Fa'auigaga o le Tausiga o Tupe e tusa ai ma Tagata Tomai Faapitoa
O le tausiga o tupe o se tasi lea o vaega masani o le tausiga o tupe i pisinisi ma faʻalapotopotoga, e laiti ma tetele. Toetoe lava o faʻalapotopotoga uma—kamupani, faʻalapotopotoga e le o ni polofiti, ma e oʻo lava i faʻalapotopotoga a le malo—e manaʻomia le tausiga o tupe e saunia ai lipoti saʻo, fuaina, ma tali atu. E ala i le tausiga o tupe, e mafai ona tuʻuina atu faʻamatalaga e uiga i le tulaga tau tupe a se faʻalapotopotoga i se auala faʻatulagaina, ma faʻafaigofie ai le faia o faʻaiuga i totonu ma fafo. Peitaʻi, ina ia malamalama atoatoa i lenei manatu, e taua le toe iloiloina o faʻamatalaga o le tausiga o tupe e tusa ai ma tagata atamamai, aua e faʻamamafaina e faʻamatalaga taʻitasi se vaaiga eseese teisi.
Tausiga Tupe o le Gagana o Pisinisi
A'o le'i talanoaina fa'amatalaga a tagata atamamai, e mana'omia ona tatou malamalama i le matafaioi o le tausiga o tusi tau tupe i le fa'atinoina. E masani ona ta'ua le tausiga o tusi o le "gagana fa'apisinisi" aua e maua ai se auala masani e fa'ailoa atu ai le fa'atinoga ma le tulaga tau tupe. O lipoti e pei o le pepa paleni, fa'amatalaga o tupe maua, fa'amatalaga o le tafe o tupe, ma le fa'amatalaga o suiga i tupe fa'afaigaluega o "ala fa'asalalau" autu ia e gaosia e le fa'agasologa o le tausiga o tusi tau tupe. I se isi faaupuga, o le tausiga o tusi tau tupe e le na'o le galuega o le fa'amaumauina o fefa'ataua'iga, ae o le fa'agasologa o le tu'ufa'atasia o fa'amatalaga talafeagai mo vaega eseese, e pei o tagata teu tupe, tagata aitalafu, pulega, fa'atonutonu, ma tagata lautele.
Fa'auigaga o le Tausiga o Tupe e tusa ai ma Tagata Tomai Faapitoa
O loʻo i lalo ni faʻamatalaga o le tausiga o tusi tau tupe e tusa ai ma manatu o tagata atamamai e masani ona taʻua i tusitusiga tau tupe. E ui e eseese faaupuga, ae e tutusa lava le mataupu faavae autū: e taulaʻi le tausiga o tusi tau tupe i le sauniaina o lipoti tau tupe e faʻamoemoeina mo tagata faʻaoga mai fafo.
1. E tusa ai ma le American Accounting Association (AAA)
Ua fa'amatalaina e le American Accounting Association le tausitusi o le fa'agasologa o le fa'ailoaina, fuaina, ma le fa'asalalauina o fa'amatalaga tau tamaoaiga e fa'ataga ai tagata fa'aoga e faia fa'ai'uga ma faia ni fa'ai'uga fa'apitoa. E tusa ai ma tausitusi tau tupe, o lenei fa'agasologa e fa'atatau i le sauniaina o fa'amatalaga tau tamaoaiga i foliga o lipoti tau tupe e mafai ona fa'aaogaina e vaega i fafo atu o le fa'alapotopotoga. Ua fa'amamafa e le AAA ni upu autu se tolu: fa'ailoaina, fuaina, ma fesoota'iga.
