Motsamao o chitja - mathata le litharollo
1. Ntho e boima ba 10 kg e tsamaya ka sedikadikwe ka lebelo le sa fetoheng la 4 m/s. Haeba radius ya sedikadikwe e le 0.5 metres, jwale:
1) Maqhubu a di-circle ke 4/π Hz
2) Ho potlaka ha centripetal ke 32 ms -2
3) Matla a bohareng ke 320 N
4) Nako ke 4π s.
Ke lipolelo life tsa 'nete?
Tse tsejoang:
Boima ba ntho (m) = 10 kg
Lebelo le otlolohileng (v) = 4 m/s
Radius ea selikalikoe (r) = limithara tse 0.5
Tharollo:
1) Maqhubu a sedikadikwe
v = 2 π rf
4 = 2 π (0.5) f
4 = π f
f = 4/π Hertz
2) Ho potlaka ha bohareng
a s = v 2 / r = 4 2 / 0,5 = 16 / 0,5 = 32 m/s 2
3) Matla a bohareng
F = ma s = (10)(32) = 320 N
4) Nako
T = 1 : f = 1 : 4/π = 1 x π/4 = π/4
2. Ntho e tsamaya ka sedikadikwe sa radius ya dimithara tse 6. Haeba ntho e potoloha dikotwana tse 16 ka metsotso e 2, lebelo la ntho le otlolohileng ke lefe.
Tse tsejoang:
Radius (r) = limithara tse 6
Lebelo la angular (ω) = diphetoho tse 16 / metsotso e 2 = diphetoho tse 8 / metsotso = diphetoho tse 8 / metsotsoana e 60 = diphetoho tse 0.13/motsotswana.
Ho batloa: Lebelo le otlolohileng (v)?
Tharollo:
v = r ω = (limithara tse 6)(liphetoho tse 0.13/motsotswana) = limithara tse 0.8/motsotswana
Ka mahlaseli:
Phetoho e le 'ngoe = 2π radians = 2(3.14) = 6.28 radians
Lebelo la angular = 8 (6.28) radians / metsotsoana e 60 = 50.24 radians / metsotsoana e 60 = 0.84 radians/motsotswana
v = r ω = (limithara tse 6)(li-radian tse 0.84/motsotswana) = li-radian tse 5.04/motsotswana.
3. Ntho e nang le radius ea 20/π cm e potoloha ka makhetlo a 4 ka motsotsoana o le mong. Lebelo le otlolohileng la moeli oa ntho ke lefe.
Tse tsejoang:
Radius (r) = 20/π cm = 20 / 3.14 cm = 6.4 cm = 0.064 metres
Lebelo la angular (ω) = diphetoho tse 4 / motsotswana o le 1 = diphetoho tse 4 / motsotswana.
Phetoho e le 'ngoe = (2)(3.14) mahlaseli = mahlaseli a 6.28
Lebelo la angular (ω) = (4)(6.28) radians/motsotswana = 25.12 radians/motsotswana
Ho batloa: Lebelo le otlolohileng la bohale ba ntho (v)
Tharollo:
v = r ω = (limithara tse 0.064)(25.12 radians/motsotswana) = 1.6 metres/motsotswana
4. Ntho e tsamayang ka selikalikoe ka lebelo le sa fetoheng, lebelo le otlolohileng la ntho le itshetlehile ka…
Tharollo:
Tekanyo ea lebelo le otlolohileng la motsamao o chitja:
![]()
v = lebelo le otlolohileng
d = 2πr = sedikadikwe
T = nako = nako e hlokahalang bakeng sa phetoho e le 'ngoe e felletseng.
5. Ntho e tsamaya ka sedikadikwe sa radius sa dimithara tse 50. Haeba lebelo la ntho e le 120 rpm, nako e pakeng tsa nako le lebelo le otlolohileng la ntho ke lefe?
Tse tsejoang:
Radius (r) = 50 cm = 0.5 metres
Lebelo la angular (ω) = 120 rpm = diphetoho tse 120 / motsotso o 1 = diphetoho tse 120 / metsotso e 60 = diphetoho tse 2 / motsotso o 1
Phetoho e le 'ngoe = radian ea 2π
Lebelo la angular (ω) = 2 (2π radians) / 1 motsotswana = 4π radians/motsotswana
Ho batloa: Nako e sa fetoheng (T) le lebelo le otlolohileng (v)
Tharollo:
Nako (T):
Nako ke nako e hlokahalang bakeng sa phetohelo e le 'ngoe e felletseng.
Ntho e potoloha diphetoho tse pedi ka motsotsoana o le mong = phetoho e le nngwe ka metsotswana e 0.5. Nako = metsotswana e 0.5.
Lebelo le otlolohileng (v):
v = r ω = (limithara tse 0.5)(4π radians/motsotswana) = 2π metres/motsotswana.
- Phapang ke efe pakeng tsa lebelo la tangential le lebelo la angular motsamaong o chitja?
