ai le tele o ituaiga laau ma manu. Ua lauiloa Initonesia o se tasi o atunuu e sili ona tele le eseesega o meaola i le lalolagi.
3. Aafiaga Fa'aagafesootai ma Aganu'u: O tulaga eseese fa'afanua e mafua ai le tele o aganu'u, gagana, tū ma agaifanua i itulagi eseese o Initonesia.
4. Tulaga Taua: O lo'o i le va o konetineta e lua (Asia ma Ausetalia) ma vasa e lua (Initia ma le Pasefika), o Initonesia o se itulagi taua mo fefa'ataua'iga fa'alelalolagi ma fegalegaleaiga fa'aleaganuu i le va o malo.
Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga
Fesili 1: O se itulagi i Initonesia o loʻo i faʻamaopoopoga 7 tikeri Latitude i Saute ma le 110 tikeri Longitude i Sasaʻe. Faʻamatala le tulaga lautele o le itulagi ma tuʻuina atu ni faʻataʻitaʻiga o itumalo poʻo aʻai o loʻo i nei faʻamaopoopoga.
Talanoaga:
O fa'amaopoopoga o le 7 tikeri latitu i saute ma le 110 tikeri loniti i sasa'e e fa'ailoa mai ai o lo'o i le ogatotonu o Java le itulagi. O le latitu 7 tikeri i saute o le ekueta e fa'ailoa mai ai o lo'o i le itu i saute o le ekueta, ae o le loniti 110 tikeri loniti i sasa'e e tu'u ai i le ogatotonu o Java. O se tasi o 'a'ai e lata ane i nei fa'amaopoopoga o Yogyakarta, e lauiloa o le totonugalemu o aganu'u Javanese ma o le fale o le tele o nofoaga tafafao maimoa fa'asolopito.
Fesili 2: O le ā le aafiaga o le tulaga o Initonesia i le va o le 6 tikeri Latitude i Matu ma le 11 tikeri Latitude i Saute i galuega faifaatoaga?
Talanoaga:
O le tau i Initonesia e susū ma e pulea e vaitau tetele e lua—o le vaitau timuga ma le vaitau mago—ona o lona tulaga e matuā tele. O nei tulaga e matuā fesoasoani tele i galuega fa'ato'aga e pei o le araisa, sana, pi, ma le pama. E tele le vai e maua mai i le vaitau timuga, ae o le vaitau pu'upu'u mago e le afaina tele ai fa'ato'aga. E le gata i lea, o le vevela mautu ma le mafanafana i le tausaga atoa e lagolagoina ai le tuputupu a'e o le tele o fa'ato'aga eseese i le teropika.
Fesili 3: Faamatala pe faapefea ona aafia le eseesega o aganuu i lenei atunuu e le tulaga o le vateatea o Initonesia.
Talanoaga:
O le tulaga fa'afanua o Initonesia, e amata mai Sabang i Merauke, ua i'u ai i le tele o siosiomaga ma faiga fa'anatura i itulagi eseese. O lenei mea ua fesoasoani i le tele o aganu'u eseese o lo'o iai. O itulagi ta'itasi e iai a latou tū ma aga, agaifanua, ma gagana eseese, e atiina ae e fa'avae i luga o le fetu'una'i i le siosiomaga fa'afanua o le lotoifale. Mo se fa'ata'ita'iga, o tagata o le mauga maualuga o Papua e iai a latou aganu'u ma auala e ola ai mai tagata o nu'u i le talafatai o Sumatra, e fetu'una'i i o latou tulaga ma tau.
Fesili 4: E faʻapefea ona aʻafia e le tulaga faʻavateatea le tulaga taua o Initonesia i fefaʻatauaʻiga faʻalelalolagi?
Talanoaga:
O loʻo i le va o vasa tetele e lua o Initonesia, o le vasa Initia ma le vasa Pasefika, ma e siʻomia e konetineta e lua, o Asia ma Ausetalia. O lenei tulaga ua avea ai Initonesia ma auala taua mo fefaʻatauaʻiga faavaomalo. Talu mai aso anamua, o Initonesia o se nofoaga tutotonu mo fefaʻatauaʻiga o oloa ma aganuʻu i le va o Sisifo ma Sasaʻe. I aso nei, o auala fefaʻatauaʻiga faavaomalo i le sami e pei o le Straits of Malacca ma le Sunda Strait, lea e avea ma faitotoʻa i maketi eseese i Asia i Sautesasae ma le lalolagi atoa, e maua ai ni faʻamanuiaga taua mo fefaʻatauaʻiga ma le tamaoaiga a Initonesia.
E ala i lenei talanoaga, e mafai ona fa'ai'uina ai o le tulaga o Initonesia i le vateatea e iai sona aafiaga tele ma eseese i ona tulaga fa'alenatura, le tele o meaola eseese, itu tau agafesootai ma aganu'u, ma lona tulaga taua i le tulaga fa'avaomalo. O se malamalama lelei i lenei tulaga i le vateatea ma ona aafiaga e le gata mo fa'amoemoega fa'alea'oa'oga ae fa'apea fo'i i le fuafuaina o atina'e ma le puleaina o puna'oa e fa'amautinoa ai le fa'aauauina ma fa'ateleina le gafatia o lo'o iai.