Ngā momo kau e taunakitia ana mō te hunga tīmata

Ngā momo kau e taunakitia ana mō ngā tīmatanga

He mea whakamīharo te tīmatanga o tētahi pakihi ahuwhenua kau mō te tini, inā koa te pumau o te tono mō te mīti kau me ngā hua mīti kau. Heoi, ko tētahi o ngā wero nui mō ngā tīmatanga ko te whiriwhiri i te momo kau tika. He nui te pānga o te whiriwhiri momo ki te taumata uaua o te whakatipu kau, ngā whakaritenga kai, te ātete ki te huarere me te mate, tae atu ki te pūmanawa hua. Ka matapakihia e tēnei tuhinga ētahi momo kau e taunakitia ana e tika ana mō ngā tīmatanga i Initonīhia, me ngā whakaaro mahi hei āwhina i a koe ki te tīmata me te maia.

Ngā Mea e Me Whakaaroarohia e te Hunga Tīmata i mua i te Kōwhiri i tētahi Momo

I mua i te kōrero mō ngā tūtohutanga mō te momo, me mārama koe ki ētahi āhuatanga nui:

1. Te kaupapa o te whāngai kararehe: Kei te arotahi koe ki te kau mīti (whakamomona/mīti), ki te kau miraka (miraka), ki te whakatipu uri rānei?
2. Te wātea o te whāngai: He mea nui tēnei hei whakatau. Kei a koe te tarutaru nui, te kai kounga teitei, te kai whakatōtō, te para ahuwhenua rānei (te kakau witi, te para, te paru tōfu)?
3. Āhuarangi me te taiao: He āhuarangi pārūrū tō Initonīhia; he ātete ake ētahi momo kuri ki te wera i ētahi atu.
4. Ngā utu whakapaipai me te tiaki: Ko ētahi momo kuri e hiahia ana ki te kai "utu nui" ake kia eke ki te taumata tino pai.
5. Te urunga ki te mākete: I ētahi wāhi, he pai ake te mākete mō ētahi momo kau (hei tauira, ko ngā kau Bali i ētahi wāhi, ko ngā kau Limousin/Simmental rānei mō te mākete kau kounga teitei).
6. Te wātea o ngā purapura me ngā ratonga hauora: He māmā ake te kimi i ngā momo kuri rongonui, tae atu ki ngā ratonga whakawhānau horihori (AI) me ngā rata kararehe kua mōhiotia.

Mā te mārama ki ngā kōrero o runga ake nei, ka nui ake te tika o te kōwhiringa momo, ā, ka tika hoki mō ngā āhuatanga tūturu o te mara.

Ngā momo kau mīti kau e taunakitia ana mō ngā tīmatanga

1. Ngā kau Baline
E kiia ana ko ngā kau Bali tētahi o ngā whiringa pai rawa atu mā ngā tīmatanga, inā koa i ngā wāhi e whakamahia ana te kai noa, e whakawhirinaki ana rānei ki te kai ā-rohe.

Te taikaha:
– Ātete ki ngā āhuarangi pārūrū me ngā āhuatanga taiao rerekē.
– He pai te whakamahi i te whāngai kounga-waenga.
– He ātete ki te mate, ā, he urutau hoki.
– He pai mō ngā pūnaha tiaki tuku iho me ngā pūnaha tiaki ā-whatuwhatu.

PATANGA  Ngā mahi hei whakakore i ngā piki me ngā heke o ngā utu kai kararehe

Te korenga:
– Tērā pea ka iti iho te pikinga taumaha o ia rā i ērā o ngā momo Pākehā mēnā ka whāngaihia ki te kai ōrite.
– He iti ake te rahi o te tinana, nō reira kāore i te rahi te taumaha o te kotinga pērā i ngā kau kawemai.

Mā wai e tika ai?
Mā te hunga tīmata me te iti o te pūtea, mā te hunga rānei e hiahia ana ki te ako i te whakahaere kararehe me te iti o ngā mōrearea.

2. Kau Ongole (PO / Ongole Crossbreed)
Ko te momo Ongole whakawhiti (PO) he hua o te urutau me te whakawhiti ira kua roa e whanake ana i Indonesia. E mōhiotia ana tēnei momo mō tōna kaha me tōna ātete ki te wera.

