Kev xav txog kev tshuaj xyuas yog dab tsi?

Kev Tshawb Fawb Txog Kev Tshawb Fawb yog dab tsi?

Kev xav txog kev txheeb xyuas yog ib qho ntawm cov kev lig kev cai tseem ceeb hauv kev xav niaj hnub no uas hais txog kev meej, kev sib cav sib ceg, thiab kev txheeb xyuas cov lus ua cov cuab yeej tseem ceeb rau kev daws lossis piav qhia cov teeb meem kev xav. Cov kev lig kev cai no tau vam meej hauv ntiaj teb hais lus Askiv - tshwj xeeb tshaj yog hauv United Kingdom, Tebchaws Meskas, Canada, thiab Australia - thiab tau muaj kev cuam tshuam loj heev hauv kev qhuab qhia ntawm kev kawm txog kev xav thoob plaws hauv xyoo pua 20th thiab txuas ntxiv mus txog niaj hnub no. Txawm li cas los xij, kev xav txog kev txheeb xyuas tsis yog "kev xav hauv lus Askiv" xwb; nws yog ib hom kev xav uas tau piav qhia los ntawm ib txoj hauv kev ua haujlwm tshwj xeeb: tsim cov lus sib cav, tshuaj xyuas cov kev xav zais, sib txawv lub ntsiab lus ntawm cov tswv yim, thiab siv kev xav los sim seb qhov xaus lus puas ua raws li nws cov ntsiab lus.

Cov Yam Ntxim Saib Tseem Ceeb ntawm Kev Tshawb Fawb Txog Kev Xav

Ua ntej, kev xav txog kev tshuaj xyuas muab qhov tseem ceeb rau cov lus sib cav meej. Tus kws tshuaj xyuas feem ntau sim hais meej txog cov ntsiab lus thiab tom qab ntawd qhia cov kauj ruam ntawm kev xav uas txuas cov ntsiab lus mus rau qhov xaus. Lub hom phiaj yog rau tus nyeem ntawv los ntsuam xyuas seb cov ntsiab lus puas zoo, seb qhov kev xav puas siv tau, thiab seb puas muaj lwm txoj hauv kev zoo dua.

Qhov thib ob, txoj kev lig kev cai no muaj zog heev hauv kev siv logic. Txij li thaum xyoo pua 19th lig, kev siv logic ua cim tau tsim kho sai sai, muab cov cuab yeej tshiab rau kev sib tham txog qhov tseeb ntawm kev sib cav. Yog li ntawd, ntau cov haujlwm ntawm kev xav txog kev tshuaj xyuas siv cov tswv yim xws li cov lus pom zoo, kev xaus lus, kev sib xws, thiab kev tsis sib haum xeeb los sim cov lus thov. Txawm hais tias tsis yog txhua tus kws tshawb fawb txog kev tshuaj xyuas sau ua cov cim lej, tus ntsuj plig ntawm "kev ua lej nruj" yog tus yam ntxwv.

Qhov thib peb, kev xav txog kev tshuaj xyuas feem ntau tsom mus rau kev tshuaj xyuas cov lus thiab cov tswv yim. Muaj ntau yam teeb meem kev xav tshwm sim los ntawm kev tsis meej pem ntawm lub ntsiab lus: ib lo lus siv rau ntau txoj kev sib txawv, lossis ib kab lus zoo li muaj lub ntsiab lus tab sis tsis meej. Los ntawm kev sib txawv ntawm kev siv cov lus hauv cov ntsiab lus, tshuaj xyuas cov lus txhais, thiab tshuaj xyuas cov qauv kab lus, kev xav txog kev tshuaj xyuas vam tias yuav ua kom meej meej txog cov teeb meem. Hauv qee lub sijhawm, tshwj xeeb tshaj yog thaum ntxov xyoo pua 20th, txoj hauv kev no txawm txhawb nqa lub tswv yim tias qee qhov teeb meem metaphysical ib txwm muaj tsuas yog cov lus xwb.

Qhov thib plaub, kev xav txog kev tshuaj xyuas feem ntau tsis meej thiab tsis hais lus. Nws cov qauv sau ntawv feem ntau yog ncaj qha, "mus rau qhov taw tes," thiab nrhiav kev zam kev hais lus paj huam uas nyuaj rau sim. Qhov no tsis tau txhais hais tias kev xav txog kev tshuaj xyuas tsis lees txais qhov tob; nws tsuas yog xav kom qhov tob ntawd raug lees paub los ntawm kev sib cav.

Cov Keeb Kwm Keeb Kwm thiab Qhov Chaw Tshwm Sim

Kev xav txog kev xav feem ntau yog taug qab mus rau thaum kawg ntawm xyoo pua 19th thiab thaum ntxov ntawm xyoo pua 20th, ua ib qho kev tawm tsam rau kev tswj hwm ntawm kev xav zoo (tshwj xeeb tshaj yog Hegelian) hauv tebchaws Askiv thiab Tebchaws Europe. Ob tug neeg feem ntau raug hais tias yog cov thawj coj yog Gottlob Frege, tus kws tshawb fawb German, thiab Bertrand Russell thiab G.E. Moore hauv tebchaws Askiv.

