Awọn ijamba rirọ pipe
Ìkọlù àwọn ohun méjì ni a ń pè ní ìkọlù elastic perfectly ti agbára ìfúnpọ̀ tàbí agbára ìfúnpọ̀ ohun kọ̀ọ̀kan ṣáájú ìkọlù bá dọ́gba pẹ̀lú agbára ìfúnpọ̀ àti agbára ìfúnpọ̀ ohun kọ̀ọ̀kan lẹ́yìn ìkọlù náà. Ní ọ̀rọ̀ mìíràn, ìlànà ìpamọ́ òfin ìfúnpọ̀ àti ìlànà ìfúnpọ̀ agbára ìfúnpọ̀ wúlò nínú àwọn ìkọlù elastic perfectly. Lílo ọ̀rọ̀ náà elastic fihàn pé lẹ́yìn ìkọlù náà, àwọn ohun méjèèjì kò lẹ̀ mọ́ ara wọn tàbí wọn kò so mọ́ ara wọn ṣùgbọ́n wọ́n ń fò sókè. A pa agbára ohun kọ̀ọ̀kan mọ́.
A pa agbara ohun kọọkan mọ́.
m 1 v 1 + m 2 v 2 = m 1 v 1 ' + m 2 v 2 ' …………….. Ìbámu 1.5
Agbára ìṣiṣẹ́ ohun kọ̀ọ̀kan ni a ń tọ́jú.
1⁄2 mv 1 2 + 1⁄2 mv 2 2 = 1⁄2 mv 1 ' 2 + 1⁄2 mv 2 ' 2 ……………………….. Ìbámu 1.6
[irp]
Ìkọlù ìrọ̀rùn tó pé pérépéré gbọ́dọ̀ jẹ́ kí ó dákẹ́, kò sì ní mú ooru jáde nítorí ìforígbárí láàárín àwọn ohun méjì tó ń kọlu ara wọn. Tí ìkọlù àwọn ohun méjì bá mú ariwo àti ooru jáde, agbára ìrọ̀rùn àwọn ohun náà kò ní pa mọ́. Agbára ìrọ̀rùn kan máa ń yí padà sí agbára ìró àti agbára ooru, a sì máa ń yí díẹ̀ padà sí agbára inú. Àpẹẹrẹ ìkọlù ìrọ̀rùn tó pé pérépéré ni ìkọlù àwọn èròjà átọ́míìkì àti subatomic.
Nínú ìṣòro ìkọlù ìrọ̀rùn pípé, tí a bá mọ iyára àkọ́kọ́ nígbà tí a kò mọ iyára ìkẹyìn, a kò le yanjú ìṣòro náà nípa lílo àwọn iyára 1.5 àti 1.6 nìkan. Nítorí èyí, a ṣe àtúnṣe àwọn iyára méjèèjì láti mú àwọn iyára mìíràn jáde, èyí tí a lè lò láti pinnu iyára ìkẹyìn.
Yọ ifosiwewe 1/2 kuro lẹhinna ṣe atunṣe 1.6
m 1 v 1 2 + m 2 v 2 2 = m 1 v 1 ' 2 + m 2 v 2 ' 2
m 1 v 1 2 – m 1 v 1 ' 2 = m 2 v 2 ' 2 - m 2 v 2 2
m 1 (v 1 2 – v 1 ' 2 ) = m 2 (v 2 ' 2 – v 2 2 ) —> (a + b)(a – b) = a 2 – b 2
m 1 (v 1 + v 1 ') (v 1 – v 1 ') = m 2 (v 2 ' + v 2 ) (v 2 '- v 2 ) ………………………….. Idogba 1.7
[irp]
Ṣíṣe àtúnṣe ìfojúsùn 1.5
m 1 v 1 – m 1 v 1 ' = m 2 v 2 '- m 2 v 2
m 1 (v 1 – v 1 ') = m 2 (v 2 ' – v 2 ) …………….. Ìbámu 1.8
Pín ìfojúsùn 1.7 pẹ̀lú ìfojúsùn 1.8 láti gba àbájáde ìkẹyìn
(v 1 + v 1 ') = (v 2 '+ v 2 )
v 1 – v 2 = v 2 ' – v 1 '
v 1 – v 2 = – (v 1 ' – v 2 ') ……………………….. Ìbámu 1.9
A le lo awọn idogba 1.5 ati 1.9 lati yanju awọn iṣoro ti awọn ikọlu rirọ pipe. So awọn idogba 1.5 ati 1.9 pọ lati gba awọn idogba meji fun ṣiṣe ipinnu awọn iyara ikẹhin ti awọn ohun meji ti o ba jẹ pe awọn ibi-pupọ wọn ati awọn iyara ibẹrẹ ko mọ.
