Ọdịiche Dị n'etiti Akwara Mmetụta Uche na Akwara Moto
Sistemụ akwara mmadụ bụ netwọk pụrụ iche nke na-ahụ maka ịhazi na ijikwa ọrụ ahụ. Ọ gụnyere sistemụ akwara etiti (CNS), nke gụnyere ụbụrụ na eriri azụ, na sistemụ akwara akụkụ (PNS), nke mejupụtara akwara ndị na-esi na CNS gaa na akụkụ ahụ ndị ọzọ. N'ime netwọk dị mgbagwoju anya a, akwara mmetụta uche na akwara mmegharị ahụ na-arụ ọrụ dị iche na nke dị mkpa. Ịghọta ụdị akwara abụọ a dị mkpa n'ịghọta otu sistemụ akwara si arụ ọrụ. Isiokwu a na-enyocha ọdịiche dị n'etiti akwara mmetụta uche na akwara mmegharị, ọrụ ha, ụzọ ha, na ọrụ ha na-arụ n'ịnọgide na-enwe homeostasis na ime ka mmekọrịta na gburugburu ebe obibi dị mma.
Nhazi na Ọrụ nke Akwara Mmetụta Uche
Ụbụrụ Sensory
Akwara mmetụta uche, nke a makwaara dị ka akwara afferent, na-ebu ozi site na ndị na-anabata mmetụta uche n'ahụ dum ruo na sistemụ akwara etiti. Ndị na-anabata ihe ndị a, nke nwere ike ịchọpụta ihe mkpali dị iche iche dịka mmetụ aka, okpomọkụ, ihe mgbu, nrụgide, na ìhè, dị n'akpụkpọ ahụ, akwara, akụkụ ahụ, na anụ ahụ ndị ọzọ. Ọrụ bụ isi nke akwara mmetụta uche bụ izipu ozi mmetụta uche a na ụbụrụ na eriri azụ maka nkọwa na nhazi.
Nhazi nke Action
1. Nnabata mkpali: Akwara mmetụta na-amalite ọrụ ha n'ọkwa nnata mmetụta. Ndị nnata a na-agbanwe ihe mkpali mpụga (dịka okpomọkụ sitere na ire ọkụ ma ọ bụ nrụgide sitere na mmetụ aka) ka ọ bụrụ akara eletriki site na usoro a na-akpọ transduction.
2. Nzipu Mgbaàmà: Mgbaàmà eletriki nke ndị na-anabata ihe mmetụta na-emepụta na-agafe n'akụkụ axon nke neurons sensory. A na-ejikọta axon ndị a ọnụ n'ime akwara dị n'akụkụ, nke na-abanye n'ọkpụkpụ azụ site na mgbọrọgwụ azụ.
3. Nhazi: Ozugbo ọ banyere n'ime akwara azụ, ihe mgbaàmà mmetụta ahụ nwere ike ịga ozugbo na ụbụrụ ma ọ bụ hazie ya ozugbo site na reflex arcs nke na-eme ka njikọta sensọ na moto ngwa ngwa dị.
4. Nghọta: N'ụbụrụ, a na-ahazi ozi mmetụta uche n'ọtụtụ mpaghara pụrụ iche. Dịka ọmụmaatụ, a na-ahazi ozi anya na occipital lobe, ebe a na-ahazi ozi aka na somatosensory cortex.
Ụdị Akwara Mmetụta Uche
E nwere ụdị akwara mmetụta dị iche iche dabere na ụdị ozi mmetụta ha na-ebu:
– Ndị na-anabata ihe: Chọpụta nrụgide ma ọ bụ mgbanwe igwe (dịka ọmụmaatụ, mmetụ aka, ịma jijiji).
– Thermoreceptors: Na-azaghachi mgbanwe okpomọkụ.
– Ndị na-anaghị anabata ọgwụ: Chọpụta ihe mgbu.
– Ndị na-anabata foto: Na-aza ìhè (a na-ahụ ya na retina nke anya).
– Ndị na-anabata ọgwụ: Chọpụta mgbanwe kemịkalụ (dịka ọmụmaatụ, uto na isi).
Nhazi na Ọrụ nke Akwara Njem
Ụbụrụ moto
Akwara ndị na-arụ ọrụ n'ime ahụ, nke a makwaara dịka akwara efferent, na-ebu ihe mgbaàmà sitere na sistemụ akwara etiti gaa n'ime akwara ndị dị ka akwara na gland iji malite ime ihe na nzaghachi. N'adịghị ka akwara mmetụta uche, nke na-ebuga ozi na CNS, akwara ndị na-arụ ọrụ n'imezu iwu CNS.
Nhazi nke Action
1. Mmepụta Mgbaàmà: A na-emepụta mgbaama akwara moto na cortex moto nke ụbụrụ ma ọ bụ eriri azụ dịka nzaghachi nye ntinye mmetụta ma ọ bụ iwu afọ ofufo.
2. Nzipu Mgbaàmà: Mgbaàmà ndị a na-aga n'akụkụ axon nke neurons moto. Dịka neurons sensory, a na-ejikọta axons nke neurons moto n'ime ngwugwu nke na-emepụta akwara moto dị n'akụkụ.