Frege tau tsim cov kev xav niaj hnub thiab kev xav txog lub ntsiab lus uas sib txawv ntawm "kev nkag siab" thiab "kev siv," uas tom qab ntawd tau los ua lub hauv paus ntawm kev xav txog lus. Russell nto moo rau nws txoj kev xav txog kev piav qhia, uas qhia tau tias kev tshuaj xyuas kev xav tuaj yeem daws qhov teeb meem ntawm cov kab lus uas zoo li hais txog qee yam uas tsis yog. Moore, ntawm qhov tod tes, tau hais txog kev tshuaj xyuas lub tswv yim thiab kev tiv thaiv kev nkag siab zoo, tsis lees txais kev xav metaphysical uas nyob deb ntawm kev paub txhua hnub.

Tom qab lub sijhawm pib no, kev lig kev cai ntawm kev tshuaj xyuas tau tsim los ntawm ntau lub "nthwv dej tseem ceeb," suav nrog kev xav zoo hauv Vienna (Vienna Circle), uas nrhiav kev txuas kev xav nrog kev tshawb fawb. Lawv tau tawm tswv yim txog lub hauv paus ntsiab lus ntawm kev txheeb xyuas: ib nqe lus muaj txiaj ntsig yog tias nws tuaj yeem txheeb xyuas tau los ntawm kev sim lossis yog qhov tseeb ntawm kev xav / lej. Txawm hais tias lub tswv yim no tom qab ntawd tau raug thuam dav dav, nws lub siab - ua rau kev xav nruj dua thiab ze rau txoj kev tshawb fawb - tau pab tsim lub ntsej muag ntawm kev xav tshuaj xyuas.

Kev Xav Txog Lus, Lub Siab, thiab Kev Tshawb Fawb

Ib qho ntawm cov txiaj ntsig tseem ceeb ntawm kev tshawb fawb txog kev xav yog qhov tshwm sim ntawm kev xav ntawm lus ua ib qho chaw tseem ceeb. Cov neeg xws li Ludwig Wittgenstein (tshwj xeeb tshaj yog nws cov haujlwm thaum ntxov, Tractatus Logico-Philosophicus) pom tias cov qauv ntawm lus muaj feem cuam tshuam nrog cov qauv ntawm lub ntiaj teb, thiab tias ntau yam teeb meem kev xav yog los ntawm kev nkag siab yuam kev ntawm kev xav ntawm lus. Hauv nws theem tom qab, Wittgenstein hloov cov iav thiab hais txog "kev ua si lus": lub ntsiab lus ntawm cov lus nyob ntawm lawv siv hauv kev coj ua hauv zej zog. Kev sib cav sib ceg ntawm ob theem no ntawm Wittgenstein qhia tau hais tias kev tshawb fawb txog kev xav tsis sib koom ua ke; nws yog dynamic thiab hloov pauv.

Ntxiv rau hom lus, ib qho tseem ceeb yog lub tswv yim ntawm lub siab. Cov lus nug txog kev paub yog dab tsi, lub hlwb thiab lub siab muaj feem cuam tshuam li cas, thiab seb cov khoos phis tawj puas tuaj yeem "xav" tau sib tham ntau heev. Cov kev lig kev cai txheeb xyuas feem ntau koom tes nrog kev puas siab puas ntsws, kev tshawb fawb txog lub hlwb, thiab kev tshawb fawb txog khoos phis tawj. Cov kev xav xws li kev coj cwj pwm, kev ua haujlwm, thiab txawm tias kev sib cav txog kev ua tau zoo tau tsim nyob rau hauv qhov huab cua no.

Hauv kev kawm txog kev tshawb fawb, txoj kev tshawb fawb no tshuaj xyuas cov qauv ntawm kev piav qhia txog kev tshawb fawb, lub tswv yim ntawm kev ua rau muaj qhov no, kev tshawb fawb txog kev lees paub, thiab qhov xwm txheej ntawm kev tshawb fawb tiag tiag. Ntau qhov kev sib tham kuj tseem cuam tshuam txog qhov muaj feem yuav muaj, kev xaus lus, thiab txoj kev tshawb fawb, ua rau lawv muaj feem cuam tshuam rau kev xyaum ntawm cov kws tshawb fawb.

Metaphysics thiab Ethics hauv Analytic Tradition

Lawv hais tias kev xav txog kev xav tsis lees txais metaphysics, tab sis qhov no tsis yog qhov tseeb tag nrho. Tseeb tiag, thaum lub sijhawm ntawm kev xav zoo, metaphysics feem ntau raug tso tseg tias "tsis muaj lub ntsiab lus." Txawm li cas los xij, txij li nruab nrab xyoo pua 20th, metaphysics tau rov ua dua tshiab hauv daim ntawv uas muaj qauv ntau dua. Cov kws tshawb fawb zoo li Saul Kripke tau ua rau muaj kev rov ua dua tshiab ntawm modal metaphysics (qhov ua tau thiab qhov tsim nyog), sib tham txog tus kheej, lub ntsiab lus, thiab lub ntiaj teb ua tau siv cov cuab yeej ntawm kev xav niaj hnub.