![]()
![]()
Nígbà tí o bá ń yanjú àwọn ìbéèrè nípa lílo àwọn ìdọ́gba tí ó wà lókè yìí, lo àmì tí ó tọ́ fún v 1 àti v 2. Tí ohun kan 1 bá lọ sí ọ̀tún, v 1 jẹ́ rere, àti ní ọ̀nà kejì, tí ohun kan 2 bá lọ sí òsì, v 2 jẹ́ odi. Tí ohun méjèèjì bá ń lọ sí ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ṣùgbọ́n kò sí ìwífún nípa ìtọ́sọ́nà ìṣípo, v 1 àti v 2 gbọ́dọ̀ jẹ́ àmì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, fún àpẹẹrẹ, v 1 jẹ́ rere, v 2 sì jẹ́ odi.
4.1.1 Àwọn nǹkan méjì tí wọ́n ní ìwọ̀n kan náà

Tí m 1 = m 2 , v 1 ' = v 2 àti v 2 ' = v 1.
Kí ló máa ṣẹlẹ̀ tí àwọn nǹkan méjèèjì bá ń lọ sí ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀?
Fún àpẹẹrẹ, tí ohun tí ó ṣẹlẹ̀ kí ìjamba náà tó lọ sí ọ̀tún kí ohun tí ó ṣẹlẹ̀ sì tó lọ sí òsì, ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ní 1 yóò lọ sí òsì (v 1 ' = – v 2 ) àti ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ní 2 yóò lọ sí ọ̀tún (v 2 ' = v 1 ) lẹ́yìn ìjamba náà.
Kí ló máa ṣẹlẹ̀ tí ọ̀kan lára àwọn nǹkan náà bá ti sinmi ní àkọ́kọ́?
Fún àpẹẹrẹ, tí ohun tí ó wà ṣáájú ìkọlù 2 bá sinmi (v 2 = 0), ohun tí ó wà níbẹ̀ yóò sinmi (v 1 ' = 0) àti ohun tí ó wà níbẹ̀ yóò gbé ní iyàrá kan náà gẹ́gẹ́ bí iyàrá àkọ́kọ́ ohun tí ó wà níbẹ̀ (v 2 ' = v 1 ) lẹ́yìn ìkọlù. Tí ohun tí ó wà níwájú ìkọlù 1 bá gbé sí ọ̀tún, ohun tí ó wà níwájú ohun tí ó wà níbẹ̀ yóò gbé sí ọ̀tún lẹ́yìn ìkọlù náà. Nítorí náà, àwọn ohun méjèèjì yóò paarọ iyàrá náà.
[irp]
Àpẹẹrẹ ìbéèrè 4
Àwọn Ohun A (2 kg) àti B (2 kg) ń lọ sí àwọn ọ̀nà òdìkejì ní iyàrá 4 m/s àti 2 m/s, lẹ́sẹẹsẹ. Tí àwọn ohun A àti B bá ń gbá ara wọn ní ìkọlù tí ó rọ̀ dáadáa, kí ni iyàrá ìkẹyìn àwọn ohun A àti B?
