Auala e Fuafua ai Tupe Mama ma Tupe Pa'u
O le fuafuaina o tupe mama ma tupe gau o se laasaga taua tele i le puleaina o tupe a pisinisi, pe o pisinisi laiti e pei o pisinisi laiti ma feololo (MSMEs), faleoloa i luga ole laiga, poʻo ni kamupani tetele. O se faʻamatalaga o tupe maua e fesoasoani i tagata e ona pisinisi e malamalama pe o maua e a latou pisinisi se tupe mama pe leiloa tupe i se vaitaimi atofaina. E le gata i lea, o le fuafuaina o tupe mama ma tupe gau e aoga foi mo le faia o faaiuga taua, e pei o le siitia o tau, faaitiitia o tau, faateleina o oloa, poʻo le iloiloina o oloa e le aoga. O lenei tusiga o le a talanoaina ai le auala e fuafua ai tupe mama ma tupe gau i se auala aoga ma faigofie ona malamalama i ai.
1. Malamalama i Lipoti o Tupe Mama ma Tupe Gau
O se faʻamatalaga o tupe maua o se lipoti tau tupe e aoteleina ai tupe maua ma tupe faʻaalu i se vaitaimi patino, mo se faʻataʻitaʻiga vaiaso taʻitasi, masina taʻitasi poʻo tausaga taʻitasi. O le iʻuga mulimuli e faʻaalia ai le polofiti (tupe mama) pe afai e sili atu le tupe maua nai lo tupe faʻaalu, poʻo le gau (leiloa) pe afai e sili atu le tupe faʻaalu nai lo tupe maua.
I le faʻamatalaga o tupe mama ma tupe gau, o nisi o upu autu e manaʻomia ona malamalama i ai o:
– Tupe Maua (Fa'atauga): tupe e maua mai le fa'atauina atu o oloa po'o auaunaga.
– Tau o Oloa na Fa'atauina (COGS): tau tu'usa'o na fa'aaluina e gaosia ai oloa na fa'atauina.
– Tupe Mama Atoa: o le eseesega i le va o faʻatauga ma le COGS.
– Tau o Fa'agaioiga: tau mo le fa'agaoioiga o le pisinisi i aso ta'itasi, e pei o le lisi, eletise, totogi, maketi, ma le pulega.
– Tupe Mama: tupe mama mulimuli pe a uma ona toesea uma tau.
O le malamalama i nei faaupuga o le a faigofie ai mo oe ona tuufaatasia ma fuafua ma le faaeteete polofiti ma le gau.
2. Vaega Autū i le Fuafuaina o Tupe Mama ma Tupe Pa'ū
I se tulaga lautele, o le fua fa'atatau mo le fuafuaina o tupe mama ma tupe gau e mafai ona vaevaeina i vaega nei:
1. Fa'atauga Mama
2. Tupe mama atoa
3. Tupe mama fa'atino
4. Tupe mama
O la'asaga ta'itasi e maua ai se ata sili atu ona auiliili o le tulaga o lau pisinisi.
3. Auala e Fuafua ai Fa'atauga Mama
O fa'atauga mama o le aofa'i atoa lea o fa'atauga pe a uma ona to'esea fa'atagaga o fa'atauga, tupe toe fa'afo'i, po'o ni fa'aitiitiga.
Fua Fa'atatau o Fa'atauga Mama:
Fa'atauga Mama = Aofa'i o Fa'atauga – Toe Fa'afo'i o Fa'atauga – Fa'aitiitiga o Fa'atauga
Faataitaiga:
– Aofa'i o fa'atauga i lenei masina: Rp. 50.000.000
– Tupe maua mai fa'atauga: Rp. 1.000.000
– Fa'aitiitiga o fa'atauga: Rp. 500.000
O lea la:
Fa'atauga mama = 50.000.000 – 1.000.000 – 500.000 = Rp48.500.000
O fa'atauga mama e masani lava o le fuainumera amata lea i le fa'amatalaga o tupe maua.
4. Auala e Fuafua ai le COGS (Tau o Oloa na Fa'atau Atu)
O COGS o tau e fesoʻotaʻi tonu lava ma oloa faʻatau atu. Afai o oe o se faioloa, e masani ona maua COGS mai le faʻatauina o oloa. Afai o oe o se gaosi oloa, e mafai e COGS ona aofia ai mea mata, galuega tuʻusaʻo, ma nisi o tupe faʻaalu i le gaosiga.
