Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga e uiga i le Fa'agasologa o le Faitau aofa'i
O le fa'agasologa o le faitau aofa'i o tagata o se lala o le geography e su'esu'eina ai suiga i le tele, fa'atulagaga, ma le tufatufaina o tagata, fa'atasi ai ma mea e a'afia ai nei suiga. E taua tele le malamalama i lenei mataupu, aemaise lava mo tamaiti a'oga o lo'o su'esu'eina geography po'o sivika. O lo'o i lalo nisi o fa'ata'ita'iga o fesili ma talanoaga i le fa'agasologa o le faitau aofa'i e mafai ona fa'aleleia atili ai lou malamalama i lenei autu.
Fesili Fa'ata'ita'i ma Talanoaga
Fesili 1: Tuputupu Aʻe o le Faitau aofaʻi e Faʻateleina
E 100.000 le faitau aofa'i o tagata i se 'a'ai i le 2020, fa'atasi ai ma le fua fa'atupulaia o le 2% i le tausaga. Fa'atatau le faitau aofa'i o tagata o le 'a'ai i le 2030.
Talanoaga:
O se faitau aofaʻi e tuputupu aʻe i se fua faʻatatau o le tuputupu aʻe faifai pea e mulimuli i le fua faʻatatau o le tuputupu aʻe faʻatelevaveina:
\[ P(t) = P_0 \times (1 + r)^t \]
O fea:
– \( P(t) \) o le faitau aofaʻi i le taimi \( t \),
– \( P_0 \) o le faitau aofaʻi muamua,
– \( r \) o le fua faatatau o le tuputupu aʻe o le faitau aofaʻi,
– \( t \) o le taimi i tausaga.
Mo lenei fesili:
– \( P_0 = 100,000 \)
– \( r = 2\% = 0.02 \)
– \( t = 2030 – 2020 = 10 \)
Ulufale i le fua fa'atatau:
\[ P(10) = 100,000 \times (1 + 0.02)^{10} \]
\[ P(10) = 100,000 \times (1.02)^{10} \]
\[ P(10) = 100,000 \times 1.21899 \]
\[ P(10) = 121,899 \]
O lea la, o le faitau aofaʻi i le 2030 e tusa ma le 121,899 tagata.
-
Fesili 2: Fua Faatatau o Fanau Mai Faafuaseʻi (CBR)
E 4.000 pepe e fananau mai i se atunuu i le tausaga e tasi ma e 200.000 le faitau aofai o tagata. Fuafua le fua faatatau o le fanautama (CBR).
Talanoaga:
O le fua faatatau o le fanautama mataʻutia (CBR) e fuafuaina e faʻaaoga ai le fua faʻatatau:
\[ \text{CBR} = \left( \frac{\text{Numera o Fanau Mai i le Tausaga}}{\text{Numera o le Faitau Aofai}} \right) \times 1000 \]
Mo lenei fesili:
\[ \text{CBR} = \left( \frac{4,000}{200,000} \right) \times 1000 \]
\[ \text{CBR} = 0.02 \times 1000 \]
\[ \text{CBR} = 20 \]
O lea la, o le fua faatatau o le fananau mai o le atunuu e 20 i le 1000 o le faitau aofai o tagata.
-
Fesili 3: Fua Faatatau o le Maliu Matautia (CDR)
E 350.000 le faitau aofa'i o tagata i se itulagi ma e 2.800 maliu i le tausaga. Fuafua le fua faatatau o le oti masani (CDR).
Talanoaga:
E mafai ona fuafuaina le fua faatatau o le maliu mataʻutia (CDR) e faʻaaoga ai le fua faʻatatau:
\[ \text{CDR} = \left( \frac{\text{Numera o Maliu i le Tausaga e Tasi}}{\text{Numera o le Faitau Aofai}} \right) \times 1000 \]
Mo lenei fesili:
\[ \text{CDR} = \left( \frac{2,800}{350,000} \right) \times 1000 \]
\[ \text{CDR} = 0.008 \times 1000 \]
\[ \text{CDR} = 8 \]
O lea la, o le fua faatatau o le oti mo le eria e 8 i le 1000 o le faitau aofai o tagata.
-
Fesili 4: Fa'atulagaga o le Faitau aofa'i
Afai o lo'o iai i se atunu'u fa'amaumauga nei o le faitau aofa'i: 25% e 0-14 tausaga le matutua, 60% e 15-64 tausaga le matutua, ma le 15% e 65 tausaga ma luga atu, o le a le fua faatatau o le faalagolago i tagata i lea atunu'u?
Talanoaga:
E mafai ona fuafuaina le Fa'alagolago i le Fua fa'atatau e fa'aaoga ai le fua fa'atatau lenei:
\[ \text{Fua Fa'atatau o le Fa'alagolago} = \left( \frac{\text{Faitauga e 0-14 tausaga} + \text{Faitauga e 65 tausaga ma luga atu}}{\text{Faitauga e 15-64 tausaga}} \right) \times 100 \]
Tu'u mai fuainumera e tusa ai ma le fesili:
\[ \text{Fua Fa'atatau o le Fa'alagolago} = \left( \frac{25 + 15}{60} \right) \times 100 \]
\[ \text{Fua Fa'atatau o le Fa'alagolago} = \left( \frac{40}{60} \right) \times 100 \]
\[ \text{Fua Fa'atatau o le Fa'alagolago} = \frac{2}{3} \times 100 \]
\[ \text{Fua Fa'atatau o le Fa'alagolago} = 66.67 \]
O le mea lea, o le fua faatatau o le faalagolago i tagata i le atunuu e tusa ma le 66.67. O lona uiga, mo tagata uma e 100 o tausaga e mafai ona gaosia mea, e tusa ma le 67 e le o lava le tamaoaiga.
-
Fesili 5: Femalagaiga o le Net
I le tausaga e tasi, e 5.000 tagata na siitia atu i totonu o se aai, ae 3.000 tagata na siitia ese mai le aai. O le a le fua faatatau o femalagaaiga atoa a le aai?
Talanoaga:
E mafai ona fuafuaina le femalagaiga mama e faʻaaoga ai le fua faʻatatau:
\[ \text{Fesiitaiga i luga o le Initaneti} = \text{Fesiitaiga} – \text{Fesiitaiga} \]
Mo lenei fesili:
\[ \text{Fesiitaiga o le Net} = 5,000 – 3,000 \]
\[ \text{Fesiitaiga o le Net} = 2,000 \]
O lea la, o le fua faatatau o femalagaaiga a le aai e 2,000 tagata, o loʻo faʻaalia ai le faʻateleina o le faitau aofaʻi ona o femalagaaiga.
I'uga
O le malamalama i manatu eseese i le faʻagasologa o le faitau aofaʻi, e pei o le fua faatatau o le fanau mai, le fua faatatau o le oti, ma le fua faatatau o le faalagolago, e taua tele mo le iloiloina o le tuputupu aʻe o le faitau aofaʻi ma ona aafiaga i faiga faʻavae lautele ma le tamaoaiga. O le faʻatinoina o fesili e pei o le faʻataʻitaʻiga o loʻo i luga o le a faʻamoemoe e faʻaleleia atili ai lo tatou malamalama i lenei autu ma saunia ai tagata taʻitoʻatasi e faʻatulaga ni fuafuaga e fesoʻotaʻi ma le faitau aofaʻi. E ala i suʻesuʻega loloto faʻapenei, e mafai ona tatou malamalama atili ai i suiga o le faitau aofaʻi ma tali atu i luʻitau e mafua mai i le faʻagasologa o le faitau aofaʻi i le vaitaimi faʻaonaponei.