Cov Txheej Txheem Tshawb Fawb Txog Kev Koom Tes Hauv Kev Kawm Txog Tib Neeg
Kev tshawb fawb txog tib neeg tau hloov zuj zus txij li thaum pib los ua kev siv zog los nkag siab txog tib neeg lub neej los ntawm kev sib cuag ze nrog cov zej zog uas tau kawm. Hauv kev xyaum, kev kawm txog tib neeg yog ib qho tseem ceeb nrog kev ua haujlwm hauv thaj chaw, kev soj ntsuam ntawm cov neeg koom nrog, thiab kev kawm txog haiv neeg, uas tsom mus rau kev piav qhia tob txog kab lis kev cai, kev sib raug zoo hauv zej zog, thiab lub ntsiab lus uas muaj nyob hauv cov zej zog. Txawm li cas los xij, nyob rau xyoo tas los no, muaj kev thov kom kev tshawb fawb tsis yog "tsim kev paub" xwb tab sis kuj muab cov txiaj ntsig ncaj qha rau cov zej zog. Qhov no yog qhov uas cov txheej txheem Kev Tshawb Fawb Txog Kev Ua Haujlwm Koom Tes (PAR) tau dhau los ua qhov tseem ceeb hauv kev kawm txog tib neeg.
Kev Nkag Siab thiab Cov Ntsiab Cai Tseem Ceeb ntawm PAR
Kev Tshawb Fawb Txog Kev Ua Haujlwm Koom Tes (PAR) yog ib txoj kev tshawb fawb uas muab peb yam tseem ceeb ua ke: kev koom tes, kev nqis tes ua, thiab kev xav. Tsis zoo li kev tshawb fawb ib txwm muaj, uas tso cov kws tshawb fawb ua cov neeg soj ntsuam tseem ceeb, PAR tso cov zej zog ua cov neeg tshawb fawb ua ke. Kev paub tsis yog tsuas yog los ntawm kev kawm xwb, tab sis kuj los ntawm kev paub dhau los, kev xav hauv zos, thiab kev coj ua hauv zej zog txhua hnub.
Hauv paus ntsiab lus, PAR yog raws li cov hauv qab no:
1. Kev koom tes sib luag: kev txiav txim siab tshawb fawb—txij li qhov teeb meem xaiv, cov txheej txheem sau cov ntaub ntawv, mus rau kev txhais cov txiaj ntsig—tau tham ua ke.
2. Kev hloov pauv hauv zej zog: lub hom phiaj ntawm kev tshawb fawb tsis yog tsuas yog nkag siab xwb, tab sis kuj yog los txhim kho cov xwm txheej uas zej zog suav tias muaj teeb meem.
3. Kev xav rov qab: cov kws tshawb fawb thiab cov neeg koom nrog soj ntsuam cov txheej txheem, kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim, thiab qhov cuam tshuam ntawm cov kev nqis tes ua.
4. Rov ua dua ib lub voj voog: PAR feem ntau khiav hauv ib lub voj voog ntawm "kev npaj - kev nqis tes ua - kev soj ntsuam - kev xav", tom qab ntawd txuas ntxiv mus rau lub voj voog tom ntej nrog kev hloov kho.
Hauv cov ntsiab lus ntawm kev kawm txog tib neeg, cov ntsiab cai no yog ua raws li kev saib xyuas rau emic ( kev xav sab hauv ), kev nkag siab txog cov ntsiab lus, thiab kev coj ncaj ncees hauv kev ua haujlwm hauv thaj chaw.
Vim li cas PAR thiaj tseem ceeb hauv Anthropology
Kev kawm txog tib neeg feem ntau raug thuam rau nws qhov keeb kwm qub txeeg qub teg: cov kws tshawb fawb "coj" cov ntaub ntawv los ntawm cov zej zog, sau cov ntawv tshaj tawm rau kev kawm, thiab tom qab ntawd tawm mus yam tsis muab txiaj ntsig dab tsi. PAR nthuav tawm nws tus kheej ua ib qho lus teb rau qhov kev thuam no. Los ntawm kev koom nrog cov zej zog txij thaum pib thiab muab lawv cov kev xav tau tso rau hauv qhov chaw, kev tshawb fawb dhau los ua kev ncaj ncees thiab muaj feem cuam tshuam ntau dua.
Ntxiv mus, PAR pab cov kws tshawb fawb txog neeg txuas qhov sib txawv ntawm kev paub txog kev kawm thiab kev paub hauv zos. Ntau yam teeb meem hauv zej zog—xws li kev tsis sib haum xeeb hauv kev ua liaj ua teb, kev nkag mus rau kev kho mob, kev hloov pauv ib puag ncig, lossis kev raug tso tseg ntawm cov pab pawg tsawg—xav tau cov kev daws teeb meem uas tsis tuaj yeem tsim los ntawm sab nraud xwb. PAR ua rau cov kws tshawb fawb nkag siab txog cov hauv paus ntawm cov teeb meem thaum pab txhawb kev hloov pauv raws li cov tswv yim uas muaj txiaj ntsig rau zej zog.
