Fa'ata'ita'iga o Fesili e Talanoaina ai Vaega o le Radiation
O le radiation o se mea faaletino e aofia ai le faʻasalalauina o le malosi i foliga o ni vaega poʻo ni galu. O lenei mea e maua i soo se mea, mai ave o le la e faʻamafanafana ai le lalolagi i faʻaoga sili atu ona faigata o tekinolosi faaniukilia. O le talanoaina o vaega o le radiation e taua e le gata i le fisiki ae faʻapea foi i vaega o le soifua maloloina ma le siosiomaga. O lenei tusiga o le a talanoaina ai ni faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli ma talanoaga e uiga i vaega o le radiation e fesoasoani ai i le malamalama i le mataupu.
Faatomuaga i le Fa'avevela
A o le’i tatou su’esu’eina fa’ata’ita’iga o fa’afitauli, e taua le malamalama i mea taua o vaega o le radiation. E mafai ona vaevaeina le radiation i ni vaega tetele se lua: o le ionizing radiation ma le non-ionizing radiation. E lava le malosi o le ionizing radiation e fa’a-ionize ai atoms, o lona uiga, fa’aopoopo pe aveese ai electrons mai atoms po’o molecules, ma e aofia ai ituaiga o radiation e pei o le alpha, beta, ma gamma rays. O le non-ionizing radiation, i le isi itu, e le lava le malosi e fa’a-ionize ai atoms ae e mafai ona mafua ai le vevela, e pei o microwaves ma radio waves.
Fa'asalalauga Alefa
O le averesi o le Alpha o se vaega e aofia ai ni protons se lua ma ni neutrons se lua (helium nuclei). Talu ai o vaega o le alpha e iai le totogi lelei ma e fai si lapopo'a, e maualalo lo latou malosi e ulufale atu ai ma e mafai ona taofia e se pepa po'o se pa'u o le tagata.
Fa'ata'ita'iga Fesili 1
Fesili: O se puna o le averesi alpha ua iloa e faʻasaolotoina le malosi e 4 MeV. Afai e paʻi se vaega alpha i se pepa e 0,01 mm le mafiafia ma mitiia atoa, e fia le malosi e mitiia e le pepa?
Talanoaga: Talu ai e le mafai e vaega alpha ona sosolo i totonu o se pepa manifinifi, o le malosi uma mai vaega alpha o le a mitiia e le pepa. O le mea lea, o le malosi e mitiia e tutusa ma le malosi e faʻasaʻolotoina, o le 4 MeV.
Fa'asalalauga Beta
O le fa'asalalauga Beta e aofia ai eletise e saoasaoa tele (beta minus) po'o positrons (beta plus). E sili atu le malosi o le sosolo o vaega Beta nai lo vaega alpha, ae e mafai ona taofia e ni nai milimita o mea mafiafia, e pei o le alumini.
Fa'ata'ita'iga Fesili 2
Fesili: O se punaoa o le beta radiation e faʻasalalauina ai ni vaega laiti e 1 MeV le malosi. Afai e paʻi atu nei vaega laiti i se ipu alumini e 2 mm le mafiafia, fuafua pe mafai e vaega laiti beta ona ati i totonu o le meafaitino.
Talanoaga: I se tulaga lautele, o vaega beta e 1 MeV le malosi e mafai ona sosolo i totonu o se ipu alumini e 1-2 mm le mafiafia. O le mea lea, i lenei tulaga, o le mafiafia o le ipu alumini e lava lea e poloka ai le tele o vaega beta. Atonu e sosolo nisi, ae o le a lava le faaitiitia o lo latou malosi e itiiti ai lo latou aafiaga.
Fa'avevela o le Gamma
O le radiation gamma o le radiation electromagnetic e tutusa ma le malamalama po'o X-ray, ae e maualuga atu lona malosi. O lenei radiation e sili ona malosi le ati atu ma e mafai ona ati atu i mea mafiafia, ae e mafai ona fa'aitiitia lona malosi e ala i le fa'aaogaina o mea e maualuga le mafiafia, e pei o le apamemea po'o le sima.
Fa'ata'ita'iga Fesili 3
Fesili: O se puna gamma e fa'asalalauina ai photons gamma ma le malosi e 0,5 MeV. O le a le mafiafia e mana'omia e le u'amea e fa'aitiitia ai le malosi o le fa'asalalauina i le afa?
Talanoaga: O le fa'aitiitia o le malosi o le gamma radiation e fuafuaina e se tulafono fa'atele, lea e fa'aalia o le \(I = I_0 e^{-\mu x}\), lea o le \(I\) o le malosi o le radiation o totoe, \(I_0\) o le malosi muamua, \(\mu\) o le attenuation coefficient o le meafaitino, ma le \(x\) o le mafiafia o le meafaitino.
Mo le gamma radiation ma le malosi e 0,5 MeV, o le tau o le \(\mu\) mo le apamemea e tusa ma le 1,5 cm\(^{-1}\). Tatou te maua le \(x\) pe a \(I = \frac{1}{2}I_0\):
\[ \frac{1}{2} = e^{-1,5x} \]
\[ \ln{\frac{1}{2}} = -1,5x \]
\[ x \approx \frac{-\ln{\frac{1}{2}}}{1,5} \approx \frac{0,693}{1,5} \approx 0,462 \text{ cm} \]
O lea la, e tusa ma le 0,46 cm o le pulu e manaʻomia e faʻaitiitia ai le malosi o ave gamma i le afa.
Aafiaga ma Fa'ai'uga
O le malamalama i uiga o vaega o le radiation ma le auala latou te fegalegaleai ai ma meafaitino eseese e taua tele mo faʻaoga faʻatekinolosi faaniukilia, soifua maloloina, ma le saogalemu. O le talanoaina o nei faʻafitauli e le gata ina maua ai se aotelega o le auala e faʻaaogaina ai mataupu faavae autu ae faʻamamafaina ai foi le taua o le puipuiga mai le radiation i tulaga eseese.
O lenei malamalama e mafai ona avea ma meafaigaluega taua mo saienitisi, inisinia, ma tagata tomai faapitoa i le soifua maloloina i le faia o iloiloga o tulaga lamatia, mamanuina o puipuiga mai le radiation, ma le faamautinoaina o le saogalemu o tekinolosi e fesoʻotaʻi ma le radiation. E le gata i lea, o aʻoaʻoga lautele e uiga i lamatiaga o le radiation ma le faʻaitiitia o lamatiaga e taua tele ina ia faʻaitiitia ai tulaga lamatia i le alalafaga. Faatasi ai ma le malamalama lelei, e mafai ona faʻateleina lelei o tekinolosi radiation aʻo faʻaitiitia ai ona aʻafiaga leaga.