Ìlànà Àwọn Kòkòrò àti Àkókò Ààyè
Àṣà ìjìnlẹ̀ ti àkókò-ayé ti fa àwọn onímọ̀ nípa físíìsì, àwọn onímọ̀ nípa ayé àtijọ́, àti àwọn olùfẹ́ ìtàn-àròsọ sáyẹ́ǹsì mọ́ra fún ìgbà pípẹ́. Láàrín ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹ̀kọ́ ìjìnlẹ̀ tí ó dìde láti inú ìbáramu gbogbogbo àti àwọn onímọ̀ nípa kuantum, àwọn ihò-ayé dúró gẹ́gẹ́ bí èrò tí ó fani mọ́ra àti tí ó díjú. Ní ṣíṣe àfihàn àwọn àròsọ àròsọ nípasẹ̀ àkókò-ayé, wọ́n ṣèlérí ìsopọ̀ láàárín àwọn ibi tí ó yàtọ̀ síra ní àgbáyé, ó tilẹ̀ lè ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àbájáde àgbáyé tàbí ọ̀nà sí àwọn ìwọ̀n mìíràn. Nínú ìwádìí ọ̀rọ̀ 1000 yìí, a ó ṣe àyẹ̀wò ẹ̀kọ́ nípa ihò-ayé, ìpilẹ̀ṣẹ̀ wọn, àwọn ìtumọ̀ wọn, àti ipò wọn nínú ìjíròrò sáyẹ́ǹsì òde òní.
Einstein àti Rosen: Ìṣẹ̀lẹ̀ Àwọn Ihò Kòkòrò
Èrò àwọn ihò iwin jáde láti inú ìpìlẹ̀ tí ẹ̀kọ́ gbogbogbò Albert Einstein nípa ìbáṣepọ̀ dá sílẹ̀. Ní ọdún 1935, Einstein, pẹ̀lú ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ Nathan Rosen, ṣe àgbékalẹ̀ èrò “àwọn afárá” nípasẹ̀ àkókò ààyè, èyí tí a wá mọ̀ sí àwọn afárá Einstein-Rosen lẹ́yìn náà. Nínú ìgbékalẹ̀ wọn àtilẹ̀wá, àwọn afárá wọ̀nyí ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ojútùú sí àwọn ìṣọ̀kan ti ìbáṣepọ̀ gbogbogbò, tí wọ́n ń ṣàpèjúwe ètò kan tí ó dàbí ihò tí ó so àwọn agbègbè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ti àkókò ààyè pọ̀.
Ní ti ìmọ̀, àwọn ètò wọ̀nyí lè ṣẹ̀dá àwọn ọ̀nà àbùjá tí ó so àwọn ojú ibi tí ó tó bílíọ̀nù ọdún ìmọ́lẹ̀ sí ara wọn tàbí kí ó tilẹ̀ pèsè ipa ọ̀nà láàrín àwọn àgbáyé tó yàtọ̀ síra. Láti fojú inú wo èyí, ronú nípa àkókò ààyè gẹ́gẹ́ bí ìwé onípele méjì. Tí o bá ká ìwé náà kí àwọn ojú ibi méjì tó jìnnà lè kan ara wọn, tí o sì fi pẹ́ńsù gún un, ihò tí a ṣẹ̀dá náà ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà àbùjá. Àfiwé yìí mú kókó ihò ìgbẹ́ kan.
Schwarzschild àti Àwọn Ìdáhùn
Láti lóye àwọn ihò ìgbẹ́, a gbọ́dọ̀ gbìyànjú láti yanjú àwọn ojútùú dídíjú ti àwọn ìṣètò pápá Einstein. Karl Schwarzschild, onímọ̀ nípa fisiksi ará Germany, ni ẹni àkọ́kọ́ láti rí ojútùú pàtó sí àwọn ìṣètò wọ̀nyí, ó ń ṣàpèjúwe àpẹẹrẹ ihò dúdú tí ó rọrùn. Nígbà tí a bá ń fẹ̀ sí àwọn ojútùú Schwarzschild, pàápàá jùlọ nípasẹ̀ àwọn ìkọ́lé ìmọ̀ tí a mọ̀ sí “àwọn tensors metric,” a máa dé àwọn àwòrán tí ó ń dámọ̀ràn pé ó ṣeé ṣe kí ihò ìgbẹ́.
