Fa'ata'ita'iga o Fesili e Talanoaina ai le Itaitagofie i La'au
O le itaitagofie i laau o le gafatia lea o laau e tali atu ai i mea e faʻaosofia mai o latou siosiomaga. O lenei tomai e taua tele mo le ola o laau, tuputupu aʻe, ma le toe gaosia. E ui atonu e foliga mai e le gaoioi laau e pei o manu, ae o loʻo ia i latou ni auala faʻapitoa e fetuʻunaʻi ai e tali atu ai i mea e faʻaosofia mai fafo ma totonu. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou talanoaina ai ni faʻataʻitaʻiga e fesoʻotaʻi ma le itaitagofie i laau e faʻalauteleina ai lo tatou malamalama i lenei autu.
Malamalama i le Faigofie ona Ita
I le biology, o le itaitagofie o le gafatia lea o se meaola e tali atu ai i mea fa'aosofia mai fafo ma totonu. I la'au, e mafai ona matauina le itaitagofie e ala i gaioiga eseese po'o suiga fa'aletino. O nisi o nei tali e aofia ai gaioiga manino, e pei o le tatalaina ma le tapunia o laulaau, ae o isi atonu e sili atu ona le iloa, e pei o suiga i le saoasaoa o le photosynthesis.
O se faʻataʻitaʻiga o le tropism, o le gaioiga lea o se laʻau agai atu pe alu ese mai se mea e faʻaosofia ai le la. E mafai e le tropism ona i ai i le tulaga o le phototropism (tali atu i le malamalama), geotropism (tali atu i le kalave), ma le hydrotropism (tali atu i le vai).
Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga
1. Fesili: Fa'amatala pe fa'apefea ona tupu le phototropism i la'au ma tu'u mai ni fa'ata'ita'iga.
Talanoaga: O le phototropism o se tali atu lea a le la'au i le tuputupu a'e i le malamalama. O photons i totonu o sela o la'au e fa'aosofia ai le hormone auxin e agai atu i le itu e le tele se malamalama e maua ai, ma mafua ai ona vave fa'aloloa sela i lea itu nai lo i latou o lo'o i le itu e susulu. O le i'uga, e punou le la'au agai i le puna o le malamalama. O se fa'ata'ita'iga manino o le phototropism o le auala e fa'asaga atu ai la'au i le la i le ao e fa'ateleina ai le mitiia o le malamalama.
2. Fesili: O le a le eseesega i le va o le nosticism ma le tropism i laau? Tuu mai se faataitaiga o laau taitasi.
Talanoaga: O le nastic ma le tropism o ituaiga uma ia o tali tuputupu aʻe i laʻau. Peitaʻi, e eseese i laʻua i le auala e galulue ai ma o laʻua taunuuga:
– Nasti: O le gaioiga o vaega o le la'au, ae tuto'atasi mai le itu e alu i ai le fa'aosofiaga. Mo se fa'ata'ita'iga, o le gaioiga tapuni o le lau mimosa pudica pe a pa'i i ai. O lenei gaioiga e mafua mai i suiga vave o le turgor i totonu o sela i le pito i lalo o le lau.
– Tropism: O le tali fa'asino lea a se la'au i se fa'aosofiaga mai fafo e fa'asino i ai (e pei o le malamalama po'o le kalave). O se fa'ata'ita'iga o le phototropism, lea e mafua ai ona ola se la'au agai atu i se puna o le malamalama.
3. Fesili: Fa'amatala le faiga o le gravitropism i a'a ma pulu o la'au.
Talanoaga: O le gravitropism o le tali atu lea i le tuputupu aʻe i le kalave. I laʻau, e fesoasoani le gravitropism e faʻatonutonu le tuputupu aʻe o aʻa i lalo ma faʻatupu aʻe le tuputupu aʻe i luga.
– I a'a (geotropism lelei): E fa'asolosolo ifo a'a i le agai i le kalave e saili ai le vai ma minerale. O lenei fa'atonutonu e ausia e ala i le fa'aputuina o statoliths, o ni plastids mamafa, e tumu i le suka e iloa ai le kalave. O lenei fa'aputuga e a'afia ai le tufatufaina o le auxin, ma mafua ai ona sili atu le umi o sela i le pito i luga o le a'a nai lo o lo'o i le pito i lalo, ma mafua ai ona pi'o i lalo le a'a.
– I totonu o pulu (negative geotropism): E masani ona tutupu a'e pulu i luga mamao ese mai le kalave. O iinei fo'i, e taua tele le auxin e ala i le fa'aosofiaina o le fa'alauteleina o sela i le pito i lalo o le pulu nai lo le pito i luga, ma mafua ai ona milo i luga le pulu.
4. Fesili: O le ā le auala e tali atu ai i le tapunia o lau i le laʻau mimosa ma o le ā lona matafaioi faʻa-evolusione?
Talanoaga: O le la'au e ma'ale'ale (Mimosa pudica) e fa'aalia ai se tali atu itaitagofie e ta'ua o le thigmonasty po'o le seismonasty, lea e aofia ai le tapunia o ona lau pe a pa'i i ai. O lenei faiga e aofia ai suiga i le turgor i le pulvinus, o se tama'i fausaga i le pito i lalo o le lau. A fa'aosofia le lau e le pa'i i ai, e pamuina ese ai le potassium (K+) ions mai sela i le pulvinus, ma fa'aitiitia ai le osmotic potential i totonu o le sela ma mafua ai ona alu ese le vai mai le sela, lea e fesoasoani i le fa'aitiitia o le turgor ma le tapunia o lau.
O le galuega fa'atekonolosi o lenei tali atu atonu o le puipuia lea o le la'au mai manu 'ai laulaau. O le vave tapunia o laulaau e ono lē tosina mai ai le la'au i manu 'ai laulaau pe taofia ai iniseti mai laulaau.
5. Fesili: O le ā le thigmotropism ma e faapefea ona fesoasoani i le tuputupu aʻe o laʻau? Tuʻu mai se faʻataʻitaʻiga.
Talanoaga: O le thigmotropism o se tali atu lea o le tuputupu aʻe o se laʻau i le paʻi faaletino. E masani ona vaaia lenei mea i laʻau aʻe, lea e feʻaveaʻi ai vaega o laʻau e pei o au poʻo ni ʻau laiti ma milo i le mea latou te paʻi i ai.
E mafai e le thigmotropism ona a'e ma maua le lagolago mai mea faaletino i lo latou siosiomaga, lea e maua ai e latou le avanoa sili atu i le susulu o le la. O fa'ata'ita'iga manino o le thigmotropism o lo'o iai i la'au pi po'o vine, lea e afifi ai o latou au i pou po'o uaea o se vaega o lo latou tuputupu a'e.
I le talanoaina o ni faʻataʻitaʻiga se tele o faʻafitauli e fesoʻotaʻi ma le itaitagofie i laʻau, e mafai ai ona tatou malamalama i le lavelave o tali a laʻau i mea faʻaosofia. O lenei malamalama e le gata ina faʻamauoa ai lo tatou malamalama i le lalolagi o laʻau ae maua ai foʻi ni faʻamalosiʻau mo le puipuiga ma le puipuiga o le siosiomaga, ma faʻamautinoa ai le paleni faifai pea o siosiomaga e taua mo le ola i le Lalolagi.