Te taikaha:
– Ātete ki te wera, ki ngā pirinoa, me ngā āhuatanga whāngai kāore i te pai i ngā wā katoa.
– He pai te manawanui, he pai mō te tiaki i ngā wāhi tuawhenua.
– He whānuitia te kitea o ngā rauemi mata i ngā mākete o te rohe.

Te korenga:
– Ka pōturi ake pea te tipu i ngā kau whakawhiti momo Pākehā mēnā ko te tere o te momonatanga te whāinga.
– Hei whakatutuki i te hua tino pai, me whai kai taurite tonu koe.

Mā wai e tika ai?
He tīmatanga e hiahia ana ki te arotahi ki te whakamomona me te pūnaha māmā me ngā utu whakahaere.

3. Ngā kau o Madura
E mōhiotia ana ngā kau o Madura mō te pakari, me te kaha ki te ora me te iti o te kai, inā koa i ngā wāhi he iti nei te kai māra.

Te taikaha:
– He tino pai te urutau ki ngā taiao pārūrū.
– He roa te mau, ā, he ngāwari te tiaki.
– He pai mō ngā kaimahi pāmu iti.

Te korenga:
– He iti ake te rahi o te tinana i ētahi atu momo kuri, nō reira he iti noa te taumaha ka taea.
– Kāore i te tino rongonui pērā i ētahi atu momo i ngā rohe katoa, nō reira ko te whiwhinga o ngā kākano ka whakawhirinaki ki te rohe.

Mā wai e tika ai?
Mō te hunga tīmata e noho ana i ngā rohe e tata ana ki ngā pokapū kau o Madura, e hiahia ana rānei ki te whāngai kau mā te whakamahi i ngā pūnaha tuku iho.

4. Kau Brahman me te Ripeka Brahman (BX)
Nō te whānau zebu ngā kau Brahman, e mōhiotia ana mō tō rātou ātete ki te wera, ki te kutu, me te urutau pai ki ngā wāhi wera. I Initonīhia, he maha ngā kau Brahman Cross (BX) e whakamahia ana mō te momona.

Te taikaha:
– He tino ātete ki te wera, ā, he pai mō te āhuarangi o Initonīhia.
– He pai mō te whakamomona nui ake.
– He tino pai te tipu, inā koa mēnā he pai te whakahaere i ngā whāngai.

PATANGA  Te mārama ki te hanganga tinana me te mahi tinana o te kararehe

Te korenga:
– Ka nui ake ngā utu i ētahi wā.
– Me whai whakahaere hanganga pai ake mō te whare herehere me te whāngai kia tino pai ai ngā hua.

Mā wai e tika ai?
He hunga tīmata e whai wāhi nui ana ki te whāngai kararehe, ā, e hiahia ana ki te whakatairanga i ā rātou kararehe ki te mākete mīti nui ake.

5. Te Ripeka Simmental me te Ripeka Limousin
He rongonui ngā kau whakawhiti Simmental me Limousin mō ō rātou tipu whakamiharo me te taumaha hauhake. Heoi, me whakamahi te hunga tīmata i te rautaki tika.

Te taikaha:
– He nui te pikinga taumaha o ia rā me te pai o te whāngai.
– He pai te āhua o te tinana me te rahi o te tinana, he mea e kukume ana i te mākete mīti.
– He pai mō ngā kaupapa whakamomona kaha.

Te korenga:
– He tairongo ake ki te whakahaere whāngai me te taiao i ngā kau o te rohe.
– Ki te kore e ranea te whāngai, ka tino heke te mahi, ā, kāore e rite ngā utu ki ngā hua.

Mā wai e tika ai?
He hunga tīmata he nui ake te pūtea, he whāngai kukū e wātea ana, ā, kua rite ki te whakatinana i tētahi pūnaha whāngai-haurua/whānui.

Ngā momo kau miraka e taunakitia ana mō ngā tīmatanga

Ki te hiahia koe ki te mahi pāmu miraka kau, kia maumahara me tino tika ake ngā kau miraka: me tino pupuri tonu i ngā wātaka miraka, te horoi i te whare witi, te whakahaere whāngai, me te hauora o te ū.

1. Friesian Holstein (FH) PFH rānei (whakakotahitanga FH)
Ko te FH te momo kau miraka rongonui. I Indonesia, he maha ngā momo PFH (whakawhitinga momo) e kitea ana he ngāwari ake te urutau.

