John Rawls Txoj Kev Xav Txog Kev Ncaj Ncees Hauv Zej Zog
John Rawls (1921–2002) yog ib tug kws tshawb fawb txog kev nom kev tswv uas muaj hwj chim tshaj plaws ntawm lub xyoo pua 20th. Nws cov haujlwm, tshwj xeeb yog A Theory of Justice (1971), tau ua kom muaj kev lig kev cai ntawm kev tshawb fawb txog kev nom kev tswv, uas yav dhau los feem ntau yog siv cov kev siv nyiaj txiag thiab kev noj qab haus huv. Rawls tau muab ib txoj kev xav txog kev ncaj ncees hauv zej zog uas tsis yog tsuas yog xam tag nrho kev zoo siab xwb tab sis hloov chaw teeb tsa cov tsev kawm ntawv tseem ceeb ntawm lub zej zog kom hwm txhua tus neeg ua ib tus neeg sib npaug thiab muaj lub meej mom. Rawls txoj kev xav feem ntau hu ua "kev ncaj ncees ua kev ncaj ncees," lub tswv yim tias cov ntsiab cai ntawm kev ncaj ncees yuav tsum yog qhov tshwm sim ntawm kev pom zoo ncaj ncees ntawm cov pej xeem dawb thiab sib npaug.
Keeb kwm yav dhau los rau Rawls qhov kev thuam ntawm Utilitarianism
Ua ntej Rawls, kev siv utilitarianism yog qhov tseem ceeb hauv kev xav txog kev coj ncaj ncees thiab kev nom kev tswv niaj hnub no. Kev siv utilitarianism ntsuas cov cai lossis cov tsev kawm ntawv raws li qhov uas lawv ua rau muaj kev zoo siab lossis kev noj qab haus huv tag nrho. Qhov teeb meem, raws li Rawls, yog tias txoj hauv kev no muaj kev pheej hmoo rau kev txi cov cai lossis kev txaus siab ntawm ib pawg me me rau qhov txiaj ntsig ntawm feem ntau. Yog tias "kev zoo siab tag nrho" nce ntxiv, kev siv utilitarianism tuaj yeem ua pov thawj rau kev tsis ncaj ncees loj rau qee tus - xws li kev ntxub ntxaug, kev txwv kev ywj pheej, lossis kev tsis sib luag heev - tsuav yog nws tsim cov txiaj ntsig ntau dua.
Rawls tsis lees txais qhov kev xav ntawm "kev sau ua ke" txog cov kev txaus siab ntawm tus kheej. Rau nws, txhua tus neeg muaj lub neej kev coj ncaj ncees uas tsis tuaj yeem siv tsuas yog ib txoj hauv kev los ua ke. Hauv lwm lo lus, kev ncaj ncees yuav tsum tsis txhob raug kov yeej los ntawm kev xav txog kev ua haujlwm tau zoo lossis kev siv tau tag nrho.
Kev Ncaj Ncees Ua Kev Ncaj Ncees: Cov Tswv Yim Tseem Ceeb
Lub tswv yim ntawm "kev ncaj ncees raws li kev ncaj ncees" pib nrog cov lus nug: cov ntsiab cai twg yuav tsum tswj hwm "cov qauv tseem ceeb" ntawm lub zej zog? Cov qauv tseem ceeb suav nrog cov tsev kawm ntawv tseem ceeb - txoj cai lij choj, txoj cai lij choj, kev ua lag luam ua haujlwm, txoj cai kev kawm, txoj cai se, thiab lwm yam - vim tias cov tsev kawm ntawv no txiav txim siab tseem ceeb tshaj plaws rau cov pej xeem lub neej.
Rawls sib cav hais tias cov ntsiab cai raug cai ntawm kev ncaj ncees yog cov uas cov neeg muaj tswv yim yuav xaiv yog tias lawv ua kev pom zoo raws li cov xwm txheej ncaj ncees. Txhawm rau piav qhia txog cov xwm txheej ncaj ncees no, Rawls qhia txog ob lub cuab yeej paub zoo: txoj haujlwm qub thiab daim ntaub thaiv ntawm kev tsis paub.
