Kev coj ncaj ncees ib puag ncig thiab kev xav txog ecological

Kev Cai Ib puag ncig thiab Kev Xav Txog Kev Nyob Ib Ncigs

Cov kev sib tham txog kev kub ntxhov ntawm huab cua, kev ua qias tuaj, kev rhuav tshem hav zoov, kev ploj ntawm cov tsiaj txhu, thiab kev puas tsuaj ntawm ib puag ncig feem ntau tsom mus rau cov ntaub ntawv thiab cov kev daws teeb meem kev siv tshuab: kev txo cov pa phem, lub zog rov ua dua tshiab, kev siv dua tshiab, kev rov ua dua tshiab ntawm hav zoov, lossis kev cai lij choj uas muaj zog dua. Txawm li cas los xij, hauv qab cov no muaj ib lo lus nug tseem ceeb dua: vim li cas tib neeg thiaj li xav tias muaj cai siv qhov xwm txheej yam tsis muaj kev txwv, thiab peb yuav tsum hloov peb txoj kev ua neej ntawm kev coj ncaj ncees li cas? Qhov no yog qhov uas kev coj ncaj ncees ntawm ib puag ncig thiab kev xav txog ib puag ncig tseem ceeb heev. Ob qho tib si tsis yog hais txog "yuav tsum ua dab tsi," tab sis kuj hais txog "vim li cas nws yuav tsum ua" thiab "yuav saib kev sib raug zoo ntawm tib neeg thiab qhov xwm txheej li cas."

Kev Nkag Siab Txog Kev Ncaj Ncees Ib puag ncig

Kev coj ncaj ncees rau ib puag ncig yog ib ceg ntawm kev coj ncaj ncees uas ntsuas tib neeg tej kev ua uas cuam tshuam nrog ib puag ncig hais txog qhov zoo thiab qhov phem lossis qhov yog thiab qhov tsis yog. Txawm hais tias kev coj ncaj ncees ib txwm muaj feem ntau tsom mus rau kev sib raug zoo ntawm tus kheej - piv txwv li, ntawm cov teeb meem ntawm kev ncaj ncees, kev lav phib xaub, txoj cai, thiab lub luag haujlwm - kev coj ncaj ncees rau ib puag ncig nthuav dav qhov kev txiav txim siab ntawm kev coj ncaj ncees dhau ntawm tib neeg: nws suav nrog cov tsiaj, cov nroj tsuag, ecosystems, thiab txawm tias cov tiam neeg tseem tsis tau yug los.

Hauv kev coj ncaj ncees ib puag ncig, cov lus nug tshwm sim xws li:
1. Puas yog xwm tsuas muaj nqis rau tib neeg xwb?
2. Cov neeg uas tsis yog tib neeg puas muaj "txoj cai" los nyob thiab vam meej?
3. Kev loj hlob ntawm kev lag luam muaj peev xwm ua rau muaj kev puas tsuaj ntawm qhov chaw nyob li cas?
4. Peb lub luag haujlwm ntawm kev coj ncaj ncees rau cov neeg yav tom ntej yog dab tsi?

Cov lus nug no qhia tau hais tias cov teeb meem ntawm ecological tsis yog tsuas yog qhov tsis txaus ntawm thev naus laus zis lossis kev tswj hwm xwb, tab sis kuj yog qhov teeb meem ntawm tus nqi. Thaum txoj cai txhawb nqa kev loj hlob ntawm kev lag luam luv luv ntawm kev siv cov hav zoov, cov dej ntws, lossis dej hiav txwv, qhov kev txiav txim siab ntawd yeej ua rau muaj kev thov ncaj ncees: tias kev noj qab haus huv tam sim no tseem ceeb dua li kev ruaj khov mus sij hawm ntev, lossis tias xwm txheej tuaj yeem raug txi rau tib neeg cov txiaj ntsig.