Mo pisinisi fefaʻatauaʻiga, o le fua faʻatatau COGS e masani ona faʻaaogaina o le:
COGS = Fa'asoa Amata + Fa'atauga Mama - Fa'asoa Fa'ai'u
Fa'amatalaga:
– Fa'amaumauga amata: fa'asoa o oloa i le amataga o le vaitaimi.
– Fa'atauga mama: fa'atauga o oloa fa'atasi ai ma tau o felauaiga, toesea ai tupe toe fa'afo'i mai fa'atauga ma fa'aitiitiga o fa'atauga.
– Fa'amaumauga fa'ai'u: o le aofa'i o oloa o totoe i le fa'ai'uga o le vaitaimi.
Faataitaiga:
– Oloa muamua: IDR 10.000.000
– Fa'atauga mama: IDR 25.000.000
– Oloa fa'ai'u: Rp. 8.000.000
O lea la:
Tau o Oloa na Fa'atauina = 10.000.000 + 25.000.000 – 8.000.000 = Rp27.000.000
E taua tele le fua fa'atatau o le COGS auā e fuafua ai le tupe mama atoa o lau pisinisi.
5. Auala e Fuafua ai le Tupe Mama Aofa'i
O le tupe mama atoa o le tupe mama a'o le'i aofia ai tupe fa'aalu mo le fa'agaioiga.
Fua Fa'atatau o Tupe Mama Aofa'i:
Tupe Mama Atoa = Fa'atauga Mama – COGS
E faatatau i le faataitaiga na muamua atu:
– Fa'atauga mama: Rp48.500.000
– Tau o Oloa na Fa'atauina: Rp. 27.000.000
Tupe mama atoa = 48.500.000 – 27.000.000 = Rp. 21.500.000
Afai e laʻititi le tupe mama atoa, o le faʻafitauli e masani lava o le maulalo tele o le tau faʻatau atu, tele naua le faʻaitiitiga o tupe, pe maualuga tele foʻi le COGS.
6. Auala e Fuafua ai Tau o Galuega
O tupe fa'aalu mo le fa'agaioiga o tau ia e fa'aalu e fa'atino ai galuega i aso ta'itasi a se pisinisi ma e le feso'ota'i sa'o ma le gaosiga o oloa. O nei tau e masani ona vaevaeina i ni vaega se tele:
– Tau o maketiga: faasalalauga, faalauiloa, komisi i le maketi, faamaoniga.
– Totogifuapauina tau pulega: pepa tusitusi, initaneti, totogifuapauina a faletupe, talosaga.
– Tau o totogi ma totogi fa'aopoopo: tagata faigaluega i le faleoloa, pulega.
– Tau o le lisi ma pili o le eletise: lisi, eletise, vai.
– Tau o felauaiga: felauaiga i totonu o le atunuu, penisini mo galuega.
Faʻataʻitaʻiga o tau o galuega i masina taʻitasi:
– Totogi: Rp. 3.000.000
– Eletise ma le vai: Rp. 500.000
– Totogi o le tagata faigaluega: Rp. 5.000.000
– Faasalalauga ma le faalauiloaina: Rp1.500.000
– Initaneti ma le pulega: Rp. 500.000
Aofa'i o tau fa'atino = 3.000.000 + 500.000 + 5.000.000 + 1.500.000 + 500.000 = Rp10.500.000
7. Auala e Fuafua ai Tupe Mama Fa'atino
O tupe mama fa'atino e fa'aalia ai le tupe mama a le pisinisi mai gaoioiga autū a'o le'i faia lafoga ma isi tupe fa'aalu.
Fua Fa'atatau o Tupe Mama Fa'atino:
Tupe Mama Fa'atino = Tupe Mama Aofa'i – Tupe Fa'aalu Fa'atino
E faatatau i le faataitaiga:
– Tupe mama atoa: Rp21.500.000
– Tau o galuega faatino: Rp. 10.500.000
Tupe mama fa'atino = 21.500.000 – 10.500.000 = Rp11.000.000
O lenei fuainumera e fesoasoani ia te oe e iloilo ai le soifua maloloina o lau pisinisi autu. Afai e le lelei le tupe mama o le fa'agaioiga, o lona uiga ua maualuga tele tupe fa'aalu o le fa'agaioiga pe le lava le tupe mama atoa.
