Tusi A'oa'oga Fa'ata'ita'i e Tatau Ona Faitauina
O le tusiata fale o se matā'upu e tu'ufa'atasia ai le faatufugaga, inisinia, ma le saienisi o le siosiomaga e mamanuina ma fausia ai fale ma nofoaga faitele. I le malaga o le su'esu'eina o le tusiata fale, mo tamaiti a'oga ma tagata tomai faapitoa, o tusi a'oga o se puna taua o le malamalama. O tusi a'oga e maua ai se fa'avae o a'oa'oga, manatu, talafa'asolopito, ma fa'atinoga e mafai ona fesoasoani i le au faitau e malamalama i le lavelave o le lalolagi o tusiata fale. O nisi nei o tusi a'oga tusiata fale e tatau ona faitau mo so'o se tasi e va'ava'ai e fa'alauteleina lo latou malamalama i lenei matā'upu.
1. “Fua, Avanoa, ma le Fa’atonuga” saunia e Francis DK Ching
E masani ona ta'ua o le Tusi Paia mo tamaiti a'oga fau fale, o le "Form, Space, and Order" a Francis D.K. Ching ua maua ai se faavae mautu mo le malamalama i elemene autu o le mamanu fau fale. O lo'o fa'aogaina e le tusi se gagana vaaia manino ma ni ata matagofie e fa'amatala ai manatu e pei o le fua, vaega tutusa, tutusa, ma le fa'asologa o galuega. E su'esu'eina fo'i pe fa'apefea ona tu'ufa'atasia nei elemene e fatu ai ni avanoa aoga ma matagofie.
2. “O Le Ata o le Aai” saunia e Kevin Lynch
Lomia i le 1960, “O Le Ata o le Aai” o se galuega lauiloa ua faatosinaina ai le tele o tagata fuafuaina taulaga ma tusiata fale i le lalolagi atoa. I lana tusi, o loo faamatala ai e Kevin Lynch le manatu o le “faafaigofieina o le faitauina,” lea e faasino i le faigofie o le faasinoga ma le folauga i totonu o se siosiomaga taulaga. Ua faailoa mai e Lynch elemene autu e lima e faatulaga ai le ata o se aai: auala, pito, itumalo, nodes, ma faailoga. O le malamalama i nei manatu e taua tele mo soo se tasi e fiafia i le mamanuina o taulaga.
3. “Fausaga: Foliga, Vateatea, ma le Siosiomaga” saunia e Norman K. Booth
I totonu o lenei tusi, o loʻo tuʻuina atu ai e Norman K. Booth se taʻiala atoatoa i le sootaga i le va o le fausaga o fale ma lona siosiomaga. O loʻo aofia i le tusi autu e pei o le suʻesuʻeina o nofoaga, aafiaga o le tau, ma le faʻaaogaina o meafaitino i totonu o se tulaga gafataulimaina. O loʻo faʻamamafaina foʻi e Booth le taua o le mamanu e tali atu i tulaga faʻalenatura ma agafesootai, ma tuʻuina atu ai faʻataʻitaʻiga moni mai galuega faʻatino eseese o fale i le lalolagi atoa.
4. “O se Gagana Fa'ata'ita'i” saunia e Christopher Alexander
O le "A Pattern Language" o se tusi tāua na lolomiina i le 1977 e Christopher Alexander ma ana pa'aga. Na ofoina atu ai se auala fou i le mamanuina o fale ma le mamanuina o taulaga. Na fa'alauiloa e Alexander le manatu o "patterns" o ni fofo i fa'afitauli o le mamanuina. O le tusi e aofia ai mamanu e 253 e aofia ai vaega uma o le mamanuina, mai fa'aoga laiti e pei o le mamanuina o potu i fa'aoga tetele e pei o le fuafuaina o taulaga. O nei mamanu na mamanuina ina ia fa'aaogaina fa'atasi e nu'u, tusiata fale, ma tagata fuafuaina taulaga e fausia ai ni siosiomaga sili atu ona lelei.
5. “O Le Fausaga o le Fiafia” saunia e Alain de Botton
E ui e lē o se tusi aʻoga i le uiga masani, o le tusi a Alain de Botton "The Architecture of Happiness" o se faitauga taua mo soʻo se tasi e fiafia i le sootaga i le va o le fausaga o fale ma le soifua manuia o tagata. I totonu o lenei tusi, o loʻo suʻesuʻeina ai e de Botton pe faʻapefea ona faʻaosofia e fale ma avanoa o tatou lagona ma le tulaga lelei o le olaga. O loʻo tusia i se gagana faigofie ma tumu i faʻataʻitaʻiga mautu, o loʻo valaʻaulia ai le au faitau e mafaufau loloto i le uiga o le matagofie i le fausaga o fale ma le auala e mafai ai ona tatou mamanuina avanoa e faʻalauiloa ai le fiafia.