Karabo : Lebelo la ho potoloha ke lebelo le otlolohileng la ntlha nthong e potolohang mme le bontsha hore na ntlha e tsamaya ka lebelo le lekae tseleng ya yona e chitja. Ka lehlakoreng le leng, lebelo la ho potoloha le bolela hore na sekhutlo se fetoha ka lebelo le lekae ha ntho e ntse e potoloha. Lebelo la ho potoloha hangata le lekanngwa ka dimetara ka motsotsoana (m/s) athe lebelo la ho potoloha hangata le lekanngwa ka di-radian ka motsotsoana (rad/s).
- Ho potlakisa ha centripetal ke eng mme ho amana jwang le motsamao o chitja?
Karabo : Ho potlakisa ha centripetal ke ho potlakisa ho bonoang ke ntho tsamaeang tseleng e chitja. Kamehla e supa bohareng ba selikalikoe 'me e ikarabella bakeng sa ho boloka ntho tseleng ea eona e chitja. Foromo ea ho potlakisa ha centripetal ke moo e leng lebelo la tangential 'me e le radius ea selikalikoe.
- Ke hobane'ng ha ntho e tsamaeang ka mokhoa o tšoanang oa ho potoloha e na le lebelo le haeba lebelo la eona le sa fetohe?
Karabo : Leha boholo (kapa boholo) ba lebelo bo dula bo tsitsitse motsamaong o tshwanang wa selikalikoe, tataiso ya lebelo e a fetoha. Kaha ho potlakisa ho hlaloswa e le phetoho ya lebelo, mme lebelo ke bongata ba vector bo nang le boholo le tataiso, phetoho efe kapa efe tataisong e etsa ho potlakisa. Tabeng ena, ke ho potlakisa ha centripetal.
- Matla a hlokahalang ho boloka motsamao o chitja a amana joang le boima ba ntho le radius ea selikalikoe?
Karabo : Matla a hlokahalang ho boloka motsamao o chitja a fanoa ke foromo ea matla a bohareng:
- Ke hobane'ng ha u ikutloa u sutumelletsoa kantle ha koloi e nka tsela e bohale (mohlala, ka har'a selikalikoe)?
Karabo : Sena se bakoa ke matla a "iqapetsoeng" a centrifugal, e leng matla a bonoang a sebetsang kantle 'meleng o tsamaeang tseleng e chitja. Hase matla a 'nete ka kutloisiso ea ho sututsa kapa ho hula, empa ke phello ea ho se inertia. 'Mele oa hau o batla ho tsamaea ka mola o otlolohileng (molao oa pele oa Newton), empa mabota a koloi kapa lebanta la setulo li fana ka matla ho u boloka u tsamaea ka selikalikoe. Sena se baka maikutlo a ho sutumelletsoa kantle.
- Khohlano e bapala karolo efe motsamaong o chitja, haholo-holo ha koloi e reteleha tseleng?
Karabo : Khohlano pakeng tsa mabili le tsela e fana ka matla a hlokahalang a bohareng a lumellang koloi ho reteleha. Ntle le khohlano e lekaneng, koloi e tla thella kapa e thelle, e hlolehe ho latela tsela eo e reriloeng ho e potoloha.
- Matla a bohareng a fetoha joang haeba radius ea tsela e chitja e fokotsoa ka halofo empa lebelo le lula le tšoana?
Karabo : Haeba radius e kgaotswe ka halofo mme lebelo le dula le tshwana, matla a bohareng a tla imena habeli, kaha matla a bohareng a lekana ka tsela e fapaneng le radius.
- Ke hobane'ng ha re ke ke ra ba le matla a centrifugal ntle le matla a centripetal ka motsamao o chitja?
Karabo : Matla a bohareng ke matla a arabelang kapa a "iqapetsoeng" a bonoang ka foreimi e potolohang ea litšupiso. Ho bonahala a sutumelletsa lintho kantle ho tloha bohareng ba potoloho. Leha ho le joalo, hore ntho e tsamaee tseleng e chitja, ho tlameha hore ho be le matla a 'nete a sebetsang bohareng, e leng matla a bohareng. Ntle le matla a bohareng, ho ke ke ha e-ba le motsamao o chitja qalong, 'me ka hona, ha ho na kutloisiso ea matla a bohareng.
- Matla a khoheli pakeng tsa Lefatše le Khoeli a ikarabella joang bakeng sa potoloho ea khoeli?
Karabo : Matla a khoheli pakeng tsa Lefatše le Khoeli a sebetsa e le matla a bohareng a bolokang Khoeli e potoloha Lefatše. Ntle le khoheli ena, Khoeli e ne e tla tsamaea ka mola o otlolohileng ho e-na le ho potoloha ha eona ka selikalikoe (kapa ka nepo, ka elliptical).
- Haeba thapo e tlamiloeng bolong e khutsufalitsoe ka halofo ha e ntse e potoloha bolo ka selikalikoe ka lebelo le le leng, tsitsipano e ka fetoha joang khoeleng?
Karabo : Haeba bolelele ba khoele (e tsamaellanang le radius ea tsela e chitja) bo fokotsoa ka halofo ha lebelo le ntse le lula le tsitsitse, matla a bohareng a hlokahalang (kahoo khatello e khoeleng) a tla imena habeli. Sena se bakoa ke hore matla a bohareng (mme ka mokhoa o fapaneng, khatello ea boemo bona) a lekana ka tsela e fapaneng le radius.