Cov Kauj Ruam PAR hauv Kev Ua Haujlwm Anthropological
Txawm hais tias yooj ywm, PAR hauv anthropology feem ntau suav nrog cov theem hauv qab no:
1. Tsim Kev Sib Raug Zoo thiab Kev Ntseeg Siab
Theem pib ntawm kev tshawb fawb tsis yog tsuas yog "kev sau cov ntaub ntawv," tab sis kev tsim kom muaj kev sib raug zoo hauv zej zog. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg yuav tsum nyob lossis sib cuag nrog lub zej zog, kom paub txog kev tsim kho hauv zej zog, cov neeg tseem ceeb, thiab kev ua haujlwm sab hauv. Kev ntseeg siab yog lub hauv paus, vim PAR xav tau kev qhib siab thiab kev cog lus sib koom.
2. Txheeb xyuas cov teeb meem uas feem ntau tshwm sim
Es tsis txhob kom cov kws tshawb fawb tuaj nrog cov lus nug tshawb fawb "ua tiav lawm", PAR txhawb kom muaj kev sib koom tes los tsim cov teeb meem. Kev sib tham ua pawg, kev xam phaj koom tes, lossis kev kos duab hauv zej zog tuaj yeem siv los txheeb xyuas cov teeb meem uas cov neeg nyob hauv zej zog xav tias tseem ceeb. Qhov no yog qhov uas tus kws tshawb fawb txog tib neeg ua haujlwm ua tus pab txhawb: pab teeb tsa qhov teeb meem rau hauv qhov chaw tshawb fawb.
3. Kev Npaj Ua Haujlwm
Thaum pom zoo rau qhov teeb meem lawm, lub zej zog thiab cov kws tshawb fawb yuav tsim ib txoj kev npaj ua haujlwm. Piv txwv li, yog tias qhov teeb meem yog kev nkag mus rau dej huv tsawg, cov kev ua yuav suav nrog kev tshuaj xyuas cov chaw muab dej, kev tawm tswv yim nrog tsoomfwv hauv zos, lossis sim siv cov thev naus laus zis yooj yim uas tsim nyog rau cov xwm txheej hauv zos. Txoj kev npaj ua haujlwm yuav tsum muaj tseeb, xav txog cov peev txheej, kev pheej hmoo, thiab kev txhawb nqa hauv zej zog.
4. Kev Siv thiab Cov Ntaub Ntawv
Theem no suav nrog kev ua raws li kev pom zoo. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg sau cov txheej txheem raws li haiv neeg: tib neeg koom nrog li cas, kev tsis sib haum xeeb uas tshwm sim, cov tswv yim sib tham, thiab lub ntsiab lus ntawm cov kev ua rau ntau tog. Cov ntaub ntawv PAR tsis yog tsuas yog suav nrog "cov txiaj ntsig kawg" tab sis kuj suav nrog kev sib raug zoo hauv zej zog thaum lub sijhawm hloov pauv.
5. Kev Xav Ua Ke
Kev xav txog yog lub plawv ntawm PAR. Lub zej zog, nrog rau cov kws tshawb fawb, ntsuas seb yam twg ua haujlwm tau zoo, yam twg ua tsis tau zoo, vim li cas nws thiaj tshwm sim, thiab yam twg yuav tsum tau txhim kho. Kev xav txog kuj suav nrog kev ntsuam xyuas kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim - piv txwv li, seb cov suab ntawm qee pawg (poj niam, cov hluas, cov haiv neeg tsawg) puas raug tso tseg hauv cov txheej txheem.
6. Kev Txuas Ntxiv Mus Thiab Kev Tsim Kho Hauv Tsev Kawm Ntawv
Tom qab xav txog, kev tshawb fawb tuaj yeem nkag mus rau hauv lub voj voog tshiab. Qee zaum, cov txiaj ntsig PAR tuaj yeem raug tsim los ua lub hauv paus: kev tsim cov pab pawg ua haujlwm, cov cai hauv zej zog, kev koom tes, cov rooj sib tham pej xeem, lossis cov txheej txheem saib xyuas kev sib raug zoo. Qhov no ua kom ntseeg tau tias qhov cuam tshuam ntawm kev tshawb fawb kav ntev dua li ib qho project tshawb fawb ib theem.
Cov Txheej Txheem Sau Cov Ntaub Ntawv Feem Ntau Siv
PAR hauv kev kawm txog tib neeg tsis tso tseg cov txheej txheem ib txwm muaj, tab sis hloov chaw siv lawv hauv txoj kev koom tes. Qee cov txheej txheem siv ntau zaus suav nrog:
- Kev soj ntsuam ntawm cov neeg koom nrog: cov kws tshawb fawb koom nrog cov haujlwm hauv zej zog, thaum tseem koom nrog kev ua kom muaj kev hloov pauv.