6. “Fausaga Fa'aonaponei: O se Talafaasolopito Taua” saunia e Kenneth Frampton
O lenei tusi o se taʻiala atoatoa i le talafaasolopito o le fausaga o fale faʻaonaponei. O Kenneth Frampton, o se tagata suʻesuʻe lauiloa i le fausaga o fale, na ia suʻesuʻeina le atinaʻeina o le fausaga o fale mai le seneturi lona 18 e oʻo atu i le faaiuga o le seneturi lona 20. O loʻo aofia i le tusi le tele o gaioiga faʻaonaponei e pei o le modernism, postmodernism, ma aʻoaʻoga faʻaonaponei eseese. O loʻo faʻamamafaina foʻi e Frampton faatosinaga faʻaagafesootai, faʻapolokiki, ma tekinolosi i le atinaʻeina o le fausaga o fale faʻaonaponei. Mo soʻo se tasi o loʻo sailia le malamalama i le tala faasolopito o faiga faʻaonaponei o fale, o lenei tusi o se punaoa taua tele.
7. “Niu Ioka Matagofie” saunia e Rem Koolhaas
O le “Delirious New York” o se tusi e taumafai e faʻamatalaina le faʻagasologa o le fausaga o fale ma le taulaga i le Aai o Niu Ioka. O Rem Koolhaas, i lana sitaili tusitusi mataʻina, e faʻamatalaina Niu Ioka o le “Coney Island of the mind”—o se nofoaga e sili ona faʻaalia ai faʻataʻitaʻiga o le fausaga o fale. O loʻo suʻesuʻeina e le tusi le soifua maloloina faʻalemafaufau o le aai e ala i le tioata o le fausaga o fale, ma faʻaalia ai le sootaga i le va o fale lauiloa, fuafuaga o taulaga, ma le olaga i taulaga.
8. “Agai i se Fausaga Fou” saunia e Le Corbusier
Lomia i le 1923, "Agai i se Fausaga Fou" o se fa'aaliga tāua na faia e se tasi o tusiata fale sili ona lauiloa o le seneturi lona 20, o Le Corbusier. O lenei tusi o lo'o fa'amatala ai manatu fou a Le Corbusier i le fa'atinoga ma le foliga i le fausaga. Na ia fa'amamafaina le lelei, le mafaufau lelei, ma le fa'aaogaina o tekinolosi fa'aonaponei i le mamanuina o fale. O manatu fou e pei o le "o le fale o se masini e ola ai" na afua mai i lenei tusi ma ua a'afia ai augatupulaga o tusiata fale.
9. “O le Fausaga o le Aai” saunia e Aldo Rossi
I lana tusi "The Architecture of the City," o loʻo suʻesuʻeina ai e Aldo Rossi le sootaga i le va o le fausaga o fale ma le aai i se auala loloto faʻafilosofia. O loʻo faʻamamafa e Rossi le taua o le suʻesuʻeina o ituaiga fale ma le fausaga o le taulaga o se auala e malamalama ai i le tala faasolopito ma le aganuʻu o se nofoaga. E taua tele lenei tusi mo tamaiti aʻoga fausaga o fale o loʻo sailia le faʻalauteleina o lo latou malamalama i le teoria o fausaga o fale i le taulaga ma ona aʻafiaga i mamanu faʻaonaponei.
10. “Faigata ma Feteena’iga i le Fausaga” saunia e Robert Venturi
O le "Complexity and Contradiction in Architecture" a Robert Venturi o loʻo ofoina mai ai se vaaiga e feteenai ma le mataupu faavae o le faigofie o loʻo lagolagoina e le modernism. Na ia finauina e tatau i le fausaga o fale ona atagia mai ai le lavelave ma feteenai o le soifuaga o le tagata. O lenei tusi na avea ma se laasaga taua i le atinaʻeina o le postmodernism ma musuia ai le tele o tusiata fale e suʻesuʻe ni mamanu e sili atu ona eseese ma anoa.
I'uga
O le faitauina o tusi aʻoaʻoga tau fale o se tupe teufaafaigaluega taua mo soʻo se tasi e naunau e tulituliloa lenei matata. O nei tusi e ofoina atu i le au faitau ni malamalamaaga loloto, ni manatu malolosi, ma musumusuga taua. Mai se malamalamaga faavae o elemene o mamanu i le teolo ma le talafaasolopito o fale, o nei tusi e maua ai mea uma e manaʻomia e malamalama ai ma atiina ae tomai tau fale. Pe o tamaiti aʻoga, tagata tomai faapitoa, pe o tagata fiafia foi i fale, o le tusi aʻoaʻoga saʻo e mafai ona avea ma taiala e ave ai i latou i se tulaga maualuga o le malamalama.
O le faaauau pea ona faitau ma aoao, e le gata ina tatou faamauoaina ai lo tatou malamalama ae tatou te fesoasoani foi i le fausiaina o se siosiomaga sili atu ona lelei ma matagofie. O lea la, aua le faatuai e suʻesuʻe tusi o loʻo taʻua i luga ma amata ona suʻesuʻeina le lalolagi tamaoaiga o le tusiata fale.