2. E tusa ai ma le Financial Accounting Standards Board (FASB)
O le FASB, o le fa'alapotopotoga e fa'atulaga tulaga fa'atonuina tau tupe i le Iunaite Setete, e va'ai i le tau tupe o se faiga e gaosia ai fa'amatalaga tau tupe e aoga i tagata teu tupe, tagata aitalafu, ma isi tagata fa'aoga i le faia o fa'ai'uga talafeagai. O lenei fa'amatalaga e fa'amamafa ai le fa'amoemoega o le tau tupe, o lona uiga o le "aogā" o fa'amatalaga. O lona uiga o fa'amatalaga tau tupe e tatau ona fa'atatau i mana'oga o tagata fa'aoga ina ia mafai ona fa'aaogaina i le iloiloina o tulaga lamatia, fa'amoemoega, ma le fa'atinoga o se kamupani.
3. E tusa ai ma le Inisetiute o Tausi Tusi a Initonesia (IAI)
I faiga fa'a-Initonesia, o le fa'asinomaga sili ona tāua o tulaga fa'atonuina na tu'uina mai e le Inisetiute o Tausitusi a Initonesia (IAI). O le tausiga o tupe e malamalama i ai o le fa'agasologa o le fa'amaumauina, fa'avasegaina, aoteleina, lipotia, ma le iloiloina o fa'amaumauga tau tupe a se fa'alapotopotoga, ua saunia e tusa ai ma tulaga fa'atonuina tau tupe talafeagai. O le taula'iga autū o lo'o i luga o le fa'atulagaina o le fa'agasologa ma le tausisia o tulaga fa'atonuina, e pei o le PSAK (Fa'amatalaga o Tulaga Fa'atonuina o Tausitusi Tau Tupe). E taua tele lenei mea auā o tulaga fa'atonuina e fa'amautinoa ai le tutusa ma le fa'atuatuaina o fa'amatalaga tau tupe.
4. E tusa ai ma Kieso, Weygandt, ma Warfield
O Kieso, Weygandt, ma Warfield—o tusitala o le tusi lauiloa tele i le tausiga o tupe—ua faamatala mai o le tausiga o tupe o se faagasologa e faaiuina i le sauniaina o faamatalaga tau tupe mo vaega mai fafo, e pei o tagata e umia sea, tagata aitalafu, tagata sapalai, ma le malo. Latou te faamamafaina o faamatalaga tau tupe e atagia mai ai le fuaina o gaoioiga tau tamaoaiga a se kamupani i se vaitaimi faapitoa. O lenei faauigaga e faaalia ai o le tausiga o tupe e faatatau i lipoti faavaitaimi ma le faaaogaina mai fafo.
5. E tusa ai ma Warren, Reeve, ma Duchac
Ua fa'amatalaina e Warren, Reeve, ma Duchac le tausiga o tusi o se faiga fa'amatalaga e tu'uina atu ai lipoti i pa'aga e fa'atatau i gaioiga tau tamaoaiga ma tulaga o se kamupani. A fa'afeso'ota'i ma le tausiga o tusi tau tupe, o lenei fa'amatalaga e fa'amamafa ai le tausiga o tusi tau tupe o se "faiga fa'amatalaga" e le gata ina aofia ai le fa'amaumauina ae fa'apea fo'i le fa'agasoloina o fa'amatalaga e maua ai lipoti anoa. O le fa'amamafa i faiga e fa'ailoa mai ai o le tausiga o tusi tau tupe e aofia ai faiga fa'atino, pulega, ma metotia.
6. Fai mai Sofyan Syafri Harahap
O Sofyan Syafri Harahap, o se tasi o tagata atamai i mataupu tau tupe i Initonesia, e manatu i le tausiga o tupe o se tomai o le faamaumauina, faavasegaina, ma le aoteleina o fefaatauaiga tau tupe ma mea tutupu, ona faauigaina lea o taunuuga mo le faia o faaiuga. I le tulaga o le tausiga o tupe, o le faamamafa a Harahap o le faauigaina lea o lipoti—o lona uiga, e le gata ina tatau ona tuuina atu lipoti ae ia malamalama foi i ai ma iloiloina mo lo latou aoga.
