Talafaasolopito o le Atinaʻeina o le Fuafuaga o Nofoaga Faʻaonaponei
O le mamanu o fale nofoia faʻaonaponei o se taunuuga o se malaga umi o suiga i le olaga o tagata, alualu i luma faʻatekonolosi, ma le suiga o tulaga faʻalelei ma agafesootai i le lalolagi atoa. A mafaufau tagata i "fale faʻaonaponei," e masani ona latou mafaufau i foliga faigofie, laina mama, avanoa matala, teuteuga laiti, ma le malamalama masani e faʻateleina. Peitaʻi, o le manatu o le faʻaonaponei i le fausaga o fale nofoia e leʻi tupu fua. Na fanau mai i tauiviga faʻasolopito: mai le suiga o pisinisi, i le faitioina o sitaili faʻasolopito, i le manaʻomia o fale tetele i totonu o aai. O lenei tusiga e suʻesuʻeina ai le atinaʻeina faʻasolopito o mamanu o fale nofoia faʻaonaponei, mai ona amataga i lona faatosinaga i aga masani o fale i le taimi nei.
1. A'a o le Fa'aonaponei: O se Tali Atu i le Faiga Fa'a-Masani ma le Fouvalega Fa'apisinisi
I le seneturi lona 19, sa pulea ai le fausaga o fale i Europa e sitaili faasolopito—e pei o le Neo-Classical, Neo-Gothic, ma le Neo-Renaissance—lea na matuā faʻataʻitaʻi i foliga o aso ua mavae. I le taimi nei, na aumaia ai e le Industrial Revolution ni suiga tetele: le tulaʻi mai o falegaosimea, le vave o le fausiaina o taulaga, ma le faʻalauiloaina o mea e pei o le uʻamea, tioata, ma le sima faʻamalosia. Na amata ona feagai fale i taulaga ma luʻitau fou: le faʻatapulaʻaina o fanua, le manaʻomia o le tumama, ma le manaʻoga mo le lelei.
Na tulaʻi mai le Faʻaonaponei o se tali atu i ni mea se lua: o le tumu i teuteuga tetele ma le naunau e faʻaaoga ma le faʻamaoni tekinolosi tau alamanuia. Na amata ona fesili tagata mafaufau ma tusiata fale: pe tatau ea i foliga o fale ona faʻaauau pea ona faʻataʻitaʻi i le taimi ua tuanaʻi, pe tatau ona latou atagia mai ai taimi fou ma galuega?
2. Galuega Taulima ma le Amataga o le Malamalama i le "Galuega" i Fale
O le atinaʻeina o mamanu o fale faʻaonaponei sa aʻafia foʻi e le gaioiga a le Arts and Crafts i Egelani (faʻaiʻuga o le seneturi 19), lea na amataina e tagata e pei o William Morris. O lenei gaioiga na teena ai aafiaga leaga o le faʻapisinisi, lea na vaʻaia o se gaosiga o oloa gaosia tele e leai se uiga matagofie ma le tomai faʻapitoa. I le tulaga o fale, na faʻamamafa e le Arts and Crafts le faʻamaoni o meafaitino, fua lelei, faʻamatalaga faigofie, ma le sootaga o le fale ma le togālaau.
E ui o loʻo tumau pea le lagona faaleaganuu, ae na avea le Arts and Crafts ma se alalaupapa taua i faiga faʻaonaponei ona ua suia ai le taulaʻi atu i le lelei o le avanoa, lona aoga, ma le poto masani a le tagata nofo ai—nai lo na o teuteuga.
3. Frank Lloyd Wright ma le Manatu o le “Fale Fa'alenatura”
I le Iunaite Setete, sa i ai se sao taua tele a Frank Lloyd Wright i le alualu i luma o le fale faʻaonaponei i ana galuega "Prairie House" i le amataga o le 20 seneturi. Sa teena e Wright fale faʻa-Europa, lea na ia manatu e le talafeagai mo le laufanua o Amerika. Sa ia mamanuina ni fale e i ai ni laina faalava, taualuga maulalo, avanoa e fesoʻotaʻi, ma le faʻaaogaina o mea masani.
O le manatu o Wright i le fausaga fa'alenatura na fa'amamafa mai ai e tatau i se fale ona fa'afefiloi ma lona siosiomaga, tali atu i le tau i le lotoifale, ma lagolagoina le olaga o tagata nonofo ai. O lenei mataupu faavae na mulimuli ane avea ma fa'avae taua mo le mamanuina o fale fa'aonaponei, aemaise lava e uiga i le fesoota'iga i le va o avanoa i totonu ma fafo ma le fa'aaogaina o le malamalama ma le ea.