3. Mbufe Synaptic: Mkpụrụ ndụ akwara na-akparịta ụka na akwara na njikọ akwara. Mgbe mgbaàmà ahụ rutere na njedebe axon, ọ na-akpali ntọhapụ nke ndị na-ahụ maka akwara ozi (dịka acetylcholine) n'ime oghere synaptic.
4. Mkpọchi Akwara: Ndị na-ahụ maka akwara na-ejikọ na ndị na-anabata ihe na akpụkpọ ahụ nke mkpụrụ ndụ akwara, na-eme ka ion ndị na-abata nke na-emepụta ike ime ihe. Nke a na-eme ka akwara gbawaa ma na-emegharị ahụ.
Ụdị akwara moto
Enwere ike kewaa akwara moto n'ime ụdị isi abụọ dabere na ọdịdị nke akwara ha na-arụ:
– Somatic Motor Neurons: Jikwaa mmegharị afọ ofufo site n'ime ka akwara ọkpụkpụ dị n'ime ahụ.
– Autonomic Motor Neurons: Jikwaa ihe omume ndị a na-emeghị n'afọ ofufo site n'ime ka akwara dị nro, akwara obi, na gland dị n'ime ahụ. A na-ekewa ndị a n'ime akwara ọmịiko na parasympathetic, nke na-achịkwa ọrụ ahụ dịka ọnụego obi, nri, na ọnụego iku ume.
Isi Ihe Dị Iche n'etiti Ahụ́ Ike na Nrụgide Moto
Ụzọ Ụzọ
– Akwara Mmetụta Uche: Ibu ozi gaa na CNS (ụzọ afferent).
– Akwara Mkpọtụ: Na-ebufe iwu site na CNS gaa na ndị na-eme ihe (ụzọ efferent).
ọrụ
– Akwara Mmetụta Uche: Ọ bụ ọrụ maka ịhụ ihe mkpali mpụga na nke dị n'ime.
– Akwara ndị na-agagharị agagharị: Ọ bụ ya na-akpata mkpụkọ akwara na ihe ndị na-eme ka gland mịpụta.
Ụdị Neuron
– Akwara Mmetụta Uche: Ihe mejupụtara akwara mmetụta uche nwere ahụ sel dị na ganglia mgbọrọgwụ dorsal.
– Akwara Moto: Ihe mejupụtara akwara moto nwere ahụ sel dị na mpi ventral nke eriri azụ ma ọ bụ n'ime ọtụtụ nuclei moto n'ime ụbụrụ.
Njikọ na CNS
– Akwara Mmetụta Uche: Tinye eriri azụ site na mgbọrọgwụ azụ.
– Akwara ndị na-arụ ọrụ n'ime ahụ: Pụọ n'ọkpụkpụ azụ site na mgbọrọgwụ ventral.
Nhazi akara
– Akwara mmetụta uche: Isi ihe na-emetụta nnabata na nnyefe ihe mgbaàmà na CNS.
– Akwara Mkpọtụ: Na-etinye aka n'ịnata akara sitere na CNS na imezu iwu.
Ọrụ agbakwunyere
Ọ bụ ezie na akwara mmetụta uche na nke mmegharị ahụ nwere ọrụ dị iche iche, ọrụ ha nwere njikọ chiri anya nke ukwuu. Usoro ijide bọọlụ nwere ike igosi njikọta a:
1. Nchọpụta Mmetụta Uche: Ndị na-anabata ihe mmetụta anya na ndị na-emetụ aka na-achọpụta mmegharị na ọnọdụ nke bọọlụ na-abata.
2. Nnyefe na Nhazi nke Mgbaàmà: Akwara mmetụta na-ebufe ozi a na ụbụrụ, ebe a na-ahazi ya na cortex anya ma jikọta ya na ozi sitere na akwara na nkwonkwo.
3. Iwu Moto: Akụkụ ụbụrụ nke moto na-eziga iwu site na akwara moto gaa na akwara nke aka na aka iji tinye ha maka ijide bọọlụ ahụ.
4. Mmezu na Nzaghachi: Akwara ndị na-emegharị ahụ na-emezu iwu ndị a, na-eme ka akwara gbawaa ma na-emegharị aka. Na mgbakwunye, nzaghachi mmetụta uche na-aga n'ihu na-eme ka aka ahụ na-agbanwe nke ọma na ụzọ bọọlụ ahụ.
Mmekọrịta dị n'etiti akwara mmetụta uche na akwara mmegharị ahụ na-egosi otu sistemụ akwara mmadụ si ejikọta nghọta na omume, na-eme ka omume na nzaghachi dị mgbagwoju anya.
mmechi
Akwara mmetụta uche na nke mmegharị ahụ na-arụ ọrụ dị mkpa mana dị iche na sistemụ akwara - akwara mmetụta uche na-eziga ozi na CNS, na-enye ohere nghọta na nkọwa nke ihe mkpali, ebe akwara moto na-arụ ọrụ iwu sitere na CNS, na-eme ka mmegharị na nzaghachi anụ ahụ. Ịghọta ọdịiche dị n'etiti ụdị akwara ndị a na-egosi mgbagwoju anya na arụmọrụ nke sistemụ akwara n'ịnọgide na-enwe homeostasis na ime ka mmekọrịta na gburugburu ebe obibi dị mfe. Mmekọrịta dị mgbagwoju anya a dị mkpa maka ihe omume kwa ụbọchị, na-egosipụta ọmarịcha physiology mmadụ.