- Kev xam phaj tob tob thiab keeb kwm lub neej: tshawb nrhiav cov kev paub dhau los ntawm tus kheej uas yog lub hauv paus ntawm kev nkag siab ua ke.
– Kev sib tham ua pawg (FGD): tsim cov teeb meem, coj cov kev xav sib txawv, thiab pom zoo rau cov haujlwm.
– Kev kos duab qhia chaw koom tes: kos duab qhia chaw, cov peev txheej, kev pheej hmoo ntawm kev puas tsuaj, lossis cov chaw tseem ceeb ua ke.
- Cov txheej txheem thaij duab thiab pom: cov neeg koom nrog sau lawv qhov tseeb los ntawm cov duab lossis cov yeeb yaj kiab los txhawb kev sib tham thiab kev tawm tswv yim.
– Phau ntawv sau txog kev xav: cov kws tshawb fawb thiab cov neeg koom nrog sau cov txheej txheem, kev xav, kev tsis sib haum xeeb, thiab kev kawm.
Cov txheej txheem no pab kev tshawb fawb tsim cov ntaub ntawv nplua nuj thaum txhawb nqa cov hom phiaj ua haujlwm.
Cov Teeb Meem thiab Kev Tshuaj Xyuas ntawm PAR
Txawm hais tias nws cog lus tias yuav ua li cas los xij, PAR tseem muaj teeb meem. Ua ntej, kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim tseem muaj. Cov kws tshawb fawb coj kev nkag mus rau cov nyiaj txiag, cov tsev kawm ntawv, thiab cov lus kawm uas tuaj yeem tsim kev tsis sib luag. Qhov thib ob, kev koom tes tsuas yog ua cim xwb: cov zej zog "koom nrog," tab sis kev txiav txim siab tseem raug tswj hwm los ntawm qee tog, xws li cov neeg hauv zos lossis cov koom haum pub dawb. Qhov thib peb, PAR xav tau sijhawm thiab lub zog ntau, thaum cov sijhawm kawm feem ntau raug txwv los ntawm lub sijhawm kawg ntawm kev kawm lossis nyiaj txiag.
Lwm qhov teeb meem yog cov teeb meem kev coj ncaj ncees thiab kev pheej hmoo nom tswv. Yog tias kev tshawb fawb txhawj xeeb txog cov teeb meem rhiab heev xws li kev tsis sib haum xeeb hauv av lossis cov cai ntawm cov neeg tsawg, cov kev nqis tes ua tuaj yeem ua rau muaj kev nyuaj siab los ntawm cov tub ceev xwm. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg yuav tsum xav txog kev nyab xeeb ntawm cov neeg koom nrog, kev ceev ntiag tug ntawm cov ntaub ntawv, thiab cov tswv yim tawm tswv yim uas tsis ua rau zej zog puas tsuaj.
Ntxiv mus, hauv ntiaj teb kev kawm, PAR qee zaum raug nug txog "kev ncaj ncees" thiab "kev siv tau." Txawm li cas los xij, kev kawm txog tib neeg niaj hnub no lees paub ntau ntxiv tias kev paub yeej ib txwm yug los hauv kev sib raug zoo hauv zej zog. Qhov ntsuas ntawm PAR zoo tsis yog tsuas yog kev tsis nruab nrab xwb, tab sis yog kev pom tseeb ntawm cov txheej txheem, qhov tob ntawm kev xav, thiab qhov cuam tshuam rau cov neeg koom nrog.
Kev kaw
Cov txheej txheem Kev Tshawb Fawb Txog Kev Ua Haujlwm Koom Tes (PAR) muab txoj hauv kev rau kev kawm txog tib neeg los ua ib qho kev qhuab qhia uas tsis yog tsuas yog txhais lub ntiaj teb kev sib raug zoo xwb tab sis kuj koom nrog kev hloov pauv uas lub zej zog xav tau. Los ntawm kev tso cov zej zog ua cov neeg koom tes sib npaug, PAR txhawb nqa qhov kev coj ncaj ncees, nplua nuj cov ntaub ntawv haiv neeg, thiab nthuav dav qhov cuam tshuam ntawm kev tshawb fawb dhau ntawm qhov chaw kawm. Thaum xav tau lub sijhawm, kev txawj pab txhawb, thiab kev nkag siab txog kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim, PAR muab cov cib fim tseem ceeb los tsim kom muaj kev paub ntau dua, muaj kev nkag siab, thiab muaj lub ntsiab lus. Hauv lub sijhawm uas ntau lub zej zog ntsib kev tsis sib luag, kev kub ntxhov ntawm ecological, thiab kev hloov pauv sai sai hauv zej zog, PAR yog ib txoj hauv kev tseem ceeb rau kev ua kom kev kawm txog tib neeg muaj feem cuam tshuam thiab lav ris.