8. Ulufaleina o Isi Tupe Maua ma Tupe Faaalu
I le faʻatinoina, e mafai foʻi e pisinisi ona i ai ni tupe maua poʻo ni tau i tua atu o galuega faatino, mo se faʻataʻitaʻiga:
– Tupe maua mai tului a le faletupe
– Tupe maua mai le lisiina o aseta
– Tupe maua/tupe leiloa o le fesuiaiga o tupe
– Fa'asalaga tupe, fa'aleagaina, po'o tau e le'i fa'amoemoeina
Faamata:
– Isi tupe maua: IDR 200.000
– Isi tau: Rp. 300.000
O le aofaʻi atoa o isi tupe faʻaalu = 200.000 – 300.000 = -Rp100.000
9. Auala e Fuafua ai le Tupe Mama
O le tupe mama mama o le tupe mama mulimuli lea pe a uma ona toesea tupe faaalu uma, e aofia ai isi tupe faaalu ma lafoga (pe a fuafuaina).
Fua Fa'atatau o Tupe Mama (e aunoa ma lafoga):
Tupe Mama = Tupe Mama Fa'atino + (Isi Tupe Maua – Isi Tupe Fa'aalu)
E faatatau i le faataitaiga:
– Tupe maua mai le fa'agaioiga: Rp11.000.000
– Isi eseesega: -Rp100.000
Tupe mama = 11.000.000 – 100.000 = Rp10.900.000
Afai e te manaʻo e aofia ai lafoga, ona:
Tupe Mama pe a uma le Lafoga = Tupe Mama - Lafoga
10. Faʻataʻitaʻiga o se Faʻatulagaga Faigofie o Lipoti o Tupe Mama ma Tupe Gau
O se faʻataʻitaʻiga lea o se aotelega faigofie o faʻamatalaga o tupe mama ma tupe leiloa faalemasina:
Fa'atauga Mama: Rp48.500.000
Tau o Oloa na Fa'atauina: Rp27.000.000
Tupe mama atoa: Rp21.500.000
Tau o Galuega: Rp10.500.000
Tupe Maua Fa'atino: Rp11.000.000
Isi tupe maua: IDR 200.000
Isi tau: Rp. 300.000
Tupe mama: Rp10.900.000
E mafai ona e faʻaogaina lenei faatulagaga i le Excel, Google Sheets, poʻo polokalama tau tupe.
11. Fautuaga mo ni Fuafuaga Sa'o e Sili Atu mo Tupe Mama ma Tupe Gau
1. Vavae'ese tupe a le tagata lava ia ma tupe a le pisinisi. O le mafua'aga masani lea o mea sese i pisinisi laiti ma feololo (SME).
2. Faamaumau fefaʻatauaʻiga i aso taʻitasi. Aua le faʻatali seʻia oʻo i le faʻaiuga o le masina, auā e galo i le toʻatele o tagata.
3. Faitau le lisi o oloa i taimi uma. O oloa e le'i fa'amaumauina o le a fa'aletonu ai le tau o oloa ma tupe mama.
4. Vaevae tau e tusa ai ma le vaega. E fesoasoani lea i le auiliiliga, mo se faʻataʻitaʻiga, e iloa ai pe ua maualuga tele tau o faʻasalalauga pe ua maualuga tele le lisi.
5. Faatusatusa taunuuga mo vaitaimi taitasi. O le a fesoasoani lea ia te oe e iloa ai le aga i luga ma le aga i lalo o tupe mama.
I'uga
O le fuafuaina o tupe mama ma tupe gau o le eseesega lea i le va o tupe maua ma tupe faaalu atoa mo se vaitaimi atofaina. I le faia o laasaga e pei o le fuafuaina o faʻatauga mama, fuafuaina o COGS, fuaina o tupe mama atoa, toʻesea o tau o galuega, ma le taunuu i tupe mama mama, e mafai ona e malamalama atili ai i le faatinoga o lau pisinisi. O se fuafuaina lelei o tupe mama ma tupe gau o le a fesoasoani ia te oe e fai ai faaiuga faapisinisi atamai, faaleleia atili le lelei, ma faatumauina le soifua maloloina tau tupe a lau pisinisi i se taimi umi.
Afai e te manaʻo ai, e mafai foʻi ona ou fesoasoani ia te oe e fatu se faʻataʻitaʻiga Excel faigofie mo lau lipoti o tupe mama ma tupe gau, lea e mafai ona e faʻatumu e tusa ai ma au fefaʻatauaʻiga faapisinisi.
