Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga: Mea e A'afia ai le Tuputupu A'e ma le Atina'eina o La'au
Pendahuluan
O le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau o ni faiga faigata ma e mafai ona aʻafia i mea eseese. E mafai ona vaevaeina nei mea i ni mea i totonu ma fafo. O le malamalama i nei mea e taua tele i faʻaoga eseese, e pei o faʻatoʻaga, togālaau, ma le puipuiga o le siosiomaga. O lenei tusiga o le a talanoaina ai nisi o mea taua e aʻafia ai le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau, faʻatasi ai ma faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli ma talanoaga e maua ai se malamalamaga loloto.
Mea i Totonu
1. Fa'asinomaga: O mea tau fa'asinomaga o le fa'avae lea o le gafatia o le tuputupu a'e o se la'au. O fa'asinomaga e fuafua ai uiga eseese e pei o le maualuga maualuga, tele o lau, taimi e fuga ai, ma le tete'e atu i fa'ama'i.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– Fa'amatala pe fa'apefea ona a'afia e mea tau kenera le eseesega o le tuputupu a'e i le va o ituaiga araisa e lua e totoina i lalo o tulaga fa'alesiosiomaga tutusa.
Talanoaga:
– O mea tau kenera e fuafua ai uiga masani o ituaiga araisa, e pei o le maualuga o le la'au, le tele o fatu, ma le lelei o le photosynthesis. E lua ituaiga araisa e totoina i lalo o tulaga tau si'osi'omaga e tasi e ono iai ni eseesega i le tuputupu a'e ona o nei suiga tau kenera. Mo se fa'ata'ita'iga, e mafai ona mamanuina se tasi ituaiga ina ia sili atu ona tete'e atu i fa'ama'i, ae o le isi atonu e sili atu lona gafatia photosynthesis, ma mafai ai ona vave tuputupu a'e.
2. Hormone o La'au: O hormones e pei o auxins, cytokinins, gibberellins, ma le ethylene e taua tele i le fa'atonutonuina o le tuputupu a'e ma le atina'eina o la'au. Latou te pulea faiga e pei o le vaevaeina o sela, fa'alauteleina o le 'au, ma le fa'amago o fua.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– O le ā le matafaioi a le auxin i le tuputupu aʻe o laʻau ma e faʻapefea ona faʻaaogaina i le totoina o laʻau?
Talanoaga:
O le Auxin o se homone e tele lava ina a'afia i le fa'alauteleina o sela i ogālaau o la'au. O lona fa'aoga i le totoina o la'au e aofia ai le fa'alauiloaina o le a'a i totonu o la'au tipi ma le puleaina o le itu e tuputupu a'e ai la'au (tropisms), e pei o le phototropism ma le gravitropism. I fa'ato'aga, e mafai ona fa'aaoga le auxin e fa'alauiloa ai le fausiaina o a'a ma fa'alauteleina ai ogālaau pupuu o la'au.
Fa'afitauli i fafo
1. Malamalama: O le malamalama o le puna autū lea o le malosi mo le photosynthesis, lea e taua mo le tuputupu aʻe o laʻau. O le malosi o le malamalama, le umi o le faʻaalia, ma le lelei o le fusi o le malamalama e aʻafia uma ai lenei faiga.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– E faʻapefea ona aʻafia le tuputupu aʻe o laʻau i totonu o fale e masani ona teu i le malamalama itiiti ona o le malosi o le malamalama?
Talanoaga:
O laau i totonu o fale ua masani i le malamalama maualalo e ono mafatia pe a faafuaseʻi ona aʻafia i le malamalama maualuga. Atonu e iai ni faʻailoga o laulaau e pei o le mu o le la poʻo le samasama ona o le faaleagaina o le chlorophyll. Ina ia fetuʻunaʻi, e manaʻomia e laau ona fetuʻunaʻi malie i tulaga o le malamalama ina ia mautinoa le lelei o le photosynthesis e aunoa ma le faaleagaina o le fausaga o laulaau.