Sibẹsibẹ, awọn ihò ìgbẹ́ wọnyi kii ṣe awọn oju-ọna ti ko ni wahala. Fun apẹẹrẹ, ihò ìgbẹ́ Schwarzschild atijọ jẹ ọkan ti ko le kọja. O ni ẹyọkan kan—ojuami kan naa ti iwuwo ailopin ati fifa agbara-agbara ti a rii ninu awọn ihò dudu. Ohunkohun ti o kọja nipasẹ iho ìgbẹ́ yoo parun nipasẹ awọn agbara agbara-agbara nla, ti o sọ ọ di aisi lilo fun irin-ajo tabi ibaraẹnisọrọ to wulo.
Àwọn ihò ìkookò tí a lè rìn kiri àti àwọn ohun àjèjì
Kí àwọn ihò ìgbẹ́ tó lè ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ìsopọ̀ nípasẹ̀ ààyè àti àkókò, wọ́n gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí a lè rìn kiri. Èyí nílò láti borí ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ìdènà pàtàkì, olórí lára wọn ni ọ̀ràn ìdúróṣinṣin. Onímọ̀ nípa ìmọ̀ ọgbọ́n orí Kip Thorne àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ dábàá èrò “àwọn ihò ìgbẹ́ tó lè rìn kiri” ní ìparí ọ̀rúndún ogún. Gẹ́gẹ́ bí àwọn àpẹẹrẹ wọn, àwọn ihò ìgbẹ́ tó lè rìn kiri yóò nílò “ohun àjèjì”—ìrísí èrò orí pẹ̀lú agbára àti ìfúnpá òdì, èyí tó lè kojú agbára òòfà tó lè fa kí ihò ìgbẹ́ wó lulẹ̀.
A kò tíì rí tàbí fihàn pé ó wà nílẹ̀ rí; ó ní láti ní àwọn ànímọ́ tí ó lòdì sí ohun tí a mọ̀, bíi kíkọlù dípò fífà mọ́ra. Tí a bá lè lo irú ohun bẹ́ẹ̀, ó lè jẹ́ kí “ọrùn” kòkòrò ṣí sílẹ̀, kí ó sì jẹ́ kí ó kọjá láìléwu. Síbẹ̀síbẹ̀, èyí ṣì wà láàrín àwọn àbá àti ìmọ̀ nípa ìmọ̀.
Àwọn ihò ara, àwọn ẹ̀rọ ìṣiṣẹ́, àti àwòrán ara
Ìsopọ̀mọ́ra àwọn ihò iwin àti àwọn ẹ̀rọ ìṣiṣẹ́ kuantum fi ìpele ìdàrúdàpọ̀ tó túbọ̀ fani mọ́ra hàn. Àwọn ìdàgbàsókè ìmọ̀-ẹ̀rọ fihàn pé àwọn ìsopọ̀ jíjinlẹ̀ láàrín ìdènà kuantum—ìṣẹ̀lẹ̀ kan níbi tí àwọn ipò ìpìlẹ̀ pàtákì dúró ní ìsopọ̀mọ́ra láàárín àwọn ìjìnnà gíga—àti àwọn ihò iwin. Ìròyìn ER=EPR, tí àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ fisiksi Juan Maldacena àti Leonard Susskind dábàá ní ọdún 2013, sọ pé àwọn afárá Einstein-Rosen (ER) dọ́gba pẹ̀lú ìdènà kuantum (àwọn ìpìlẹ̀ EPR). Ìṣọ̀kan tó lágbára yìí fihàn pé àwọn èròjà ìdènà lè so pọ̀ nípasẹ̀ àwọn ihò iwin kékeré, ìwọ̀n kuantum.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ìlànà holographic, tí ó jáde láti inú ìmọ̀ okùn, fúnni ní ètò mìíràn tí ó dájú. Ó dámọ̀ràn pé gbogbo ìwífún tí ó wà nínú ààyè kan ni a lè fihàn ní ààlà sí ààyè náà. Àwọn olùwádìí kan gbàgbọ́ pé tí a bá lóye ìlànà yìí dáadáa, ó lè ṣí àwọn ọ̀nà fún ṣíṣẹ̀dá tàbí dídúró àwọn ihò ìgbẹ́, èyí tí ó lè yí ìmòye wa nípa ààyè padà.
