Mmetụta nke Ihe Ndị Na-akpata Abiotic na Mmebi nke Osisi
Mmebi nke osisi bụ mkpokọta mmeghachi omume kemịkalụ niile na-eme n'ime mkpụrụ ndụ osisi iji kwado ndụ, uto, na mmepe. Mmebi nke ihe mejupụtara ya gụnyere otu usoro abụọ dị mkpa: anabolism (njikọta nke ihe mgbagwoju anya, dị ka photosynthesis na njikọ protein) na catabolism (mmebi nke ihe mejupụtara iji mepụta ike, dị ka iku ume). Ọganiihu nke usoro abụọ a abụghị naanị site na ihe mkpụrụ ndụ ihe nketa kamakwa site na ọnọdụ gburugburu ebe obibi. Ihe ndị na-abụghị ndụ gburugburu ebe obibi, nke a na-akpọ ihe ndị na-adịghị ndụ, gụnyere ìhè, okpomọkụ, mmiri, iru mmiri, pH ala, nnu, ihe oriri, ifufe, na mkpokọta gas dị ka CO₂ na O₂. Mgbanwe na ihe ndị na-adịghị adị nwere ike ịbawanye ma ọ bụ belata arụmọrụ nke metabolism osisi , ọbụna na-akpali nrụgide nke na-emebi mmepụta.
1. Metabolism dị mfe na nke na-agbanwe agbanwe
Ìhè bụ ihe kachasị mkpa abiotic factor n'ihi na ọ bụ isi iyi ike maka photosynthesis. N'ime usoro a, chlorophyll na-ejide ike ìhè iji gbanwee CO₂ na mmiri ka ọ bụrụ glucose na oxygen. Ike ìhè, ịdị mma (ogologo ebili mmiri), na oge ikpughe (photoperiod) na-emetụta ọnụego photosynthesis.
N'ọkụ dị ala, fotosynthesis na-adị nwayọ n'ihi na ike chlorophyll na-ejide pere mpe. Ka ọkụ na-abawanye, ọsọ fotosynthesis na-abawanye ruo mgbe ọ ruru ebe saturation. Mgbe nke ahụ gasịrị, mmụba nke ọkụ anaghịzi eme ka fotosynthesis dịkwuo mma n'ihi na ihe ndị ọzọ (dị ka CO₂ ma ọ bụ okpomọkụ) na-aghọ ihe na-egbochi. Ìhè siri ike nke ukwuu nwere ike ibute photoinhibition, ya bụ, mmebi nke photosystems, karịsịa Photosystem II, nke mere na arụmọrụ nke photosynthesis na-ebelata. Na mgbakwunye, spectrum nke ọkụ acha anụnụ anụnụ na uhie dị irè karịa maka photosynthesis karịa akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ, n'ihi na chlorophyll na-amịkọrọ uhie na acha anụnụ anụnụ karịa.
Ìhè na-achịkwakwa metabolism site na homonụ na mkpụrụ ndụ ihe nketa, dịka ọmụmaatụ, na-emetụta nhazi chlorophyll, oghere stomata, na okooko osisi. Ya mere, ìhè anaghị arụ ọrụ naanị dị ka isi iyi ike kamakwa dị ka ihe mgbaàmà nke na-eduzi ụzọ metabolic osisi.
2. Ọrụ okpomọkụ na enzyme
Ọtụtụ mmeghachi omume metabolic osisi na-achịkwa site na enzymes. Ebe ọ bụ na enzymes nwere okpomọkụ kacha mma, okpomọkụ gburugburu ebe obibi na-ekpebi nke ọma ọnụego mmeghachi omume metabolic. N'ozuzu, mmụba okpomọkụ ga-eme ka ọnụego mmeghachi omume dịkwuo elu ruo mgbe ọ ruru ebe kachasị mma, ka ike kinetic nke molekul na-abawanye, na-ebute mmụba ugboro ugboro n'etiti molekul. Agbanyeghị, oke okpomọkụ nwere ike imebi nhazi enzyme (denaturation), gbochie ọrụ membrane cell , ma kpalite nrụgide okpomọkụ.