4. Bauhaus: Fa'atulagaina, Faigofie, ma le Matagofie o le Masini
I le pe tusa o le 1919, na faʻamalosia ai e le aʻoga mamanu a Bauhaus i Siamani (na paionia e Walter Gropius) le manatu e tatau ona tuʻufaʻatasia le mamanu ma tekinolosi faʻaonaponei ma le gaosiga. Na aʻoaʻoina e le Bauhaus mataupu faavae nei: e mulimuli le foliga i le galuega, e faʻaitiitia teuteuga, ma e tatau ona mafai ona gaosia lelei le mamanu.
I le mamanu o fale nofo ai, o le faatosinaga a Bauhaus e manino lava i foliga faigofie fa'a-geometric, foliga mama, fa'amalama lautele, fuafuaga o fola e aoga, ma le fa'aaogaina o mea fa'aonaponei. O le fale fa'aonaponei ua le toe malamalama i ai o se fa'ailoga o le tulaga e ala i teuteuga, ae o se masini ola e mafaufau lelei, maloloina, ma lelei.
5. Faiga Faavaomalo ma le Salalau Atu o Fale Faaonaponei i le Lalolagi
I le vaitau o le 1920 ma le 1930, na atiina ae ai le faiga fa'aonaponei i le Sitaili Fa'avaomalo lauiloa e ala i fa'aaliga ma lomiga. O tagata taua e pei o Le Corbusier, Ludwig Mies van der Rohe, ma Gropius na fa'alauiloaina le manatu o se fale fa'aonaponei fa'atauva'a, manino le fa'atulagaina, ma le "lautele".
Na faʻalauiloa e Le Corbusier mataupu faavae e pei o le pilotis (pou lagolago), faʻatulagaga saoloto, foliga vaaia saoloto, faʻamalama faʻaloaloa, ma taualuga o togālaau. E ui e leʻi faʻaaogaina nei manatu uma i fale masani, ae o ana manatu na aʻafia ai tulaga faʻatonuina fou: o fale na mamanuina ma le mafaufau i le mafaufau i le fausaga, moli, faʻasalalauina o le fale, ma le lelei o le avanoa.
Na salalau atu le faatosinaga a le International Style i Asia, Amerika Latina, ma atunuu tau atiae, aemaise lava ina ua maeʻa le Taua Lona Lua a le Lalolagi ina ua vave ona faateleina le manaomia o fale.
6. Ina ua maeʻa le Taua Lona Lua a le Lalolagi: Suiga Tele o Fale ma le Olaga
Ina ua maeʻa le Taua Lona Lua a le Lalolagi, sa feagai le tele o atunuu ma se faʻalavelave tau fale. Sa vaʻaia le Modernism o se fofo aua na faʻalauiloa ai le vave o le gaosiga, faʻatulagaina, ma tau maualalo. I Amerika, na atiina ae ai nofoaga i tua atu o le taulaga ma fale faigofie ae aoga. I Europa, na faʻateleina le fausiaina o fale faʻatasi, ma na faʻaaogaina mataupu faavae faʻaonaponei e faʻafetaui ai le faitau aofaʻi o tagata i totonu o le taulaga.
I le vaitaimi lea, o le mamanu o fale faʻaonaponei na faʻateleina lona fesootaʻi ma ni olaga fou: aiga faʻapitoa, faʻateleina le feoaʻi, umukuka ma potu malolo e sili atu ona aogā, ma le manaʻomia o avanoa faʻatasi e fetuʻunaʻi. O le manatu o le fuafuaga tatala na faʻateleina lona lauiloa, ma mafai ai ona fegalegaleai faʻaleaiga ma faʻalauteleina ai le lagona o le fale.
7. Faitioga o le Modernism ma le Aliaʻe mai o le Postmodernism
I le vaitau o le 1960–1980, na faitioina ai le faiga faʻaonaponei ona o le soona tutusa, malulu, ma le le amanaʻiaina o le tulaga faʻalotoifale ma faʻasolopito. Na tulaʻi mai le faiga faʻaonaponei, ma toe faʻaofi mai ai faʻatusa, lanu, malie, ma faʻasinomaga faʻasolopito i le fausaga o fale. I fale nofoia, na faʻaalia ai le faiga faʻaonaponei i ni foliga e sili atu ona faʻaalia, foliga taʻalo, ma elemene teuteu e sili atu ona totoa.
