Qhov cuam tshuam ntawm Colonialism rau ntawm Socio-Cultural Structure
Pendahuluuan
Kev tswj kav yog lub sijhawm hauv keeb kwm thaum cov tebchaws European tau kav thiab kov yeej thaj chaw loj hauv Africa, Asia, thiab Asmeskas. Txawm hais tias lub hom phiaj tseem ceeb ntawm kev tswj kav yog kev siv nyiaj txiag tsis raug, nws cov teebmeem nyuaj dua, suav nrog cov teebmeem kev sib raug zoo thiab kev coj noj coj ua ntawm cov zej zog uas tau kov yeej. Tsab xov xwm no yuav tshuaj xyuas tob txog seb kev tswj kav tau cuam tshuam li cas rau cov qauv kev coj noj coj ua hauv ntau thaj chaw ntawm lub ntiaj teb.
Kev Hloov Pauv Hauv Cov Qauv Hauv Zej Zog
1. Lub Txheej Txheem Hierarchy Tshiab
Ib qho ntawm cov teeb meem tseem ceeb ntawm kev tswj hwm yog kev hloov pauv ntawm cov qauv kev sib raug zoo ib txwm muaj uas tau muaj los ntau pua xyoo. Cov neeg tswj hwm feem ntau tau qhia txog cov txheej txheem tshiab uas tsom mus rau cov thawj coj tswj hwm thiab cov neeg hauv zos uas txhawb nqa lawv. Piv txwv li, hauv ntau qhov chaw ntawm Indonesia, cov Dutch tau qhia txog ib qho kev tswj hwm zoo ib yam li lub kaw lus feudal hauv Tebchaws Europe, tsim cov kev tswj hwm tshiab hauv zej zog uas tsis tau muaj dua ua ntej.
2. Kev Tsis Sib Luag Hauv Zej Zog
Kev tswj hwm teb chaws kuj ua rau muaj kev tsis sib luag hauv zej zog. Cov thawj coj teb chaws feem ntau tau txais kev ruaj ntseg ntawm lawv txoj kev lag luam thiab kev sib raug zoo los ntawm kev siv cov neeg ua haujlwm pheej yig los ntawm cov pej xeem hauv zos. Lawv tau qhia txog cov txheej txheem kev lag luam uas tau pab cov neeg tswj hwm teb chaws thiab cov neeg hauv zos, thaum ua rau cov neeg ib txwm pluag. Cov cai zoo li "Cultuurstelsel," lossis Kev Yuam Kom Cog Qoob Loo hauv Indonesia, yog ib qho piv txwv zoo, qhov twg cov neeg raug yuam kom cog qoob loo rau Dutch kom tau txiaj ntsig.
3. Kev tsiv teb tsaws chaw thiab kev loj hlob ntawm nroog
Kev tswj hwm teb chaws kuj tau tsav tsheb coob coob thiab kev loj hlob hauv nroog. Cov chaw tsim kho vaj tse uas cov neeg tswj hwm teb chaws tsim, xws li txoj kev, txoj kev tsheb ciav hlau, thiab chaw nres nkoj, tau pab txhawb kev txav mus los ntawm tib neeg. Ntxiv mus, qhov xav tau kev ua haujlwm hauv nroog thiab cov chaw tswj hwm teb chaws kuj tau txhawb kom tib neeg tsiv teb tsaws chaw los ntawm thaj chaw deb nroog mus rau hauv nroog. Qhov no ua rau muaj kev hloov pauv tseem ceeb hauv cov qauv kev suav pej xeem thiab kev sib raug zoo, nrog rau cov nroog loj hlob zuj zus thiab muaj ntau haiv neeg thiab kab lis kev cai sib txawv.
Kev Hloov Pauv Kab Lis Kev Cai
1. Kev Cuam Tshuam ntawm Kev Ntseeg thiab Kev Kawm Ntawv
Kev tswj hwm teb chaws kuj tau coj kev hloov pauv tseem ceeb rau kev ntseeg thiab kev kawm. Ntau lub teb chaws muaj hwj chim tswj hwm tau txhawb nqa kev ntseeg Vajtswv ua ib feem ntawm lawv txoj kev siv zog los "ua kom muaj kev vam meej" hauv zej zog. Cov tub txib ntseeg Vajtswv tau tsim cov tsev kawm ntawv thiab cov pawg ntseeg uas tau dhau los ua chaw ua haujlwm hauv zej zog thiab kev kawm. Txawm li cas los xij, hauv ntau qhov chaw, qhov no ua rau muaj kev puas tsuaj ntawm cov kab lis kev cai thiab kev ntseeg hauv zos uas muaj ntev los lawm.
2. Lus thiab Kev Sib Txuas Lus
Cov lus Colonial feem ntau dhau los ua hom lus ntawm kev tswj hwm thiab kev kawm, hloov lossis hais txog cov lus hauv zos. Piv txwv li, hauv ntau lub tebchaws African, lus Askiv, Fabkis, lossis Portuguese yog cov lus raug cai thiab hom lus ntawm kev kawm qib siab, thaum cov lus hauv zos tsuas yog siv rau hauv cov ntsiab lus tsis raws cai. Qhov no ua rau poob ntawm cov lus thiab kab lis kev cai hauv zos, uas tuaj yeem ploj mus raws sijhawm.
3. Kev Ua Yeeb Yam thiab Kev Cai Lij Choj
Kev tswj hwm teb chaws kuj cuam tshuam rau kev kos duab thiab kev lis kev cai. Ntau yam kev kos duab ib txwm muaj, suab paj nruag, thiab kev seev cev tau raug kev nyuaj siab thiab kev hloov pauv vim yog kev cuam tshuam ntawm cov kab lis kev cai sab hnub poob . Txawm hais tias qee cov qauv kos duab no tseem muaj sia nyob thiab hloov kho rau cov kev cuam tshuam tshiab, ntau lwm tus tau ploj lossis poob qis vim tsis muaj kev txhawb nqa thiab kev txaus siab.