Okpomọkụ na-emetụtakwa nguzozi dị n'etiti fotosintesis na iku ume. N'oge okpomọkụ dị elu, iku ume na-agafekarị photosynthesis, na-ebelata ebe nchekwa carbohydrate. Ọ bụrụ na nke a adịgide ruo ogologo oge, uto na-egbochi n'ihi na a na-eji ihe ndị sitere na photosynthesis eme ihe maka iku ume. N'aka nke ọzọ, okpomọkụ dị oke ala nwere ike ibelata mmeghachi omume enzymatic, gbochie nnabata nri, ma belata nhazi ATP. N'ụfọdụ osisi, obere okpomọkụ na-ebutekwa mmebi anụ ahụ n'ihi oyi mmiri na mkpụrụ ndụ.
3. Mmiri, mkpụrụ ndụ turgor, na iku ume
Mmiri bụ ihe mgbaze kachasị na mkpụrụ ndụ ma na-etinye aka kpọmkwem na photosynthesis. Mmiri dị na ya na-ekpebi nrụgide turgor nke mkpụrụ ndụ, nke dị mkpa maka ịmụba mkpụrụ ndụ, imepe stomatal, na ibuga ihe ndị dị na xylem na phloem. Mgbe osisi enweghị mmiri (nrụgide ọkọchị), stomata na-emechi iji belata uzuoku. N'ihi ya, mmụba CO₂ na-ebelata ma ọnụego fotosintesis na-ebelata.
Oké ọkọchị na-akpalikwa mkpokọta nke homonụ abscisic acid (ABA), nke na-achịkwa nzaghachi nrụgide, gụnyere mmechi stomatal na mgbanwe ngosipụta mkpụrụ ndụ ihe nketa. N'aka nke ọzọ, ụkọ mmiri nwere ike imebi ọrụ enzyme, mee ka mmepụta nke free radicals (ROS) dịkwuo elu, ma kpatara mmebi akpụkpọ ahụ. N'aka nke ọzọ, oke mmiri ma ọ bụ oke mmiri nwere ike ibelata ọkwa oxygen n'ime ala. Mgbọrọgwụ na-enweta enweghị O₂, na-ebelata iku ume aerobic, ma na-amanye osisi ka ha jiri iku ume anaerobic, nke na-emepụta obere ike ma nwee ike ịmepụta ihe ndị na-egbu egbu dị ka ethanol.
4. Ihe ndị na-edozi ahụ na njikọ nke biomolecule
Mmebi nke ihe ọkụkụ chọrọ ihe ndị dị mkpa (N, P, K, Ca, Mg, S) na ihe ndị dị obere (Fe, Mn, Zn, Cu, B, Mo, Cl, Ni). Ihe ndị dị na ya na-arụ ọrụ dị ka ihe owuwu na ihe ndị na-eme ka enzyme dị n'ime ahụ. Dịka ọmụmaatụ, nitrogen dị mkpa maka ịmepụta amino acid na chlorophyll, phosphorus dị mkpa maka ATP na nucleic acid, magnesium dị mkpa maka molekul chlorophyll, ígwè na-arụkwa ọrụ na usoro njem eletrọn.
Enweghị ihe oriri na-akpata nsogbu metabolic nke a na-ahụkarị. Enweghị nitrogen na-ebelata mmepụta protein na chlorophyll, na-ebute odo odo nke akwụkwọ na mbelata photosynthesis. Enweghị phosphorus na-egbochi mmepụta ATP, na-ebelata ike maka mmeghachi omume anabolic. Enweghị potassium na-emebi ọrụ stomatal na nguzozi osmotic, na-ebute njem na-adịghị mma nke ngwaahịa photosynthesis. Ya mere, ọnọdụ nri ala na-ejikọta kpọmkwem na ike photosynthesis, uto, na mmepụta.
5. pH nke ala na nnweta ihe oriri
Ala pH na-emetụta ike mmiri na nnweta nke ihe oriri. Ọ bụrụ na pH ahụ dị oke acidic, ụfọdụ ihe, dịka Al na Mn, nwere ike ịgbaze nke ukwuu ma ghọọ ihe na-egbu egbu, na-emebi mgbọrọgwụ ma na-egbochi nnabata nke ihe oriri ndị ọzọ. Ọ bụrụ na pH ahụ dị oke alkaline, ihe ndị dị ka Fe, Zn, na P anaghị adịcha mma, nke na-eme ka osisi nwee chlorosis na uto na-aga n'ihu.
Ebe ọ bụ na ọtụtụ enzymes mgbọrọgwụ na-arụ ọrụ nke ọma n'ime oke pH kpọmkwem, mgbanwe na pH na-emetụtakwa metabolism mgbọrọgwụ, gụnyere nnabata ion, ọrụ mgbapụta proton, na ọrụ nke obere ihe ndị dị ndụ n'ala nke na-enyere aka mee ka ihe ndị dị ndụ dị n'ime ala.