A mọ̀:
m A = 2 kg, m B = 2 kg, v A = 4 m/s, v B = - 2 m/s
A fẹ́: v A ' àti v B '
Ojutu:
v A ' = – 2 m/s àti v B ' = 4 m/s
Lẹ́yìn ìkọlù náà, ohun A máa ń lọ ní iyàrá 2 m/s àti ohun B máa ń lọ ní iyàrá 4 m/s ní ìhà òdìkejì. Tí ohun A bá lọ sí ọ̀tún kí ìkọlù náà tó bẹ̀rẹ̀ tí ohun B sì lọ sí òsì, ohun A máa lọ sí òsì àti ohun B yóò lọ sí ọ̀tún lẹ́yìn ìkọlù náà.
Àpẹẹrẹ ìbéèrè 5
Ohun A (2 kg) n lọ si apa ọtun ni iyara 2 m/s o si n lu pẹlu ohun B (2 kg) ti o wa ni isinmi. Ti awọn ohun meji ba n lu ara wọn ni ijamba rirọ pipe, kini awọn iyara ikẹhin ti awọn ohun A ati B?
A mọ̀:
m A = 2 kg, m B = 2 kg, v A = 2 m/s, v B = 0 m/s
A fẹ́: v A ' àti v B '
Ojutu:
v A ' = 0 àti v B ' = 2 m/s
Lẹ́yìn ìjamba náà, ohun A dúró ní ìsinmi, ohun B sì ń lọ sí ọ̀tún ní iyàrá 2 m/s.
[irp]
4.1.2 Àwọn nǹkan méjì tí wọ́n ní oríṣiríṣi ìṣùpọ̀
Tí àwọn ohun méjì bá ní iyàrá àti ìwọ̀n ìpilẹ̀ṣẹ̀ tó yàtọ̀ síra (ìyàtọ̀ díẹ̀), a máa mọ iyàrá ìkẹyìn nípa lílo àwọn ìfojúsùn 1.10 àti 1.11.
Tí ohun 2 bá wà ní ìpilẹ̀ṣẹ̀ (v 2 = 0), idogba 1.10 yóò di idogba 1.12 àti idogba 1.11 yóò di idogba 1.13.

Tí v 2 = 0, m 1 tóbi gan-an, àti m 2 tóbi gan-an, nípa yíyanjú àwọn ìdọ́gba 1.12 àti 1.13 v 1 ' = v 1 àti v 2 ' = 2v 1 ni a rí. Tí v 2 = 0, m 1 kéré gan-an, àti m 2 tóbi gan-an, nípa yíyanjú àwọn ìdọ́gba 1.12 àti 1.13 v 1 ' = -v 1 àti v 2 ' = 0 ni a rí. Àwọn àmì rere àti odi fi àwọn ìtọ́sọ́nà ìṣípo tí ó lòdì sí ara wọn hàn.
Àpẹẹrẹ ìbéèrè 6
Ohun kan tí ìwọ̀n rẹ̀ jẹ́ 1 kg ń rìn ní iyàrá 20 m/s, ó sì ń gbá ògiri kan ní ìkọlù tí ó rọ̀ jọjọ. Kí ni iyàrá ìkẹyìn ohun náà àti ògiri náà?
A mọ̀:
m A = 1 kg, v A = 20 m/s, m B = ó dára gan-an, v B = 0
A fẹ́ : v A ' àti v B '
Ojutu:
v A ' = -20 m/s àti v B ' = 0
Lẹ́yìn ìkọlù, ohun A máa ń fò sókè ní iyàrá 20 m/s, ohun B sì máa ń dúró ní ìsinmi. Tí ohun A bá lọ sí ọ̀tún kí ìkọlù tó bẹ̀rẹ̀, ó máa ń lọ sí òsì lẹ́yìn ìkọlù.