Qhov Chaw Thawj thiab Daim Ntaub Npog ntawm Kev Tsis Paub
Hauv "txoj hauj lwm thawj," peb xav txog ib pawg neeg uas yuav tsim cov ntsiab cai tseem ceeb ntawm lub zej zog. Txawm li cas los xij, kom ntseeg tau tias lawv daim ntawv cog lus yog qhov ncaj ncees tiag tiag (tsis yog kev dag ntxias los ntawm kev xav ntawm tus kheej), lawv raug muab tso rau tom qab "daim ntaub thaiv ntawm kev tsis paub." Qhov no txhais tau tias lawv tsis paub tias lawv yuav nyob hauv txoj hauj lwm twg hauv zej zog: lawv tsis paub tias lawv nplua nuj lossis pluag, feem ntau lossis tsawg, muaj peev xwm lossis tsis muaj, noj qab haus huv lossis xiam oob qhab, yug hauv nroog lossis lub zos, thiab lwm yam.
Vim peb tsis paub tias peb yuav yog leej twg, tib neeg yuav xaiv cov ntsiab cai uas tiv thaiv lawv yog tias lawv pom lawv tus kheej nyob rau hauv qhov chaw tsis muaj zog tshaj plaws. Qhov no yog qhov uas Rawls siv kev xav ntawm kev coj ncaj ncees: yog tias peb tsim lub zej zog yam tsis paub peb txoj hmoo, peb yuav xaiv cov cai ncaj ncees, tsis yog cov cai uas pab tau ib chav kawm tshwj xeeb.
Rawls Ob Lub Ntsiab Cai ntawm Kev Ncaj Ncees
Los ntawm qhov kev sim xav no, Rawls hais tias cov neeg muaj kev xav yuav xaiv ob lub hauv paus ntsiab lus ntawm kev ncaj ncees hauv qab no:
1. Lub Ntsiab Cai ntawm Kev Ywj Pheej Sib Luag
Txhua tus neeg muaj txoj cai sib npaug zos rau txoj kev ywj pheej yooj yim qhov dav tshaj plaws, tsuav yog qhov kev ywj pheej ntawd sib xws nrog tib qho kev ywj pheej rau lwm tus.
Cov kev ywj pheej yooj yim suav nrog kev ywj pheej ntawm kev xav, kev ywj pheej ntawm kev ntseeg, kev ywj pheej ntawm kev koom tes, kev ywj pheej ntawm kev nom kev tswv (txoj cai pov npav thiab raug xaiv tsa), kev ywj pheej ntawm kev raug kaw tsis raws cai, thiab kev tiv thaiv. kev cai lij choj xwb.
2. Lub Ntsiab Cai ntawm Qhov Txawv thiab Lub Caij Nyoog Sib Luag
Kev tsis sib luag ntawm zej zog thiab kev lag luam tsuas yog muaj cai yog tias nws ua tau raws li ob qho xwm txheej:
- Kev sib luag ntawm lub cib fim: txoj hauj lwm thiab txoj hauj lwm qhib rau txhua tus neeg nyob rau hauv cov xwm txheej ntawm lub cib fim sib luag tiag tiag, tsis yog "formal" xwb (piv txwv li, txhua tus tuaj yeem thov ua hauj lwm, tab sis kev nkag mus rau kev kawm thiab kev sib raug zoo hauv zej zog tsis sib luag heev).
- Lub hauv paus ntsiab lus ntawm qhov sib txawv: kev tsis sib luag tsuas yog raug cai yog tias nws muab cov txiaj ntsig zoo tshaj plaws rau cov neeg tsawg tshaj plaws.
Ob lub ntsiab cai no muaj qhov tseem ceeb rau kev txhais lus: lub ntsiab cai ntawm kev ywj pheej tseem ceeb yuav tsum tsis txhob raug txi rau kev nce qib hauv kev lag luam. Ntxiv mus, kev sib luag ntawm lub cib fim muaj qhov tseem ceeb dua li kev ua pov thawj txog kev tsis sib luag los ntawm lub ntsiab cai sib txawv.