6. Nnu na nrụgide osmotic
Nnukwu nnu (nnu dị elu) na-akpata nsogbu abụọ bụ isi: nrụgide osmotic na nsị ion. Nsogbu osmotic na-eme n'ihi na osisi na-enwe nsogbu ịmịkọrọ mmiri n'agbanyeghị na ala ahụ dị ka mmiri mmiri, n'ihi obere ike mmiri dị n'ala. Nsí ion na-eme n'ihi mkpokọta Na⁺ na Cl⁻, nke na-emebi nguzozi nke ion dị mkpa dịka K⁺ na Ca²⁺.
Mmetụta dị na metabolism dị oke ukwuu: fotosynthesis na-ebelata n'ihi mmechi nke stomatal, iku ume na-abawanye maka mgbanwe, osisi na-etolite osmolytes dịka proline na ụfọdụ shuga iji kwado nrụgide osmotic. Ọdịdị osmolyte a chọrọ ike, yabụ uto na-ebelatakarị n'ọnọdụ nnu.
7. Ntinye nke CO₂ na O₂
Mkpokọta nke CO₂ n'ikuku na-emetụta ọsọ nke photosynthesis, ọkachasị na osisi C3 (dịka osikapa na soybean). Mmụba nke CO₂ nwere ike ime ka photosynthesis dịkwuo elu n'ihi na enwere ọtụtụ ihe ndị dị n'ime ya maka okirikiri Calvin. Agbanyeghị, ihe ndị ọzọ dị ka okpomọkụ na ihe oriri ka na-emetụta mmeghachi omume a. Ọzọkwa, nnukwu CO₂ nwere ike ibelata iku ume na osisi C3, na-ebute ojiji ike ka mma.
Ka ọ dị ugbu a, O₂ dị mkpa maka iku ume aerobic. Mgbe O₂ enweghị ike n'ala (dịka ọmụmaatụ, n'ihi mmiri ozuzo), metabolism mgbọrọgwụ na-emebi ma mmepụta ATP na-ebelata. N'ihi ya, nnabata nri na-ebelata ma a na-egbochi mmepụta biomolecule.
8. Ifufe na iru mmiri
Ifufe na iru mmiri na-emetụtakarị ọnụego mmiri ozuzo. Ifufe siri ike nwere ike ime ka mmiri ghara ịpụta ìhè site n'elu akwụkwọ, mee ka mmiri ghara ịpụta nke ọma, ma mee ka mmiri ghara ịpụta ìhè ma ọ bụrụ na mgbọrọgwụ ezughi oke. Obere iru mmiri na-eme ka mmiri ghara ịpụta ìhè, na-eme ka stomata mechie, na-ebelata nnabata CO₂, ma na-egbochi fotosynthesis. Agbanyeghị, mmiri ozuzo kwesịrị ekwesị dịkwa mkpa maka nkesa mmiri na ihe oriri site na mgbọrọgwụ ruo na akwụkwọ.
Mmechi
Ihe ndị na-akpata ọrịa abiotic nwere mmetụta dị ukwuu na metabolism osisi n'ihi na ha na-ekpebi ọnọdụ anụ ahụ na kemịkalụ nke mmeghachi omume metabolic na-eme. Ìhè na-achịkwa photosynthesis ma na-eje ozi dị ka ihe mgbaàmà mmepe; okpomọkụ na-achịkwa ọrụ enzyme na nguzozi nke photosynthesis-respiration; mmiri na-ekpebi turgor na njem ma nwee ike ịkpalite nrụgide ọkọchị ma ọ bụ mmiri mmiri; ihe oriri na pH ala na-emetụta nhazi biomolecule na ọrụ enzyme; nnu na-akpali nrụgide osmotic na nsí; na CO₂, O₂, ifufe, na iru mmiri na-ekpebikwa arụmọrụ nke photosynthesis, iku ume, na transpiration. Ịghọta mmetụta nke ihe ndị a na-akpata ọrịa abiotic dị oke mkpa na ọrụ ugbo na nchekwa, ebe ọ na-enye ụmụ mmadụ ohere ijikwa gburugburu ebe obibi na-eto eto - site na ịgba mmiri mmiri, fatịlaịza, liming, nhọrọ dịgasị iche iche, na teknụzụ ịkọ ihe - iji melite metabolism osisi ma mụbaa mmepụta mmepụta.