4. Khaub Ncaws thiab Txoj Kev Ua Neej
Kev tswj hwm teb chaws tau coj kev hloov pauv hauv kev ua neej thiab khaub ncaws. Cov thawj coj teb chaws feem ntau tau qhia lawv tus kheej cov khaub ncaws thiab khaub ncaws rau cov zej zog uas tau tswj hwm teb chaws. Cov khaub ncaws ib txwm tau pib hloov los ntawm cov khaub ncaws zoo li sab hnub poob, uas suav tias yog niaj hnub dua thiab muaj koob muaj npe. Qhov kev hloov pauv no kuj tau qhia txog kev hloov pauv ntawm cov txiaj ntsig hauv zej zog, vim tias ntau tus pib pom kev siv cov qauv kev ua neej ntawm sab hnub poob ua lub cim ntawm kev vam meej thiab lub koob npe hauv zej zog.
Kev Tsis Sib Haum Xeeb thiab Kev Ruaj Ntseg ntawm Kab Lis Kev Cai
1. Kev Tawm Tsam Hauv Zej Zog
Txawm hais tias muaj kev cuam tshuam los ntawm kev tswj hwm los ntawm cov neeg kav teb chaws los xij, ntau lub zej zog tau qhia txog kev ua siab ntev thiab kev ua siab ntev. Kev tawm tsam rau kev tswj hwm los ntawm cov neeg kav teb chaws tsis yog tsuas yog kev tawm tsam lub cev xwb tab sis kuj yog kev tawm tsam hauv zej zog thiab kev coj noj coj ua. Cov zej zog feem ntau siv cov cim los tswj lawv tus kheej kab lis kev cai , xws li kev khaws cia cov lus hauv zos, kev ua koob tsheej ib txwm muaj, thiab kev kos duab ib txwm muaj.
2. Kev Sib Xyaws Ua Ke ntawm Kab Lis Kev Cai
Cov txheej txheem ntawm kev tswj hwm kuj ua rau muaj kev sib xyaw ua ke ntawm cov kab lis kev cai, qhov twg cov ntsiab lus ntawm cov kab lis kev cai hauv zos thiab cov kab lis kev cai hauv nroog tau sib koom ua ke los tsim cov qauv kab lis kev cai tshiab. Piv txwv li, hauv suab paj nruag, peb tuaj yeem pom kev cuam tshuam ntawm suab paj nruag sab hnub poob rau cov suab paj nruag ib txwm muaj, ua rau muaj cov hom tshiab xws li "dangdut" hauv Indonesia lossis "calypso" hauv Caribbean. Qhov kev sib xyaw ua ke no feem ntau tsim cov qauv kab lis kev cai nplua nuj thiab ntau yam, txawm hais tias nws kuj tuaj yeem yog qhov chaw ntawm kev tsis sib haum xeeb ntawm tus kheej.
3. Kev Kawm Ntawv thiab Kev Sawv ntawm Kev Hlub Tebchaws
Thaum kawg, kev kawm uas cov neeg tswj hwm tau qhia kuj tau pab txhawb rau kev nce qib ntawm kev hlub teb chaws. Cov neeg txawj ntse thiab cov thawj coj ntawm cov teb chaws feem ntau yog cov khoom ntawm cov txheej txheem kev kawm tswj hwm. Lawv siv cov kev paub thiab cov txuj ci uas lawv tau txais los tawm tsam kev tswj hwm thiab tawm tsam kom muaj kev ywj pheej. Cov piv txwv qub suav nrog Sukarno hauv Indonesia, Mahatma Gandhi hauv Is Nrias teb, thiab Kwame Nkrumah hauv Ghana, txhua tus tau tawm tsam kev tswj hwm thiab tau txais kev ywj pheej rau lawv lub teb chaws.
Xaus
Qhov cuam tshuam ntawm kev tswj hwm teb chaws rau cov qauv kev coj noj coj ua hauv zej zog yog qhov tob thiab nyuaj heev. Ntawm ib sab tes, kev tswj hwm teb chaws ua rau muaj kev hloov pauv tseem ceeb hauv kev sib raug zoo hauv zej zog, kev tsis sib luag ntawm kev lag luam, thiab kev hloov pauv ntawm cov pej xeem. Ntawm qhov tod tes, nws kuj ua rau muaj kev hloov pauv loj heev hauv cov kab lis kev cai, kev ntseeg, lus, kev kos duab, thiab kev ua neej.
Txawm li cas los xij, los ntawm tag nrho cov kev cuam tshuam no, cov zej zog colonial tau ua pov thawj tias muaj kev ywj pheej zoo kawg nkaus. Lawv tsis yog tsuas yog muaj sia nyob xwb tab sis kuj tsim kev sib xyaw ua ke ntawm kab lis kev cai thiab siv kev kawm colonial los tsim kom muaj kev tawm tsam haiv neeg uas thaum kawg ua tiav hauv kev rhuav tshem txoj cai colonial.
Kev tswj hwm kav teb chaws yog ib lub sijhawm uas tau pab tsim lub ntiaj teb niaj hnub no raws li peb paub. Kev nkag siab txog nws qhov cuam tshuam rau cov qauv kev coj noj coj ua pab peb nkag siab txog lub zog, kev tawm tsam, thiab kev hloov pauv uas txuas ntxiv mus rau hauv peb lub ntiaj teb niaj hnub no.