7. E tusa ai ma Munawir
Na fa’amamafa e Munawir o le tausiga o tupe e fa’atatau i le sauniaina o fa’amatalaga tau tupe e fa’aalia ai le tulaga tau tupe a se kamupani, taunu’uga o galuega, ma suiga i tulaga tau tupe. Na ia fa’amamafaina le galuega autu o le tausiga o tupe, o lipoti ia e fa’amatalaina ai le tulaga lautele o le kamupani. O lenei fa’amatalaga e fa’amanino ai o le tausiga o tupe e matua’i fa’atatau lava i le lipotia o le fa’atinoga ma le tulaga tau tupe.
O Mea e Tutusa Ai Autū o Faʻamatalaga a Tagata Tomai Faapitoa
I le faaiuga, o loo i ai ni nai mea taua e tutusa ai faauigaga o tausitusi tau tupe e tusa ai ma tagata atamamai:
1. O le tausiga o tusi tau tupe o se faagasologa: e le na o le faamaumauina, ae o se faasologa o laasaga mai le faailoaina o fefaatauaiga i le lipotia.
2. E faʻavae i luga o fua ma tulaga faʻatonuina: o fefaʻatauaʻiga e faʻatatauina i iunite tau tupe ma faʻatulagaina e tusa ai ma ni taʻiala patino (e.g. PSAK/IFRS).
3. Gaosiga o lipoti tau tupe: o le galuega autū o se lipoti e faʻamatalaina ai le tulaga ma le faʻatinoga o le faʻalapotopotoga.
4. Fa'amoemoe muamua lava mo tagata fa'aoga mai fafo: e pei o tagata teu tupe, tagata aitalafu, tagata fa'atonutonu, ma isi vaega e fiafia i ai.
5. Lagolago i le faia o faaiuga: o faamatalaga tau tupe ua tuuina atu ina ia mafai e tagata faaaoga ona iloilo le tulaga ma mea e ono tutupu i le faalapotopotoga.
Fa'amoemoega ma Aogā o Tausiga Tau Tupe
E tusa ai ma tagata atamamai, o le autū autū o le tausiga o tupe o le tuʻuina atu lea o faʻamatalaga talafeagai ma faʻatuatuaina. E aogā nei faʻamatalaga mo:
– Iloilo le faatinoga a le kamupani e ala i tupe mama ma tupe gau faapea foi ma suiga i tupe faavae.
– Iloilo le tulaga tau tupe e ala i se pepa paleni o loʻo faʻaalia ai aseta, aitalafu, ma tupe faavae.
– Iloilo le tafega o tupe ma le tafega o tupe e ala i faʻamatalaga o tafega o tupe.
– Fa'ateleina le tali atu ona e mafai ona su'esu'eina ma fa'amaumauina lipoti tau tupe.
– Fesoasoani e maua ai le fesoasoani tau tupe auā e masani ona manaʻomia e le au aitalafu lipoti tau tupe mo le iloiloga o le gafatia.
Fa'ato'a
O le faʻamatalaga o le tausiga o tupe e tusa ai ma tagata atamamai o loʻo faʻamatalaina ai se manatu autasi: o le tausiga o tupe o le faagasologa lea o le sauniaina o faʻamatalaga tau tupe faʻatulagaina ma aoga mo i latou e manaʻomia, aemaise lava tagata faʻaoga mai fafo. O eseesega i le faʻamatalaga e masani ona taoto i le faʻamamafa - o nisi e faʻamamafaina le faagasologa, o isi e taulaʻi i le faʻamoemoega o le aoga o faʻamatalaga, ae o isi e faʻamamafaina le tiute e tausisi i tulaga faʻatonuina. I le malamalama i nei manatu eseese, e mafai ona tatou iloa ai o le tausiga o tupe e le na o se galuega faʻapulega, ae o se faʻavae taua mo le manino, tali atu, ma le faia o faʻaiuga tau tamaoaiga.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga i se lomiga faʻaleaʻoaʻoga (faʻatasi ai ma upusii), o se lomiga mo galuega faatino a le aʻoga, pe faʻaopoopo ni faʻataʻitaʻiga faigofie e faʻafaigofie ai ona malamalama i ai.