Lub Ntsiab Lus ntawm Qhov Txawv Txoj Cai: Kev Tsis Sib Luag Txwv thiab Lub Luag Haujlwm
Lub hauv paus ntsiab lus sib txawv tsis yog kev hu kom sib npaug cov nyiaj tau los. Rawls lees paub tias kev tsis sib luag tuaj yeem txhawb kev tsim khoom, kev tsim kho tshiab, thiab kev loj hlob. Tab sis nws xav tau kev ua pov thawj ntawm kev coj ncaj ncees: puas yog kev tsis sib luag txhim kho txoj haujlwm ntawm cov neeg tsis muaj txiaj ntsig tshaj plaws?
Piv txwv li, zej zog yuav muab cov nyiaj pab ntau dua rau qee txoj haujlwm (piv txwv li, cov kws kho mob tshwj xeeb hauv thaj chaw deb) yog tias txoj cai ua rau cov kev pabcuam kev noj qab haus huv yooj yim dua rau cov pab pawg neeg uas yav dhau los tsis muaj kev vam meej. Ntawm qhov tod tes, kev tsis sib luag uas tsuas yog nplua nuj ob peb tug yam tsis txhim kho kev nkag mus rau cov kev pabcuam yooj yim - kev kawm, kev kho mob, tsev nyob txaus, thiab kev ua haujlwm - rau cov pab pawg neeg tau nyiaj tsawg tshaj plaws yog qhov nyuaj rau kev piav qhia, raws li Rawls.
Kev Sib Luag ntawm Lub Caij Nyoog: Ntau Tshaj Li "Kev Ua Haujlwm Zoo"
Rawls thuam qhov kev tswj hwm me me uas muaj kev hwm. Hauv Rawls lub tswv yim, kev txawj ntse thiab tsev neeg tej xwm txheej yog "kev muaj hmoo ntawm kev coj ncaj ncees." Yog tias ib tug neeg ua tiav vim lawv yug los rau hauv tsev neeg nplua nuj uas muaj kev kawm zoo, nws tsis yog tsuas yog qhov tshwm sim ntawm kev ua haujlwm hnyav ntawm tus kheej xwb. Yog li ntawd, cov qauv hauv zej zog yuav tsum kho qhov tsis sib luag ntawm lub cib fim txij thaum pib.
Kev muaj cai sib luag ntawm cov neeg ua haujlwm yuav tsum muaj cov cai uas txo cov teebmeem ntawm keeb kwm hauv zej zog: kev kawm ntawv zoo, nyiaj pabcuam kawm ntawv, kev kho mob pheej yig, kev tiv thaiv menyuam yaus, thiab kev ua lag luam tsis muaj kev ntxub ntxaug. Lub hauv paus ntsiab lus no hais tias kev sib tw hauv zej zog tsuas yog muaj txiaj ntsig yog tias qhov pib tsis tsis sib npaug dhau.
Cov Qauv Tseem Ceeb thiab Lub Luag Haujlwm ntawm Cov Tsev Kawm Ntawv
Rawls tsom mus rau cov qauv yooj yim ua rau nws txoj kev xav muaj feem cuam tshuam rau kev tsim txoj cai pej xeem. Nws tsis yog hais txog kev coj ncaj ncees ntawm tus kheej xwb tab sis kuj hais txog seb cov kev cai lij choj thiab cov koom haum tsim cov cai, cov luag haujlwm, thiab cov peev txheej li cas. Hauv lub zej zog Rawlsian, kev ncaj ncees tsis yog tsuas yog kev siab hlub ntawm cov neeg nplua nuj rau cov neeg pluag xwb, tab sis kuj muaj nyob hauv cov txheej txheem them se, kev ruaj ntseg hauv zej zog, cov cai ua lag luam, thiab kev nkag mus rau cov kev pabcuam pej xeem.