Kev Xav Txog Ib Puag Ncig: Tshaj Li Qhov Kev Xav Ntawm Tib Neeg

Txawm hais tias kev coj ncaj ncees ntawm ib puag ncig tsom mus rau kev ntsuam xyuas kev coj ncaj ncees ntawm kev ua, kev xav txog ecological yog qhov dav dua: nws tshuaj xyuas qhov kev xav tseem ceeb ntawm tib neeg txog xwm, cov ntsiab lus ntawm "lub neej," "xwm," "tus nqi," thiab "kev sib txuas." Kev xav txog ecological nug cov lus nug uas feem ntau tsis tau lees paub hauv kab lis kev cai niaj hnub no, xws li lub tswv yim tias tib neeg yog qhov chaw ntawm lub ntiaj teb lossis tias xwm yog ib yam khoom tsis txav uas tuaj yeem ntsuas thiab tswj tau tag nrho.

Kev xav txog ecology kuj tseem cuam tshuam los ntawm kev tshawb fawb txog ecology, uas hais txog kev sib txuas ntawm cov ntsiab lus: cov tsiaj txhu, cov chaw nyob, cov saw hlau zaub mov, cov voj voog dej, huab cua, thiab cov qauv ecosystem. Hauv cov qauv no, tib neeg tsis sawv sab nraud ntawm lub cev tab sis yog ib feem ntawm lub network ntawm lub neej. Kev puas tsuaj rau ib qho ntsiab lus feem ntau ua rau muaj kev cuam tshuam domino rau lwm tus.

Yuav kom nkag siab txog kev sib raug zoo ntawm kev coj ncaj ncees ib puag ncig thiab kev xav txog ecological, peb tuaj yeem pom nws li no: kev xav txog ecological rhuav tshem cov kev xav, thaum kev coj ncaj ncees ib puag ncig tsim cov lus qhia kev coj ncaj ncees raws li cov kev xav no.

Anthropo-centrism, Bio-centrism, thiab Eco-centrism

Hauv kev sib tham txog kev coj ncaj ncees ib puag ncig, muaj ntau qhov kev taw qhia tseem ceeb txog qhov chaw ntawm kev coj ncaj ncees :

1. Kev xav txog tib neeg (Neeg yog lub hauv paus)
Lub tswv yim no suav tias qhov xwm txheej tseem ceeb raws li nws cov txiaj ntsig rau tib neeg. Ib puag ncig yuav tsum tau tiv thaiv vim tias tib neeg xav tau huab cua huv, dej huv, zaub mov, kev noj qab haus huv, thiab kev ruaj ntseg huab cua. Anthropocentrism tsis yog qhov phem - nws feem ntau yog lub hauv paus ntawm txoj cai pej xeem vim nws yooj yim to taub thiab sib txuas lus. Txawm li cas los xij, nws qhov tsis muaj zog yog tias qhov xwm txheej yooj yim txo qis rau "cov peev txheej" thiab tuaj yeem txi yog tias nws pom tias yuav pab tau qee tus neeg hauv lub sijhawm luv luv.

2. Bio-centrism (Lub neej ua lub hauv paus)
Kev tshawb nrhiav txog lub neej (Biocentrism) txuas ntxiv cov txiaj ntsig ntawm kev coj ncaj ncees rau txhua yam uas muaj sia nyob. Txhua yam tsiaj txhu raug pom tias muaj txiaj ntsig zoo, tsis yog tsuas yog siv tau xwb. Yog li ntawd, cov kev ua uas ua rau lub neej puas tsuaj - kev ploj ntawm cov tsiaj txhu, kev ua phem rau tsiaj txhu, kev puas tsuaj ntawm qhov chaw nyob - raug pom tias yog cov teeb meem kev coj ncaj ncees, tsis yog cov teeb meem kev siv tshuab xwb.