Te taikaha:
– He nui te whakaputanga miraka (ina koa mēnā he pai te whakahaere i te whāngai).
– He mārama noa ngā mākete miraka hou me ngā hononga mahi tahi i ētahi wāhi.

Te korenga:
– He tairongo ki te wera; he pai ake mō ngā wāhi teitei, ngā wāhi rānei e pai ana te whakahaere i te pāmahana.
– He nui rawa ngā utu mō te whāngai me te tiaki.

Mā wai e tika ai?
Ko te hunga tīmata kei ngā wāhi hauhautanga, kei te rite rānei ki te tautoko i te whakahaere whare witi, ā, e whai wāhi atu ana ki ngā kaihoko miraka/ngā kamupene mahi tahi.

2. Hāte (hāte whakawhiti rānei)
He iti iho a Jersey i a FH, engari e mōhiotia ana mō te nui o te ngako miraka.

Te taikaha:
– Mēnā he iti ake te rahi o te tinana, ka nui ake te ohanga o ngā kai e hiahiatia ana.
– He nui te ngako miraka me ngā mea totoka, he pai mō ngā hua tukatuka.

PATANGA  Te whakamahinga o te hangarau mōhiohio i roto i te whakahaere kararehe

Te korenga:
– Kāore i te tino rongonui pērā i a FH, nō reira he iti ake pea ngā purapura me ngā mākete i ētahi wāhi.
– Me miraka tonu, me whakahaere hoki te hauora o te kararehe.

Mā wai e tika ai?
Ko te hunga tīmata e aro ana ki ngā hua miraka (miraka miraka, tiihi, miraka kua whakamātaotia), kei te rohe rānei e mōhio ana ki tēnei momo.

Ngā Tohutohu mō te Kōwhiri i te Hea Tika mō ngā Tīmatanga

Kāore e tino pai te momo kuri pai mēnā he iti te momo kuri e hokona ana e koe. Anei ētahi tohutohu whai hua:
– Kōwhiria he uri hauora: he kanohi kanapa, he huruhuru kanapa, he hiahia kai pai, kāore he korere, kāore he kopa.
– Kia aro ki te āhua o te tinana: kaua e kikokore rawa, engari kaua hoki e momona rawa hei whakamomona i te tinana.
– Tirohia te pakeke: He maha ngā wā ka hē te hunga tīmata ki te hoko i tētahi kau kua tawhito rawa. Pātai atu mō te whakatau tata i te pakeketanga i runga i ngā niho (mēnā ka taea).
– Kōwhiria mai i ngā puna pono: ngā kaiwhakatupu kararehe, ngā mākete kararehe rongonui, ngā hononga mahi tahi rānei.
– Whakaotia ngā tuhinga: inā koa mēnā he nekehanga i waenga i ngā rohe.

Whakatau: Ko tēhea momo kuri te mea pai mō ngā tīmatanga?

I te nuinga o te wā, mō ngā kau tīmata ki te mahi kau mīti, he pai te haumaru o ngā kau Bali, PO, Madura, me Brahman Cross nā te mea he ngāwari ki te urutau, ā, he "hoa" ki ngā momo kai me ngā āhuarangi pārūrū. Mena he kai kounga tāu, ā, e hiahia ana koe ki te whakamomona tere, ka taea e Simmental Cross, Limousin Cross rānei te whakaputa hua nui ake engari me whakahaere kia tino pakari. Mō ngā kau miraka, ko te PFH te mea tino pai, mena he tautoko te taiao me te pūnaha whakatipu.

Ko te huarahi pai mō te hunga tīmata ko te tīmata iti, te whiriwhiri i ngā momo e tika ana mō ā rātou whāngai me ngā āhuatanga taiao, kātahi ka whakawhānui ake ina mārama rātou ki te kaupapa tiaki, ngā utu, me te mākete. Mēnā he huarahi tika, ka taea e te mahi pāmu kau te noho hei pakihi pumau me te tipu haere i roto i te wā.

Ki te hiahia koe, ka taea e au te āwhina ki te taunaki i te momo kurī tino pai i runga i tō wāhi (whenua papaku/whenua teitei), te momo kai e wātea ana, te pūtea tīmatanga, me te ūnga (whakamomona/whakamiraka/whakatupu uri).

Waiho he kōrero