2. Vai: E taua tele le vai e lagolago ai le ola o la'au, e aofia ai le faagasologa o le photosynthesis, felauaiga o mea'ai, ma le faatumauina o le turgor o le sela.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– Aiseā e mafai ai e le lava o le vai ona taofia ai le tuputupu aʻe o laʻau, ma e faʻapefea ona foia lenei faʻafitauli i le totoina o laʻau?
Talanoaga:
– O le le lava o le vai e mafua ai ona leiloa le turgor o sela o la'au, lea e mafua ai ona fa'alavelaveina le tuputupu a'e ma e mafai ona mafua ai le fa'aleagaina tumau o fausaga o la'au e pei o laulaau ma a'a. I le totoina o la'au, e mafai ona foia lenei fa'afitauli e ala i le fa'atuina o se faiga fa'asūsū lelei ma le fa'aogaina o le mulch e fa'atumauina ai le susu o le eleele.
3. Vevela: E aʻafia e le vevela o le siʻosiʻomaga le saoasaoa o tali atu o le enisima i laʻau ma, o lea la, e aʻafia ai le tuputupu aʻe ma le atinaʻe atoa.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– E faʻapefea ona aʻafia le tuputupu aʻe o laʻau i suiga tetele o le vevela, ma o a laʻasaga e mafai ona faia e puipuia ai le faʻaleagaina o faʻatoʻaga ona o le vevela tele?
Talanoaga:
– O le vevela e maualuga tele pe maualalo tele e mafai ona faʻalavelaveina ai le gaioiga o enzymes ma mafua ai le atuatuvale i laʻau. I le vevela tele, e mafai e laʻau ona aʻafia i le faʻaleagaina o sela ma faʻalavelave tau metabolism. Ina ia foia lenei faʻafitauli i faiga faʻatoʻaga, e mafai ona faʻatinoina le faʻaaogaina o fale lauʻeleʻele, faʻavevela faʻaopoopo, poʻo le faʻamālūlūina e fausia ai ni tulaga vevela e sili atu ona mautu ma talafeagai mo laʻau.
4. Mea'ai: E tāua mea'ai tetele ma mea'ai laiti mo le tuputupu a'e o la'au. O mea'ai tetele e pei o le nitrogen, phosphorus, ma le potassium e tāua tele i le photosynthesis, vaevaega o sela, ma le felauaiga o mea'ai.
Faʻataʻitaʻiga o faʻafitauli:
– O a ni aafiaga o le le lava o le naitorosene i laau ma pe faapefea ona foia lenei faafitauli i faiga faatoaga?
Talanoaga:
– O le le lava o le nitrogen e mafua ai ona liu samasama pe lanumeamata vaivai laulaau o laau ona o le le lava o le chlorophyll mo le photosynthesis. I faiga faatoaga, e mafai ona foia lenei faafitauli e ala i le faaopoopoina o faapalaga nitrogen, e pei o le urea po o le ammonium nitrate, e faateleina ai le maualuga o le nitrogen i le eleele ma faamautinoa ai le lava o le sapalai mo le tuputupu ae o laau.
I'uga
O le malamalama i mea e aʻafia ai le tuputupu aʻe ma le atinaʻeina o laʻau e taua tele mo le faʻaleleia atili o faiga faʻatoʻaga. I le faʻatuina o taʻiala talafeagai mo le puleaina, e pei o le faʻamalamalamaina, faʻasūsūina, ma le faʻapalaina, e mafai ona faʻateleina le tuputupu aʻe o laʻau, lea o le a faʻaleleia atili ai le fua atoa ma le lelei o laʻau. O le mafaufauina o mea i totonu ma fafo e maua ai se ata sili atu ona atoatoa o le auala e galulue faʻatasi ai le siosiomaga ma le kenera e fuafua ai le gafatia o le tuputupu aʻe o se laʻau. O le faʻatinoina o lenei malamalama o le a fesoasoani tele i le manuia i faʻatoʻaga ma le totoina o laʻau.