3. Kev tsom mus rau ib puag ncig (Ecosystem ua lub hauv paus)
Kev ntseeg txog kev nyob ib puag ncig (Ecocentrism) hais txog qhov tseem ceeb ntawm tag nrho cov kab ke hauv ntiaj teb: cov kab ke hauv ntiaj teb, cov zej zog muaj sia nyob, thiab qhov sib npaug ntawm xwm. Hauv txoj hauv kev no, kev tswj hwm kev ncaj ncees thiab kev ruaj khov ntawm cov kab ke hauv ntiaj teb ua lub hom phiaj ntawm kev coj ncaj ncees. Qhov no tseem ceeb vim tias ib hom tsiaj lossis ib tus neeg qee zaum tsis tuaj yeem nkag siab sib cais ntawm nws qhov chaw nyob thiab kev sib raug zoo ntawm cov kab ke hauv ntiaj teb.

Peb lub tswv yim no feem ntau sib tshooj hauv kev xyaum. Piv txwv li, kev tiv thaiv hav zoov tuaj yeem pom tau tias yog qhov xav tau ntawm tib neeg (anthropocentric) thiab ua kev hwm rau lub neej thiab ecosystems (bio- thiab eco-centric).

Kev Kawm Txog Ecology Thiab Kev Tshuaj Xyuas Txog Niaj Hnub Nim No

Ib lub tsev kawm ntawv uas muaj hwj chim hauv kev xav txog ecology yog deep ecology, uas hais tias qhov teeb meem ib puag ncig yog los ntawm lub zeem muag niaj hnub uas cais tib neeg ntawm xwm thiab txhawb kom nws tswj hwm. Deep ecology txhawb kev hloov pauv ntau dua: tsis yog tsuas yog txo kev puas tsuaj xwb, tab sis hloov pauv txoj kev ua neej, kev noj haus, thiab kev loj hlob.

Hauv lub moj khaum no, kev coj ncaj ncees ib puag ncig tsis txaus yog tias nws tsuas yog txhawb nqa "kev ua haujlwm zoo" lossis "kev siv tshuab ntsuab" yam tsis kho qhov kab lis kev cai ntawm kev siv ntau dhau. Piv txwv li, kev siv lub zog rov ua dua tshiab tuaj yeem ua rau puas tsuaj yog tias lub hom phiaj yog kom tswj tau kev loj hlob ntawm kev siv tsis muaj kev txwv. Kev nyob ib puag ncig tob tob txhawb kom tib neeg pom lawv tus kheej ua ib feem ntawm xwm - tsis yog ua tus kav, tab sis ua cov tswv cuab sib npaug ntawm lub zej zog ecological.

Txawm li cas los xij, kev kawm txog ecology kuj tau txais kev thuam. Ib txhia xav tias txoj hauv kev no zoo li qub dhau lawm, nyuaj rau siv rau hauv txoj cai, lossis tsis nkag siab txog kev xav tau ntawm cov zej zog pluag. Kev thuam no ua rau peb nco qab tias kev coj ncaj ncees ntawm ib puag ncig yuav tsum ntsib qhov tseeb ntawm kev ncaj ncees hauv zej zog.

Kev Ncaj Ncees Ib puag ncig thiab Lub Luag Haujlwm ntawm Cov Neeg Sib Txawv

Hauv ntau qhov chaw, kev puas tsuaj rau ib puag ncig tsis tau muab faib sib npaug. Cov zej zog uas pab tsawg tshaj plaws rau kev tso pa phem lossis kev ua qias tuaj feem ntau yog cov uas raug kev cuam tshuam ntau tshaj plaws: cov neeg ua liaj ua teb me me vim muaj kev kub ntxhov, cov zej zog ntug dej hiav txwv vim dej hiav txwv nce siab, lossis cov zej zog hauv paus txawm vim muaj hav zoov nkag mus. Yog li ntawd, kev coj ncaj ncees ib puag ncig niaj hnub no tsom mus rau kev ncaj ncees ib puag ncig: leej twg tau txais txiaj ntsig los ntawm kev txhim kho thiab leej twg them nws cov nqi.