Awọn ohun elo ti o pọju ati Awọn ero Iwa
Láìka ìmòye wọn sí, àwọn ihò ìgbẹ́ ti gba ìrònú fún àwọn ohun tí wọ́n lè lò. Tí a bá lo wọ́n, wọ́n lè yí ìwádìí ààyè padà nípa gbígbà láàyè ìrìn àjò tí ó yára ju ìmọ́lẹ̀ lọ, kí ìrìn àjò àárín ìpele àti bóyá láàárín àwọn galactic ṣeé ṣe láàárín àkókò ènìyàn. Èyí kò ní yí ọ̀nà tí a gbà ń ṣe ìwádìí ààyè jíjìn padà nìkan ni, ṣùgbọ́n yóò tún mú kí ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn ọ̀làjú tí ó wà ní òkèèrè rọrùn, tí wọ́n bá wà.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, àwọn ihò ìgbẹ́ lè fúnni ní ìsopọ̀mọ́ra ìgbà, tí ó so àwọn àkókò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ pọ̀ ní àkókò. Irú ìtumọ̀ ìrìn àjò àkókò bẹ́ẹ̀ ń gbé àwọn ìbéèrè tó jinlẹ̀ nípa ìwà rere, ìmọ̀ ọgbọ́n orí, àti ìṣesí dìde. Àǹfààní láti yí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àtijọ́ padà tàbí àwọn àbájáde ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ara ẹni lè yọrí sí àwọn àbájáde tí a kò rò tẹ́lẹ̀, tí ó sì ń pe òye wa nípa ìdí àti òmìnira ìfẹ́-inú níjà.
Àwọn Ìpèníjà àti Ọjọ́ Ìwádìí Wormhole
Láìka àwọn ìlọsíwájú ìmọ̀ ẹ̀rọ sí, ṣíṣẹ̀dá tàbí wíwá ihò ìgbẹ́ ní yàrá ìwádìí tàbí àyíká ìjìnlẹ̀ ayé ṣì ju agbára ìmọ̀ ẹ̀rọ wa lọ. Àwọn ohun tí a nílò fún ṣíṣẹ̀dá ihò ìgbẹ́, láìka àìní ohun àjèjì sí, jẹ́ ohun tí ó wúwo gan-an. Jù bẹ́ẹ̀ lọ, bí a bá tilẹ̀ borí àwọn ìṣòro wọ̀nyí, mímú ihò ìgbẹ́ dúró ṣinṣin yóò fa àwọn ìpèníjà ńláǹlà.
Àwọn ìwádìí òde òní ń tẹ̀síwájú láti ṣe àwárí àwọn àpẹẹrẹ ìṣirò àti àwọn ìmọ̀ nípa ara tí ó fi hàn pé àwọn ihò kòkòrò wà. Àwọn ìlọsíwájú nínú ìṣiṣẹ́ kuantum, fisiksi particle, àti cosmology lè pèsè àwọn òye tí a nílò láti pinnu bóyá àwọn ihò kòkòrò tí a lè rìn kiri lè wà àti bóyá a lè rí wọn tàbí a lè ṣẹ̀dá wọn.
Ni soki
Ẹ̀kọ́ nípa ihò iwin àti àkókò ààyè dúró ní oríta àwọn ohun ìjìnlẹ̀ tó jinlẹ̀ jùlọ nínú ìmọ̀ físíìsì. Wọ́n dúró fún “kí ló ṣẹlẹ̀” tó ń tànmọ́lẹ̀ òye wa nípa ìṣètò àgbáyé, tó ń kojú òye wa nípa ààyè, àkókò, àti ohun èlò. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ṣì jẹ́ àwọn ẹ̀kọ́ ìmọ̀, lílóye àwọn ihò iwin ń gbé ààlà ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì síwájú, ó ń ti ìfẹ́ ọkàn ènìyàn sí àwọn àṣejù rẹ̀. Yálà a rí tàbí a ṣẹ̀dá ihò iwin tó ṣeé rìn kiri tàbí a kò rí i, ìrìn àjò wíwádìí àwọn ihò àgbáyé wọ̀nyí ń tẹ̀síwájú láti mú kí ìmọ̀ àti ìrònú wa pọ̀ sí i.