Hauv kev coj ncaj ncees, kev xav txog kev txheeb xyuas tsim cov metaethics (kev txheeb xyuas lub ntsiab lus ntawm "zoo," "yog," thiab "yuav tsum"), cov kev xav normative (utilitarianism, deontology, contractualism), thiab kev coj ncaj ncees (bioethics, ethics of technology). Kev sib tham txog kev coj ncaj ncees feem ntau hais txog qhov sib txawv ntawm lub tswv yim , kev sib xws ntawm cov ntsiab cai, thiab kev sib cav uas tus neeg sib tham tuaj yeem sim.

Qhov sib txawv nrog Continental Philosophy

Kev xav txog kev xav feem ntau raug sib piv nrog cov kev lig kev cai ntawm kev xav txog kev xav ntawm lub ntiaj teb (piv txwv li, phenomenology, existentialism, hermeneutics, structuralism, post-structuralism), uas tau muaj hwj chim ntau dua hauv Fabkis thiab Lub Tebchaws Yelemees xyoo pua 20th. Qhov sib txawv feem ntau raug ua kom yooj yim raws li hauv qab no: kev xav txog kev xav txog kev sib cav sib ceg thiab cov lus meej, thaum kev xav txog kev xav txog lub ntiaj teb hais txog keeb kwm, kev txhais lus, kev paub dhau los, thiab kev thuam kab lis kev cai. Txawm li cas los xij, qhov sib txawv no tsis yog qhov tseeb. Ntau tus kws tshawb fawb niaj hnub no sim txuas qhov sib txawv ntawm ob qho no, thiab muaj cov ncauj lus (piv txwv li, kev paub, kev coj ncaj ncees, kev nom kev tswv) uas ob qho kev lig kev cai hais txog ntau txoj hauv kev sib txawv tab sis sib pab.

Vim li cas Analytical Philosophy thiaj tseem ceeb?

Kev xav txog kev txheeb xyuas yog ib qho tseem ceeb vim nws muab kev xav dav dav: ib txoj hauv kev los sim cov lus sib cav, txiav txim siab lub ntsiab lus, thiab soj ntsuam cov lus thov tas li. Hauv lub ntiaj teb pej xeem uas muaj kev sib cav sib ceg sai sai, cov ntaub ntawv tsis tseeb, thiab cov lus siv tsis raug, kev txawj txheeb xyuas pab peb nug: "Dab tsi yog hais tiag?", "Dab tsi yog pov thawj?", "Puas yog qhov xaus lus ua raws?", thiab "Puas muaj kev xav zais uas muaj teeb meem?" Txawm tias ib tug neeg tsis yog ib tug kws tshawb fawb txog kev xav, cov txheej txheem thiab kev xav ntawm lub hlwb uas tau tsim los ntawm kev lig kev cai txheeb xyuas tuaj yeem txhawb kev xav tseem ceeb.

Tib lub sijhawm ntawd, kev xav txog kev tshuaj xyuas kuj tau raug thuam: qee tus tau sib cav tias kev lig kev cai no yog kev siv tshuab ntau dhau, tsom mus rau kev ua si lus ntau dhau, lossis tsis txaus los daws cov teeb meem tseem ceeb ntawm lub neej thiab kev sib raug zoo. Cov kev thuam no tau pab txhawb rau kev txhim kho sab hauv ntawm kev lig kev cai tshuaj xyuas nws tus kheej, suav nrog kev siv zog los ua kom kev xav txog muaj feem cuam tshuam rau cov teeb meem pej xeem xws li kev ncaj ncees, poj niam txiv neej, haiv neeg, thev naus laus zis, thiab ib puag ncig.

Kev kaw

Yog li ntawd, kev xav txog kev tshuaj xyuas yog ib qho kev lig kev cai ntawm kev xav uas hais txog kev meej, kev sib cav sib ceg, thiab kev tshuaj xyuas lub tswv yim—feem ntau yog los ntawm kev xav thiab kev kawm lus—kom nkag siab txog cov lus nug tseem ceeb txog kev paub, qhov tseeb, lub siab, kev coj ncaj ncees, thiab kev tshawb fawb. Nws muaj keeb kwm ntev, cov neeg tseem ceeb, thiab muaj kev cuam tshuam loj rau kev kawm txog kev xav niaj hnub no. Txawm hais tias nws cov qauv thiab kev tsom mus rau lwm cov kev lig kev cai, kev xav txog kev tshuaj xyuas tseem yog ib txoj hauv kev muaj feem cuam tshuam tshaj plaws los ua kev xav: tsis yog los ntawm kev cia siab rau kev hais lus, tab sis los ntawm kev sim cov tswv yim los ntawm kev sib cav sib ceg zoo.

Yog tias koj xav tau, kuv tuaj yeem tsim ib tsab xov xwm nrov dua (lus yooj yim dua), lossis ib tsab xov xwm kev kawm nrog cov npe ntawm cov duab thiab cov ntawv nyeem pom zoo.

Sau ib qho lus tawm tswv yim