Tsis tas li ntawd xwb, muaj ib qho kev sib txawv ntawm ntau tiam neeg. Cov tiam neeg niaj hnub no tuaj yeem ua rau cov khoom siv ntuj tsim ploj mus, ua rau huab cua puas tsuaj, thiab ua rau lub nra hnyav rau cov tiam neeg tom ntej. Lo lus nug txog kev coj ncaj ncees dhau los ua qhov tseem ceeb: peb puas muaj cai nrhiav kev nplij siab luv luv ntawm tus nqi ntawm peb cov menyuam yav tom ntej? Kev coj ncaj ncees ib puag ncig hais tias cov tiam neeg tom ntej muaj kev txaus siab uas tsim nyog tau txais kev txiav txim siab tam sim no, txawm tias lawv tseem tsis tau muaj lub suab hauv kev nom kev tswv thiab kev lag luam niaj hnub no.

Los ntawm Lub Ntsiab Cai Mus Rau Kev Xyaum: Kev Ncaj Ncees Hauv Kev Xaiv Txhua Hnub thiab Cov Cai

Kev coj ncaj ncees rau ib puag ncig thiab kev xav txog ecological mus dhau qhov kev xav. Lawv tuaj yeem tsim cov kev txiav txim siab tseeb, ob qho tib si ntawm tus kheej thiab hauv txoj cai pej xeem. Ntawm tus kheej, kev coj ncaj ncees rau ib puag ncig txhawb kom muaj kev xav txog kev siv: txo cov khib nyiab, xaiv cov khoom lag luam uas ruaj khov, txuag hluav taws xob, thiab xav txog qhov cuam tshuam ntawm ecological. Txawm li cas los xij, nws yog ib qho tseem ceeb uas yuav tsum nco ntsoov tias lub luag haujlwm yuav tsum tsis txhob nyob nrog tus kheej xwb - cov qauv kev lag luam thiab cov cai feem ntau txiav txim siab cov kev xaiv muaj.

Nyob rau theem txoj cai, kev coj ncaj ncees ib puag ncig tuaj yeem txhais ua cov ntsiab cai:
- txoj cai ceev faj thaum muaj kev pheej hmoo ntawm kev puas tsuaj rau ib puag ncig loj thiab tsis paub meej,
- tus neeg ua qias tuaj yeem them,
- kev tiv thaiv cov cheeb tsam tseem ceeb ntawm biodiversity,
- kev hloov pauv zog ncaj ncees, thiab
- kev lees paub thiab kev tiv thaiv cov cai ntawm cov neeg hauv paus txawm uas feem ntau tau ua pov thawj los tiv thaiv cov hav zoov kom zoo dua.

Kev xav txog ecological pab kom ntseeg tau tias cov cai tsis yog tsuas yog technocratic xwb, tab sis xav txog kev sib raug zoo ntawm tib neeg thiab xwm txheej tag nrho.

Kev kaw

Kev coj ncaj ncees ntawm ib puag ncig thiab kev xav txog ecological caw peb kom saib qhov teeb meem ecological tsis yog tsuas yog kev cuam tshuam hauv xwm xwb, tab sis kuj yog kev xav txog tib neeg txoj kev xav, kev saib taus, thiab kev ua neej. Qhov teeb meem ib puag ncig xav tau ntau dua li kev tsim kho tshiab hauv thev naus laus zis; nws xav tau kev hloov pauv kev coj ncaj ncees thiab kev hloov pauv paradigm. Thaum xwm raug saib ua ib lub zej zog sib txuas ntawm lub neej, tib neeg lub luag haujlwm hloov pauv: los ntawm tus kav mus rau tus saib xyuas, los ntawm tus neeg siv mus rau tus tswv cuab, los ntawm tus neeg siv khoom mus rau ib feem ntawm lub network uas yuav tsum tau tiv thaiv ua ke.

Thaum kawg, kev coj ncaj ncees ntawm ib puag ncig muab rau peb lub tswv yim kev coj ncaj ncees, thaum lub tswv yim ecological muab rau peb daim ntawv qhia kev. Ob qho tib si yog qhov tsim nyog rau kev vam meej kom muaj sia nyob yam tsis muaj kev rhuav tshem nws lub tsev: Lub Ntiaj Teb.

Sau ib qho lus tawm tswv yim