Vim li no, Rawls txoj kev xav feem ntau raug nyeem ua kev tiv thaiv ntawm lub xeev kev noj qab haus huv zoo - txawm hais tias Rawls nws tus kheej tsis tau txheeb xyuas nrog ib qho qauv kev lag luam tshwj xeeb. Qhov tseem ceeb rau nws yog seb cov tsev kawm ntawv puas ua haujlwm los tiv thaiv cov kev ywj pheej yooj yim, muab cov cib fim sib npaug, thiab txhim kho txoj haujlwm ntawm cov neeg tsis muaj zog tshaj plaws.
Kev thuam thiab kev sib cav txog Rawls
Rawls txoj kev xav tau ua rau muaj kev sib cav sib ceg dav dav. Cov neeg Libertarian zoo li Robert Nozick tau thuam Rawls rau kev ua pov thawj rau kev faib khoom dua tshiab uas ua txhaum cai ntawm cov cuab yeej cuab tam. Cov neeg Communitarian zoo li Michael Sandel, ntawm qhov tod tes, tau sib cav tias Rawls hais ntau dhau txog tus neeg tsis muaj tseeb thiab tsis quav ntsej txog kev sib raug zoo hauv zej zog thiab cov cim tiag tiag hauv zej zog uas ua rau tib neeg xaiv.
Tseem muaj kev thuam tias daim ntaub thaiv ntawm kev tsis paub yog qhov xav xwb: cov lus pom zoo "xav txog" tsis tas yuav qhia txog kev tsis sib haum xeeb thiab kev tsis sib luag tiag tiag. Txawm li cas los xij, cov neeg txhawb nqa Rawls hais tias qhov kev xav thawj zaug tsis yog kev soj ntsuam kev xav, tab sis yog ib qho cuab yeej rau kev sim kev xav ntawm kev coj ncaj ncees: lub hauv paus ntsiab lus ncaj ncees yog ib qho uas tuaj yeem ua pov thawj rau txhua tus txawm tias muaj hmoo hauv zej zog.
Qhov Tseem Ceeb ntawm Rawls 'Theory rau Kev Ncaj Ncees Hauv Zej Zog Niaj Hnub No
Nyob rau hauv kev nce qib ntawm kev tsis sib luag ntawm kev lag luam, kev sib cav txog kev them se nce qib, kev pov hwm kev noj qab haus huv, kev nkag mus rau kev kawm, thiab kev ntxub ntxaug ntawm cov qauv, Rawls tseem ceeb. Lub hauv paus ntsiab lus ntawm kev ywj pheej sib luag ceeb toom peb tias kev ywj pheej thiab cov cai pej xeem yuav tsum tsis txhob pauv rau kev loj hlob ntawm kev lag luam. Kev sib luag ntawm lub sijhawm ncaj ncees xav tau kev daws teeb meem ntawm cov hauv paus ntawm kev tsis sib luag, tsis yog tsuas yog muab kev pab ib ntus xwb. Lub hauv paus ntsiab lus sib txawv ua rau lub zej zog txiav txim siab txog kev vam meej tsis yog los ntawm qib nruab nrab ntawm kev vam meej, tab sis los ntawm cov xwm txheej ntawm cov pab pawg neeg tsis zoo tshaj plaws.
Thaum kawg, John Rawls txoj kev xav txog kev ncaj ncees hauv zej zog caw peb kom saib lub zej zog ua ib qho kev sib koom tes ntawm cov pej xeem sib luag. Kev ncaj ncees tsis yog tsuas yog ntsuas los ntawm kev noj qab haus huv ntawm txhua tus, tab sis los ntawm seb peb cov cai puas tau txais kev pom zoo los ntawm txhua tus - tshwj xeeb tshaj yog cov neeg tsis muaj zog tshaj plaws. Nrog rau lub moj khaum ntawm "kev ncaj ncees ua kev ncaj ncees," Rawls muab lub tswv yim kev coj ncaj ncees rau kev nom kev tswv niaj hnub no: tsim cov tsev kawm ntawv uas hwm kev ywj pheej, nthuav dav lub cib fim, thiab xyuas kom meej tias kev sib koom ua ke tseem ceeb rau txhua tus.