Peita'i, e le'i mou atu atoa le faiga fa'aonaponei. O le to'atele o tusiata fale o lo'o tu'ufa'atasia mataupu fa'aonaponei—e pei o le fa'atinoga, le matala o le avanoa, ma le fa'amaoni o meafaitino—fa'atasi ai ma se auala e sili atu ona fa'atatau i le anotusi.
8. Fa'atauva'a, Tekonolosi Maualuga, ma Fa'aonaponei: O se Va'aiga Fou i le Fa'aonaponei
I le ulufale atu i le faaiuga o le seneturi 20 ma le amataga o le seneturi 21, na atiae ai le mamanu o fale faaonaponei i ni vaega eseese. Na maua le lauiloa o le minimalism, aemaise lava ona o le faatosinaga o foliga vaaia faa-Iapani: o avanoa mama, lanu e le faaituau, auiliiliga matagofie, ma moli malu. O fale minimalist e faamamafaina ai le lelei o le avanoa, filemu vaaia, ma le aoga.
I le isi itu, na aliaʻe mai ai le sitaili High-Tech, lea na faʻamamafa ai fausaga faʻapitoa ma elemene e pei o faʻavaa uʻamea, paneta tioata tetele, ma tekonolosi faufale. I fale nofoia, e masani ona faʻaaogaina le high-tech i fale mautotogi taugata poʻo fale faʻataʻitaʻi e faʻaalia ai meafaitino fou ma faiga faufale.
O le faaupuga "faaonaponei" e masani ona faʻaaogaina mo fale faʻaonaponei o aso nei, lea e masani ona faʻatinoina o se faʻafefiloi o: foliga faʻaonaponei faigofie, paʻi faʻalenatura, ma fetuunaiga i le tau ma le aganuʻu i le lotoifale.
9. Fuafuaga o Fale Fa'aonaponei i le Vaitaimi o le Fa'asaoina
O aso nei, o atina'e i mamanu o fale fa'aonaponei ua fa'ateleina ona a'afia e mataupu tau le fa'asaoina ma le fa'aaogaina lelei o le malosi. O fale fa'aonaponei ua le na'o le foliga la'ititi, ae fa'apea fo'i le fa'atinoga: fa'aleleia atili o le ea, fa'atulagaina o fale e fa'aitiitia ai le vevela, fa'aaogaina o mea e le afaina ai le siosiomaga, ma le fa'apipi'iina o paneta la.
O manatu ua atiaʻe e aofia ai:
– Fuafuaga e le gaoioi: fa'ateleina le mafanafana o le vevela e aunoa ma le tele o le malosi fa'apitoa.
– Fausiaina o fale lanumeamata: fa'aaogāina o mea e maualalo le fa'asa'olotoina o le ea, puleaina o le vai timu, ma laufanua e fua mai ai le ola.
– Fale atamai: otometi le fa'aogaina o moli, puipuiga, ma le puleaina o le vevela mo le lelei ma le mafanafana.
I se tulaga o se atunuu teropika e pei o Initonesia, o le fa'aonaponei o lona uiga fo'i o le mafai lea e se fale ona fetu'una'i i le tau: avanoa talafeagai, taualuga lelei, fa'apaologa mo le timu, ma le filifilia o mea e tete'e atu i le susu.
10. Faaiuga
O le talafaasolopito o le mamanu o fale nofoia faʻaonaponei o se tala o taimi fesuisuiaʻi: mai tali atu i teuteuga faʻasolopito, i le faʻaaogaina o tekinolosi faʻapisinisi, i le tulaʻi mai o le manatu o le "galuega," i le manaʻoga mo fale tetele ma le faʻasaoina. O tagata lauiloa ma gaioiga e pei o Arts and Crafts, Frank Lloyd Wright, le Bauhaus, le International Style, i le minimalism ma le fausaga lanumeamata ua faʻatulagaina ai le faʻauigaga o le faʻaonaponei e suia pea.
I le iuga, o se fale faʻaonaponei e sili atu nai lo na o se sitaili vaaia. O se auala e mafaufau ai—e uiga i le lelei o le avanoa, le mafanafana o le tagata e nonofo ai, le faamaoni o meafaitino, ma le fetuutuunai i manaoga o le siosiomaga ma agafesootai. O le mea lea, o le mamanu o fale faʻaonaponei o le a faʻaauau pea ona alualu i luma e faʻafetaui ai luʻitau ma avanoa fou o le lumanaʻi.